III SA/Gd 730/05

Sygn. akt III SA/Gd 730 / 05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Protokolant Beata Kaczmar po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi H.S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 20 października 2005r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] na rzecz H.S. kwotę 57, 94 zł. (pięćdziesiąt siedem złotych dziewięćdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 23 grudnia 2002 r. nr [...] [...] Inspektor Sanitarny [...] na podstawie § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) odmówił stwierdzenia u skarżącego H. S. choroby zawodowej w postaci uszkodzenia narządu słuchu wywołanego działaniem hałasu. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż H. S. w latach 1956 - 1992 pracował w różnych zakładach pracy na następujących stanowiskach: ślusarza, tokarza, konserwatora, ślusarza narzędziowego, montera konstrukcji metalowych, ślusarza spawacza, zaś w okresie od 1.08.1992 do 17.12.1998 r. zatrudniony był w "A" Sp. z o.o. w S. na stanowisku montera spawacza. W środowisku pracy nie stwierdzono przekroczeń normatywów higienicznych natężenia dźwięku Z opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. oraz Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. wynika, że u skarżącego stwierdzono niedosłuch obustronny typu odbiorczego, który nie kwalifikuje się do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu, gdyż nie spełnia kryterium orzeczniczego. W tej sytuacji zdaniem organu brak jest podstaw by rozpoznać u H. S. chorobę zawodową - uszkodzenie słuchu. W odwołaniu od powyższej decyzji H. S. podniósł, że Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. w trakcie badania nie posiadał sprawnych urządzeń do przeprowadzania badań. Rozpoznając odwołanie skarżącego [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] decyzją z dnia 25 lipca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż z orzeczenia uzupełniającego wydanego przez Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. wynika, ze skarżący został poddany badaniu akumetrycznemu słuchu oraz dwóm badaniom audiometrycznym. Wyniki tych badań wykazały zbyt duże różnice niż może to wynikać z różnicy pomiarów, co wskazuje, że skarżący słyszy lepiej niż demonstrował podczas badań. Z tych względów IMMiT, mając na uwadze kryteria diagnostyczne zawarte w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. nie rozpoznał u skarżącego choroby zawodowej. Organ administracji podniósł, iż skarżący został również poddany uzupełniającym badaniom w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.. Jednostka ta w wydanym orzeczeniu lekarskim z dnia 1 lipca 2003 r. nie rozpoznała u skarżącego choroby zawodowej narządu słuchu, uzasadniając to brakiem narażenia skarżącego na hałas w środowisku pracy oraz wynikami przeprowadzonych badań specjalistycznych. W tej sytuacji skoro żadna z trzech instytucji upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie rozpoznała u H. S. choroby zawodowej zaskarżona decyzja w ocenie organu drugiej instancji odpowiada prawu. Wyrokiem z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie sygn. 3 II SA/Gd 1232/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została w okresie obowiązywania przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), które weszło w życie z dniem 3 września 2002 r. Jednakże § 10 tego rozporządzenia stanowi, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, czyli rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed datą 3 września 2002 r. Sąd wskazał zatem, że wprawdzie prawidłowo powołano w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisy rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r., lecz uszło uwadze organu administracji, iż opinia Instytutu Medycyny Pracy w Ł., która legła u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia - odnosi się do diagnostycznych kryteriów rozpoznania ubytku słuchu jako choroby zawodowej określonych w przepisach nowego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Sąd podkreślił, że różnica pomiędzy przepisami obu omawianych aktów pranych w zakresie dotyczącym kwalifikacji ubytku słuchu jako choroby zawodowej jest zasadnicza, gdyż o ile rozporządzenie z 1983r. w pkt 15 załącznika - wykazu chorób zawodowych wymienia jako chorobę zawodową uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu - bez bliższego określenia rozmiaru i charakteru uszkodzenia, to aktualnie obowiązujące rozporządzenie z 2002 r., zaostrza już kryteria rozpoznania niedosłuchu jako choroby zawodowej, mówiąc już o obustronnym trwałym ubytku słuchu, typu ślimakowego spowodowanym hałasem, wyrażonym podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz. Sąd wskazał, że w zaistniałej sytuacji opinia Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nie mogła stanowić podstawy decyzji organu odwoławczego. Nie było bowiem dopuszczalne oparcie rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim, które wydane zostało w oparciu o kryteria diagnostyczne nie mające zastosowania wobec skarżącego. Według wytycznych udzielonych przez sąd organowi administracji, ponownie rozpatrując sprawę winien zwrócić się do jednostki orzeczniczej o wydanie opinii uwzględniającej przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, wykonanej na podstawie badań przeprowadzonych przy użyciu wszelkich niezbędnych metod i aparatury. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] decyzją z dnia 20 października 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 23 grudnia 2002 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zawodowego uszkodzenia słuchu u H. S. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z wywiadu środowiskowego wynika, że H. S. pracował od 1956 r. do 1992 r. w kilku zakładach pracy na stanowiskach: ślusarz, tokarz, konserwator, ślusarz narzędziowy. monter konstrukcji metalowych i ślusarz-spawacz. W latach 1992-1998 zatrudniony był jako monter-spawacz w Kotłowni Rejonowej nr [...] "A" Sp. z o.o. W środowisku pracy występowały dźwięki słyszalne o natężeniu nie przekraczającym dopuszczalnych norm higienicznych. Następnie organ odwoławczy wskazał, że Instytut Medycyny Pracy w Ł. w opinii z dnia 18 sierpnia 2005 r. wyjaśnił, że ubytek słuchu stwierdzony u H. S. nie spełnia kryteriów do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu zarówno na podstawie przepisów z 1983 r. jak i z 2002 r. Jest on bowiem zbyt mały, stąd jako nie upośledzający społecznej wydolności słuchu nie wykazuje klinicznych cech choroby zawodowej, przy czym jak podniesiono zgodnie z przepisami z 1983 r. od stwierdzonego u pacjenta ubytku słuchu należało odjąć tzw. fizjologiczny ubytek związany z wiekiem. Ponadto organ podał, że zgodnie z przepisami z 2002 r. ubytek słuchu co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym można uznać za chorobę zawodową, jednak jest to ubytek słuchu występujący u pacjenta ogółem (nie odejmuje się tzw. ubytku słuchu fizjologicznego). W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. S. podniósł, że wywiad środowiskowy przeprowadzony był w sposób niewłaściwy, nie uwzględniono bowiem czasokresu jego pracy w sezonie grzewczym przy obsłudze sprężarek, odpylaniu i czyszczeniu kotłów sprężonym powietrzem o ciśnieniu 8 atmosfer, nie dokonano również pomiaru natężenia hałasu na stanowisku pracy. Skarżący przedstawił ponadto treść wydawanych w sprawie przez jednostki lekarskie orzeczeń oraz treść pism, jakie kierował do organów sanitarnych oraz jednostek orzeczniczych. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] wniósł jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd |Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Wynika stąd, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy sytuacji określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których bardziej szczegółowe określenie zawarte jest w ustępie 2 wymienionego wyżej przepisu. W pozycji 15 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajduje się: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym wynika, ze skarżący w latach 1956 – 1992 pracował w kilku zakładach pracy na stanowiskach: ślusarz, tokarz, konserwator, ślusarz narzędziowy, monter konstrukcji metalowych i ślusarz-spawacz, zaś w latach 1992 – 1998 skarżący zatrudniony był jako monter-spawacz w Kotłowni Rejonowej Nr [...] "A" Sp. z o.o. w S. Znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty zawierające w swej treści wyniki pomiarów hałasu na poszczególnych stanowiskach pracy wskazują jednoznacznie, że skarżący pracował długie lata w narażeniu na hałas. Inspektor sanitarny nie stwierdził u skarżącego upośledzenia słuchu jako choroby zawodowej, wskazując, że ubytek słuchu wynoszący w prawym uchu 22 dB, zaś w lewym uchu 27 dB, po uwzględnieniu fizjologicznego ubytku słuchu, został uznany przez lekarzy wydających w sprawie orzeczenie lekarskie za zbyt niski dla przyjęcia choroby zawodowej. Organ powołał się przy tym na § 10 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, który stanowi, że choroba zawodowa może być rozpoznana tylko na podstawie orzeczenia wydanego przez jednostki służby zdrowia właściwe do rozpoznania chorób zawodowych. Należy wszakże zauważyć, że orzeczenie lekarskie jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Podkreślić z całą mocą należy, że w sprawie niniejszej, w której stosowane powinny być przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych nie ma podstaw prawnych do eliminowania z pojęcia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem, z uwagi na stopień tego uszkodzenia. Takiego ograniczenia diagnostycznego nie zawierało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ani też jakiekolwiek inne przepisy prawne. Każde uszkodzenie słuchu przekraczające fizjologiczne uszkodzenie słuchu związane ze starzeniem się organu słuchu jest chorobą zawodową, jeżeli wywołane jest hałasem występującym w środowisku pracy. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w dniu 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 OSNAP 1999/6/192. Wytyczne metodologiczne Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie rozpoznania chorób zawodowych, w których ustalono kryterium do przyjęcia choroby zawodowej ubytku słuchu odbiorczego co najwyżej 30 dB, a które to wytyczne uwzględnił w wydanej opinii Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, nie są oparte na delegacji ustawowej, nie stanowią zatem źródła prawa mogącego być podstawą orzekania w sprawie chorób zawodowych (por. wyrok NSA z 27 lutego 1990 r. sygn. akt I SA 1363/89 oraz wyrok SN z 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 OSNAP 1999/6/192). Zdziwienie budzi konsekwentne pomijanie zarówno przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi jak i przez organy inspekcji sanitarnej obu instancji powszechnie znanego i publikowanego dorobku orzecznictwa sądowego ukształtowanego na tle podobnych spraw. Wskazując na przytoczone orzecznictwo, Sąd pragnie wyraźnie podkreślić, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych stopień utraty słuchu nie ma znaczenia dla stwierdzenia czy występuje choroba zawodowa. Nawet najmniejszy stopień uszkodzenia słuchu, który mieści się w pojęciu choroby zawodowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych i spowodowany jest przez występujące w środowisku pracy warunki spełnia wszystkie kryteria do uznania zachorowania na chorobę zawodową. Jedynie dające się wykazać wyższe prawdopodobieństwo zachorowania na taką chorobę w innym niż zakład pracy środowisku może uzasadnić odmowę stwierdzenia zachorowania jako choroby zawodowej. Należy przy tym podnieść, że konstrukcja § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u strony choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Aby to domniemanie obalić należy udowodnić, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy (tak SN w wyroku z dnia 19 lipca 1984 r. OSNC z 1985 r. Nr 4 poz. 53). W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że organy administracji naruszyły prawo materialne przez uznanie, że uznanie za chorobę zawodową uszkodzenia słuchu wymienionego w pkt 15 załącznika – wykaz chorób zawodowych do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych uzależnione jest od stopnia stwierdzonego niedosłuchu. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien uwzględniając przedstawioną powyżej interpretację przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych dokładnie ustalić w oparciu o przewidziane w tym rozporządzeniu środki dowodowe, czy rozpoznany u skarżącego obustronnego niedosłuchu typu odbiorczego należy uznać za chorobę zawodową, a jeżeli nie to z jakich powodów. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku. Jednocześnie Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja o odmowie uznania schorzenia w postaci uszkodzenia narządu słuchu wywołanego działaniem hałasu za chorobę zawodową nie nadaje się zaś do wykonania. Wobec tego zbędnym jest orzekanie w trybie 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy winien zwrócić się do jednostek orzeczniczych o przedstawienie szczegółowego uzasadnienia wydanych orzeczeń Dopiero wtedy będzie możliwe poddanie je analizie, co winno znaleźć odzwierciedlenie w końcowym rozstrzygnięciu.