III SA/Gd 736/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. UZASDNIENIE Wnioskiem datowanym na dzień 14 sierpnia 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 10 września 2013 r.) złożonym na urzędowym formularzu PPPr Syndyk Masy Upadłości A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka wobec której toczy się postępowanie upadłościowe (z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] X Wydział Gospodarczy z dnia 9 marca 2012 r. została ogłoszona upadłość A Sp. z o.o. obejmująca likwidację majątku upadłego) nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. W skład majątku upadłej spółki wchodziła nieruchomość na której ustanowiono szereg hipotek przewyższających jej wartość. Oznacza to, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości będą mogły być przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo. Ponadto, w skład majątku upadłego wchodzą przeterminowane wierzytelności w stosunku do spółki prawa portugalskiego o wartości 194.257 zł, których ściągnięcie jest wątpliwe oraz wadium w wysokości 80.000 zł wpłacone w toku postępowania przetargowego na sprzedaż ww. nieruchomości. Wynika stąd, że jedynym majątkiem jaki znajduje się w masie upadłości są - wobec zbycia ruchomości - środki zgromadzone na rachunku bankowym i w kasie w łącznej wysokości 16.479,02 zł. W ocenie syndyka stan środków będzie się zmniejszał z uwagi na konieczność ponoszenia dalszych kosztów postępowania upadłościowego. Suma posiadanych środków nie pozwala zatem nawet na częściowe uiszczenie wpisu, co więcej te środki muszą wystarczyć na przeprowadzenie całego postępowania upadłościowego. Dodatkowo syndyk wskazał, że w analogicznych okolicznościach postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r. przyznane zostało wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści ww. postanowień wynikało (kserokopie przedłożono w załączeniu), że zaliczka wpłacona przez jednego z wierzycieli upadłej spółki wskutek postanowienia sędziego – komisarza stanowi kwotę niezbędną do prowadzenia postępowania likwidacyjnego i nie może być przeznaczona na inne cele. Z kolei z pozostałego majątku upadła spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 września 2013 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia: a) sprawozdania rachunkowego, o którym mowa w art. 168 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) odnoszącego się do okresu 1 lipca – 31 sierpnia 2013 r., względnie dokumentów obrazujących wszystkie przychody uzyskane w ww. okresie; b) dokumentów potwierdzających wysokość wszystkich przychodów uzyskanych z tytułu zbycia ruchomości wchodzących w skład masy upadłości (wraz z ich wyszczególnieniem) z okresu 1 czerwca – 10 września 2013 r.; c) odpisu zwykłego z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wchodzącej dotychczas w skład masy upadłości oraz kserokopii dokumentu potwierdzającego fakt jej sprzedaży i uzyskaną finalnie cenę. W dniu 27 września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły wszystkie dokumenty wymagane ww. zarządzeniem, to jest: - sprawozdanie finansowe za okres 1 lipca – 31 sierpnia 2013 r.; - faktury VAT obrazujące zbycie ruchomości w dniach 5 i 10 września 2013 r. za kwoty 9.840 zł brutto i 492 zł brutto; - odpis zwykły księgi wieczystej dla nieruchomości wchodzącej dotychczas w skład masy upadłości; - sporządzona w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży ww. nieruchomości (z dnia 5 września 2013 r.) za cenę 800.000 zł brutto. W tym stanie uznano, co następuje: W świetle art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy wskazać, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez dany podmiot środków na koszty postępowania sądowego jest obiektywnie niemożliwe. Warto również zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jest to również swego rodzaju odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Oceniając oświadczenia zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty źródłowe dołączone do wniosku jak i nadesłane w następstwie ww. zarządzenia z dnia 12 września 2013 r. uznano, że w obecnie prowadzonym postępowaniu wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Należy mieć bowiem na uwadze, że syndyk w miesiącu wrześniu 2013 r. spieniężył składniki masy upadłości (w tym ruchomości) i uzyskał z tego tytułu określone należności pieniężne. Oznacza to, że w obecnym czasie syndyk poza środkami stanowiącymi część zaliczki wpłaconej przez jednego z wierzycieli postępowania upadłościowego (która w świetle postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r. wydanych w sprawach o sygnaturach I GZ 175/13 i I GZ 176/13 nie może być przeznaczona na inne cele niż prowadzenie postępowania likwidacyjnego) posiada dostateczne środki, które mogą być przeznaczone właśnie na poniesienie pełnych kosztów postępowania zainicjowanego przed sądem administracyjnym. Nie można tym samym mówić o analogii do sytuacji określonej w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r. czy w postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanym w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 529/13. Referendarz rozpatrujący złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie kwestionuje trudności związanych z prowadzonym postępowaniem upadłościowym jak i koniecznością ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów. Niemniej jednak zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ww. dokumenty potwierdzające określony dodatni stan środków pieniężnych uniemożliwiają wykazanie, iż wnioskujący o prawo pomocy nie ma w obecnym czasie dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania niezależnie od obiektywnie istniejącej trudnej sytuacji finansowej podmiotu objętego postępowaniem upadłościowym. Ustawodawca w odniesieniu do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (to jest zwolnienia od kosztów sądowych) wprowadza bowiem wymóg braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - uzależniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy od wykazania braku efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary itp.), gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 1199/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach rozpatrywanej sprawy ww. efektywny brak środków finansowych nie ma obecnie miejsca, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie niezależnie od wcześniejszych orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy wydanych w innych sprawach zainicjowanych przez wnioskodawcę. Należy mieć również na uwadze, iż zagwarantowanie podmiotom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku dostatecznych środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przewidującego prawo do sądu, jak i art. 2 przedmiotowego aktu normatywnego, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby ze środków Skarbu Państwa finansować udział w postępowaniu sądowym wyłącznie tych podmiotów, które nie posiadają na ten cel wystarczającego zabezpieczenia finansowego (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 57/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.