III SA/Gd 743/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 22 grudnia 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał B. G. zasiłek celowy w wysokości 150 zł na zakup żywności. Kwota wypłaconego świadczenia została wypłacona w grudniu 2014 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej zwanej: "k.p.a.", oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 13 października 2014 r. strona złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na leki i żywność. Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia 22 października 2014 r. przyznano zasiłek celowy na zakup żywności. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 grudnia 2015 r. (sygn. akt [...]) orzekło o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazaniu spraw do ponownego rozpatrzenia. Uchylając decyzję organ odwoławczy wskazał, że wydana została częściowo bez podstawy prawnej. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Prezydent Miasta ustalił, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej i przewlekle choruje na różne schorzenia (rwę kulszową, schorzenia neurologiczne, cukrzycę). Legitymuje się orzeczonym na stałe umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Strona aktualnie oraz w momencie wnioskowania nie uzyskiwała dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przez co nie przekracza określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy kryterium dochodowego - tj. 634 zł, otrzymując jedynie zasiłek stały w wysokości 604 zł (wówczas 529 zł). Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Strona spełnia wymogi ustawowe do otrzymania tego rodzaju pomocy z uwagi na orzeczony stopień niepełnosprawności, kryterium dochodowe oraz potrzeby celowe. Pobiera ona zasiłek stały, z tego względu zasiłek celowy jest jedyną możliwą formą dodatkowej pomocy. Ustalając wysokość zasiłku celowego organ uwzględnił okoliczności związane z ciężką sytuację strony jak i możliwości pomocy ze strony MOPR. Zaznaczył przy tym, że Ośrodek dysponuje ograniczoną ilość środków finansowych na realizację zasiłków celowych. Kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2015 r. wynosi 555,20 zł, co miesięcznie daje kwotę 46,27 zł. W 2014 r. z kolei kwota przypadająca na jedno środowisko wynosiła 438,41 zł, co miesięcznie dawało kwotę 36,53 zł. Strona wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że jeżeli otrzymała decyzję w 2015 r. to środki pieniężne także powinny być z 2015 r., a nie z 2014 r. W 2015 r. otrzymała tylko 100 zł. Podkreśliła, że nie są odbierane faktury za zakupione leki, artykuły przemysłowe, odzież i tym podobne. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 czerwca 2016 r. nr [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z przeprowadzonej w dniu 14 grudnia 2015 r. aktualizacji wywiadu rodzinnego wynika, że B. G. mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszkanie komunalne jest zadłużone, toczy się sprawa o eksmisję. Wnioskodawca ma na stałe orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, otrzymuje zasiłek stały (na dzień złożenia wniosku w wysokości 529 zł; obecnie 604 zł). Korzysta także z usług opiekuńczych. Innych dochodów nie posiada. Przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazują wyraźnie, że pomoc społeczna powinna zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe w granicach posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych, a przyznana pomoc nie musi obejmować wszystkich potrzeb wymienionych we wniosku. Tak więc wysokość udzielanej pomocy uzależniona jest nie tylko od sytuacji osoby oczekującej takiej pomocy, ale także od wielkości środków, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Ponadto zasiłek celowy nie jest obligatoryjną formą pomocy lecz uznaniową, a przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają ani górnej ani dolnej wysokości przyznanego świadczenia. W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta - działając w ramach uznania administracyjnego - miał prawo przyznać stronie pomoc społeczną w formie zasiłku celowego w takiej właśnie formie i wysokości. Jak wynika z akt sprawy strona regularnie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, zasiłków celowych oraz usług opiekuńczych. Otrzymała pomoc na zakup żywności w kwocie zgodnej z możliwościami organu, która i tak przewyższa średnią miesięczną wysokość przyznawanej pomocy określoną na 36,53 zł. W okolicznościach sprawy nie sposób zarzucić organowi pierwszej instancji nierealizowania ustawowych zadań, czy też pominięcia celów pomocy społecznej, gdyż nie pozostawiono strony bez jakiejkolwiek pomocy, a ponadto jest ona uprawniona w każdej chwili do występowania o udzielenie doraźnej pomocy na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Podniesione w odwołaniu zarzuty nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie można temu rozstrzygnięciu zarzucić dowolności. B. G. zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnoszą, że nie otrzymał jeszcze uzasadnienia wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r. (sygn. akt II SA/Gd 203/16) , a dotyczącego decyzji SKO z dnia 8 grudnia 2015 r. nr SKO Gd/4933/14. Jego zdaniem organ odwoławczy pośpieszył się z wydaniem zaskarżonej decyzji nie czekając na ww. rozstrzygnięcie sądu administracyjnego. Podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 22 grudnia 2015 r. została wydana bez wniosku oraz brak jest daty jej otrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona albowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowa regulacja oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu: "(...) może być przyznany (...)". Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie automatycznie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto, organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega ponadto wątpliwości, że organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku organy orzekające w niniejszej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i uwzględniły wskazane wyżej kryteria dotyczące możliwości przyznania pomocy finansowej w tej formie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe wnioskodawcy, a następnie precyzyjnie przedstawiły zarówno możliwości finansowe organu, jak również sytuację osób ubiegających się o przyznanie ww. świadczeń. Jak wynika z akt sprawy skarżący wcześniej wielokrotnie korzystał ze wsparcia z pomocy społecznej, tj. otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604 zł miesięcznie ( w dacie złożenia wniosku 529 zł), nadto wcześniej otrzymał pomoc finansową na cele bytowe, korzysta również z usług opiekuńczych. Organy wykazały również, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe ośrodka i konieczność rozdzielenia rozważnie i sprawiedliwie środków przeznaczonych na zasiłki celowe pomiędzy wszystkich potrzebujących, nie było możliwe udzielenie skarżącemu pomocy w większym zakresie. Organ odwoławczy słusznie zauważył, że skarżący nie jest pozbawiony pomocy ze strony gminy, może też ubiegać się o nią w kolejnych miesiącach. W związku z powyższym uznać należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 150 zł zostało należycie umotywowane a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w oparciu o regulację zawartą w art. 39 ustawy. Zauważyć trzeba, że – jak twierdzi organ pierwszej instancji – kwota zasiłku w wysokości 150 zł została już skarżącemu wypłacona w grudniu 2014., zatem w niniejszym postępowaniu organy dokonywały w istocie oceny, czy przyznanie zasiłku w takiej wysokości było w odniesieniu do sytuacji skarżącego i możliwości ośrodka w 2014 r., jak i 2015 r. prawidłowe. Dodać należy, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości, która byłaby dla niej zadowalająca. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Ponadto udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie polega na ich przyznawaniu jedynie w wysokości oczekiwanej przez beneficjentów (czy też w wysokości "wyrównującej" różnicę pomiędzy posiadanym przez daną osobę/rodzinę dochodem a ustanowionym dla niej kryterium dochodowym). W świetle powyższych zapatrywań nie można organom orzekającym w sprawie postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu świadczenia w wysokości 150 zł decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowe konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się z kolei do podnoszonych przez skarżącego zarzutów należy zauważyć, że organy orzekły ponownie w sprawie złożonego przez niego w dniu 13 października 2014 r. wniosku o przyznanie pomocy na żywność, nie znajduje zatem uzasadnienia twierdzenie, że decyzje zostały wydane bez złożonego przez skarżącego wniosku. Kolegium decyzją z dnia 8 grudnia 2015 r., nr [...] orzekło o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Organ pierwszej instancji był zatem zobligowany do ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego z 13 października 2014 r.. Dalej należy zauważyć, że wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 203/16 oddalił skargę B. G. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2015 r., nr [...]. B. G. złożył wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia ww. wyroku. Skarżący nie odebrał przesyłki zawierającej pisemne uzasadnienie wyroku i Sąd, działając na podstawie art. 73 p.p.s.a., uznał, że przesyłka została skarżącemu skutecznie doręczona. Ww. wyrok jest prawomocny od dnia 17 sierpnia 2016 r. Jakkolwiek ma rację skarżący, że organy orzekły w sprawie przed dniem, w którym wyrok oddalający skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2015 r. nie był jeszcze prawomocny, jednak należy zauważyć, że wniesienie skargi na ww. decyzję nie wstrzymało jej wykonania. Także Sąd nie wstrzymał wykonania zaskarżonej decyzji kasacyjnej, zatem podczas postępowania sądowego mogło się toczyć równolegle postępowanie w przedmiotowej sprawie. Należy jednak zauważyć, że takie działanie organów może powodować komplikacje, które mogą pojawić się w przypadku prawomocnego uchylenia decyzji kasacyjnej już po wydaniu ostatecznej decyzji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Jeszcze przed wydaniem decyzji przez Kolegium, Sąd orzekł o oddaleniu skargi B. G. na decyzję kasacyjną z dnia 8 grudnia 2015 r., zaś w dacie wydania niniejszego rozstrzygnięcia przesądzona była już kwestia, że decyzja ta była prawidłowa. Stąd uwzględniając zasadę ekonomii procesowej, wyrażoną w art. 7 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że takie działanie organów nie naruszało przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe okoliczności, jak i wskazaną regulację normatywną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił wniesioną skargę.