III SA/Gd 786/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi D.L. na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] dnia 10 maja 2016 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej D. L. 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia 29 stycznia 2016 r., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 10 maja 2015 r., orzekającą o wymeldowaniu D. L. z pobytu stałego z lokalu nr 11 przy ul. [...] [...] 78D w G. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.). Z uzasadnień decyzji wynika, co następuje: lokal przy ul. [...] [...] 78 D/11 w G. jest mieszkaniem komunalnym, którego najemcami są D. L. (dawniej O.) i J. O.. O wymeldowanie D. L. z ww. lokalu wystąpił J. O., a we wniosku z dnia 15 lutego 2016 r., napisał, że była żona nie mieszka pod wskazanym adresem od 2010 r. D. L. i J. O. byli małżeństwem od 1996 r. W czasie trwania związku małżeńskiego na podstawie aneksu do umowy najmu z 2005 r. J. O. wstąpił w stosunek najmu ww. lokalu po zmarłym ojcu. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy [...] rozwiązał małżeństwo stron przez rozwód bez orzekania o winie. W wyroku nie orzeczono o sposobie korzystania z mieszkania - wspólność najmu nie została zniesiona przez sąd. Lokal składa się z jednego pokoju, przedpokoju, kuchni i łazienki. W 2012 r. w lokalu zamieszkała konkubina J. O. – A. M.. Jak ustalono w sprawie, strony po rozkładzie pożycia małżeńskiego uzgodniły sposób korzystania z mieszkania. Pokój został przedzielony meblościanką na dwie części – w jednej części pokoju zamieszkiwała D. L., w drugiej - J. O. z konkubiną. D. L. potwierdziła w zeznaniach, że po rozwodzie w dalszym ciągu zamieszkiwała w lokalu. Mieszkanie opuściła jednak nie w 2010 r., ale w 2013 r. z powodu znęcania się o nad nią przez byłego męża i jego konkubinę i w obawie o swoje życie. D. L. wystąpiła o eksmisję J. O. i A. M. z mieszkania. Wyrokiem z dnia 17 września 2014 r., sygn.. akt [...] Sąd Rejonowy w G. nakazał pozwanym, aby opróżnili lokal z rzeczy, opuścili go i wydali D. L. (pkt I wyroku). W pkt II sentencji, sąd orzekł o braku uprawnień pozwanych do lokalu. Na skutek wniesionej przez J. O. apelacji. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt [...] zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że nakazał A. M., aby zabrała rzeczy oraz opuściła i wydała lokal D. L. i oddalił powództwo o eksmisję w odniesieniu do J. O.. W pkt II orzeczono o braku uprawnień pozwanej A. M. do lokalu. Lokal jest zadłużony. Na podstawie informacji udzielonych przez Wydział Spraw Społecznych Urzędu Miasta G. organ I instancji ustalił, że od 2013 r. wobec D. L. i J. O. toczy się postępowanie zmierzające do rozwiązania umowy najmu lokalu z uwagi na zaległości czynszowe. Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność niezamieszkiwania D. L. w miejscu pobytu stałego przynajmniej od 2013 r. oraz, że opuszczenie przez odwołującą się lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W sprawie wzięto pod uwagę, że D. L. stwierdziła, że nie może mieszkać w lokalu z powodu nagannego zachowania byłego męża i jego konkubiny, jednak w ocenie organów nie zostało to potwierdzone żadnymi obiektywnymi dowodami. J. O. twierdził, że była żona dobrowolnie opuściła lokal, bo nie chciała mieszkać w jednym pokoju z nim i jego konkubiną. On sam zaś nie widzi przeszkód, aby była żona zamieszkała w tym lokalu i nie utrudnia jej przebywania w nim. D. L. uzależnia jednakże zamieszkiwanie w lokalu od opuszczenia go przez byłego męża i jego konkubinę. Organ wskazał jednak, że nie jest to możliwe, ponieważ niezależnie od eksmisji orzeczonej wobec A. M., J. O. ma prawo mieszkać w lokalu. W decyzji organu odwoławczego podkreślono, że D. L. wie, że były mąż zamierza wykupić i wyremontować sporny lokal, zamierza wziąć ślub i zamieszkać w lokalu z dotychczasowa partnerką – zdaje więc sobie sprawę, że nigdy w tym lokalu nie zamieszka. Ponadto odwołująca się wyjaśniła, że czyni starania o przyznanie innego lokalu z zasobów mieszkaniowych gminy. Organy wskazały, że lokal nie stanowi centrum życiowego D. L., a zatem utrzymywanie jej zameldowania w spornym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową. O stałym pobycie w lokalu, wbrew przekonaniu D. L., nie świadczy bowiem okoliczność, że bywa ona w lokalu w celu sprawdzania jego stanu technicznego, czy zabrania swoich rzeczy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano ponadto, że organ nie przychylił się do wniosku D. L. o ponowne przesłuchanie na okoliczność posiadania rzeczy w spornym lokalu i zamiaru zamieszkiwania w tym lokalu po opuszczeniu go przez A. M.. J. O. nie kwestionuje, że skarżąca posiada rzeczy w lokalu, przychodzi do lokalu, ma do niego swobodny dostęp i własne klucze. Jednak D. L. sama oświadczyła, że zamieszkiwanie w lokalu uzależnia od opuszczenia go przez byłego męża i konkubinę. W sprawie ustalono, że J. O., który mieszka w lokalu, nie zamierza go opuszczać. Organ podkreślił, że D. L. od wielu lat zamieszkuje poza spornym lokalem i zamierza starać się o mieszkanie socjalne, stąd też, w ocenie organu, nie było także potrzeby - wskazanej w odwołaniu - uzupełniania materiału dowodowego w części dotyczącej sytuacji mieszkaniowej odwołującej się. W odwołaniu D. L. wniosła ponadto o przesłuchanie A. M. na okoliczność zamieszkiwania w spornym lokalu, pomimo wyroku eksmisyjnego. W ocenie organu odwoławczego kwestia zamieszkiwania A. M. w lokalu nie ma znaczenia dla rozparzenia przedmiotowej sprawy dotyczącej wymeldowania, a odwołująca się może wystąpić o przymusowe wykonanie wyroku eksmisyjnego. Ustaleniu w toku postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie podlega bowiem tylko to, czy dana osoba mieszka w danym lokalu i w jaki sposób go opuściła. Legitymowanie się tytułem prawnym do lokalu nie oznacza, że osoba taki tytuł posiadająca, nie może zostać z lokalu wymeldowana. Końcowo wskazano, że jeżeli D. L. kiedykolwiek zamieszka ponownie w przedmiotowym lokalu z zamiarem pobytu stałego, będzie to podstawą do wystąpienia o zameldowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. L. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...] i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, podnosząc zarzut naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz zarzut naruszenia art. 7 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności - poprzez pominięcie dowodów wskazanych w odwołaniu strony. W ocenie skarżącej opuszczenie przez nią lokalu nie miało cech dobrowolności ani trwałości. Skarżąca wskazała, że chce zamieszkiwać w spornym lokalu, jednak - ze względów obiektywnych - została takiej możliwości pozbawiona, z uwagi na zachowanie byłego męża i jego konkubiny. Skarżąca podkreśliła, że tytuł prawny ma tylko do spornego lokalu, tymczasem pomieszkuje kątem u ojca lub córki. Zachowała klucze do lokalu. Ma w mieszkaniu swoje rzeczy i meble. Bywa w lokalu i - w przeciwieństwie do byłego męża i jego konkubiny - opłaca połowę czynszu i kosztów eksploatacyjnych związanych z lokalem. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Skargę uznano za uzasadnioną, albowiem zaskarżone decyzje podjęto z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonych decyzji przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, stanowi, że: organ gminy /.../ wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu D. L. z lokalu przy ul. [...] [...] 78D w G. niezbędne było ustalenie, że D. L. w chwili orzekania w lokalu tym nie zamieszkuje, a lokal opuściła trwale i dobrowolnie. Rację mają organy orzekające, że ze względu na rejestracyjny charakter zameldowania, ustalenia dotyczyć mają czasu poprzedzającego bezpośrednio decyzję o wymeldowaniu, a samo zameldowanie ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinno odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom służyć. Jednak, wbrew stanowisku organów, w niniejszej sprawie, okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu z mieszkania w G. D. L. nie zostały bezspornie stwierdzone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. W szczególności, wbrew twierdzeniu organów, z przeprowadzonych czynności dowodowych nie wynika, że w czasie poprzedzającym podejmowanie decyzji o wymeldowaniu przez organy I i II instancji, D. L. sporny lokal opuściła w sposób, o jakim mowa w zacytowanym przepisie ustawy o ewidencji ludności. W odwołaniu od decyzji organu I instancji D. L. zanegowała ustalenia tego organu dotyczące dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez stronę spornego lokalu, napisała w odwołaniu, że w lokalu nie przebywa, bowiem wbrew wyrokowi eksmisyjnemu w mieszkaniu nadal zamieszkuje (przebywa) A. M., a skarżąca "nie przebywa w lokalu z przyczyn obiektywnych, obawiając się o swoje życie i zdrowie". Skarżąca dodała, że stwierdzenie organu, iż "nie zamierza wrócić do lokalu" zostało oparte na wyrwanym z kontekstu i nadinterpretowanym zdaniu skarżącej, zamieszczonym w protokole przesłuchania. Skarżąca bowiem chce i zamierza do lokalu powrócić po opuszczeniu go przez A. M., a tymczasem – w obawie o swoje życie i zdrowie tuła się po rodzinie, czasowo pomieszkując to u ojca to u córki. Co istotne – w odwołaniu skarżąca zamieściła wnioski o przeprowadzenie ponownego, uzupełniającego przesłuchania strony na okoliczność zamieszkiwania w spornym lokalu, posiadania tam swoich rzeczy i zamiaru powrotu oraz – obecnej sytuacji mieszkaniowej strony jak również – o przesłuchanie świadka A. M. na okoliczność ponownego wprowadzenia się, już po wyroku eksmisyjnym i zameldowania w spornym mieszkaniu. Oba wnioski dowodowe zostały pominięte przez organy orzekające. Tymczasem zgodnie z art. 78 § 1 i 2 kpa, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (z § 1 ), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Zachowanie się skarżącej po opuszczeniu przez D. L. mieszkania tj. pozostawienie w lokalu rzeczy, posiadanie kluczy, opłacanie połowy świadczeń związanych z użytkowaniem lokalu, odwiedzanie lokalu, wystąpienie o eksmisję i przeprowadzenie sprawy zakończonej orzeczeniem eksmitowania A. M. świadczą, wbrew ocenie organów, że D. L. nie opuściła przedmiotowego mieszkania "trwale i dobrowolnie", nie przeniosła swego "centrum życiowego" do innego lokalu, lecz – opuściła czasowo mieszkanie przy ul. [...] [...] 78/D/11 w G., a uczyniła to z uwagi na okoliczności faktyczne sprawy – nie chcąc czy nie mogąc mieszkać w jednym pokoju z b. mężem i jego obecną partnerką. Zatem – nieuwzględnienie wniosku skarżącej o ponowne jej przesłuchanie i przesłuchanie świadka na okoliczności podane w odwołaniu, niezwykle istotne dla sprawy (dot. np. zamiaru skarżącej odnośnie powrotu do lokalu) nastąpiło z rażącym naruszeniem przytoczonego powyżej art. 78 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyszczególnione wyżej dowody, w zestawieniu z ogólnikowymi i sprzecznymi z powyżej przytoczonymi faktami rozważaniami organów w uzasadnieniach do decyzji świadczą, że bez dodatkowych czynności dowodowych bądź bardziej wnikliwej analizy materiału dowodowego, nieuprawnione i przedwczesne były twierdzenia organów obu instancji wyrażone w uzasadnieniach do decyzji o wymeldowaniu D. L. iż, cyt.: "trudno mówić o stałym pobycie w lokalu, skoro skarżąca tam nie mieszka". W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z przepisami art.25 ust. 1 omawianej ustawy o ewidencji ludności pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, jednak nie oznacza to, że miejsca takiego nie można czasowo, z wielu przyczyn, opuścić. Skarżąca podczas trwania postępowania konsekwentnie twierdziła, że omawiane mieszkanie jest miejscem, w którym skarżąca zamieszkuje i ma zamiar stale zamieszkiwać. Z uwagi na treść przytoczonego przepisu deklarowany zamiar skarżącej nie może być pomijany przez organy orzekające przy analizowaniu materiału dowodowego sprawy jak również i to, że z żadnych innych dowodów nie wynika, by D. L. zameldowana była na pobyt stały czy czasowy w jakimkolwiek innym miejscu, bądź – by organy ustaliły miejsce, w którym miałyby się "koncentrować interesy życiowe skarżącej". Nieprawidłową decyzję organu I instancji utrzymano w mocy zaskarżoną decyzją Wojewody [...]. Przedstawione fakty uzasadniają ocenę, iż w opisywanej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowego zastosowania przepisu do ustalonego stanu faktycznego sprawy, albowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do przyjęcia, że bezpośrednio przed podjęciem decyzji przez organ I instancji ( tj. przed dniem 10 maja 2016 roku) D. L. w lokalu nie zamieszkiwała, bowiem - w sposób trwały i dobrowolny - opuściła ona miejsce pobytu stałego, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. W tym miejscu można przypomnieć, że na tle stosowania art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wielokrotnie zarówno organy administracji jak i sądy administracyjne wyrażały stanowisko, iż: ". Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). (wyrok WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 22.09.2005 r., LEX nr 192912:) "O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.08.2005 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji". Wypracowane poglądy zachowują aktualność również w zmienionym stanie prawnym. Opisane wyżej okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że decyzje organów obu instancji w tej sprawie podjęte zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 9, 77 §1, 80, 107 § 1 i 3 kpa i art. 35 ustawy o ewidencji ludności a uchybienia tym przepisom miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt.1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie D. L. z opisywanego lokalu organy wezmą pod uwagę powyższe stwierdzenia sądu oraz uzupełnią i przeprowadzą prawidłową ocenę materiału dowodowego. Podjęta decyzja winna zawierać prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy uwidocznioną w uzasadnieniu do decyzji.