III SA/Gd 791/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie WSA Alina Dominiak, WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adw. K. S. kwotę 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 13 grudnia 2011 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił W. P. umorzenia należności w kwocie 18.000 zł oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek: W., M. i M. P. na podstawie decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 28 października 2011 r. nr [...]. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że strona wystąpiła o umorzenie wskazanych należności ze względu na pobyt w areszcie śledczym i ciężką sytuację finansową. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców i służy realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Nadto w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych do alimentacji. Strona powinna zatem liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. Zgodnie z art. 27 ust. 1 - 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organu fakt umieszczenia dłużnika alimentacyjnego w areszcie śledczym nie jest wystarczającym powodem do umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wnioskodawca ma możliwość starania się o podjęcie odpłatnego zatrudnienia w areszcie śledczym, co pozwoliłoby częściowo pokrywać wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nadto po opuszczeniu aresztu śledczego dłużnika winien podjąć pracę zarobkową celem bieżącego regulowania istniejących należności. W. P. odwołał się od tej decyzji podnosząc, że jako tymczasowo aresztowany nie ma prawa ani możliwości podjęcia pracy. W ocenie odwołującego umorzenie należności alimentacyjnych stanowić będzie szansę powrotu do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie po opuszczeniu aresztu śledczego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 listopada 2012 r. nr sygn. akt 749/12, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zacytował treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że stosownie do wniosku podstawą materialnąprawną rozstrzygnięcia jest ust. 2 tego artykułu. Wskazano, że przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym i może być zastosowany w wyjątkowej sytuacji. Użyte w nim pojęcie: "sytuacja dochodowa", należy rozumieć jako wysokość dochodu dłużnika alimentacyjnego (i jego rodziny) w rozumieniu art. 2 pkt. 4 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Z kolei pojęcie: "dochód rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W rozpatrywanej sprawie sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego wynika m. in. z: wystawionego w dniu 5 stycznia 2010 r. przez Komornika Sądowego "zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych". Zdaniem organu odwoławczego osadzenie w areszcie śledczym nie stanowi samo w sobie wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi efekt zabronionych działań. Za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że organ odwoławczy dokonał błędnej interpretacji przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jego ocenie organy obu instancji, podejmowały decyzje bez właściwego zbadania sprawy oraz dokonania ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na rzetelne rozpatrzenie sprawy. Umorzenie należności ma charakter uznaniowy, a pozostawiony organowi orzekającemu luz decyzyjny, wymaga właściwej oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika oraz wskazania powodów, dla których wnioskodawca nie może liczyć na dobrodziejstwo instytucji umorzenia należności. Co równie istotne przepisy i orzecznictwo sądów administracyjnych wykluczają w tym zakresie dowolność rozstrzygania. Wymagane jest zatem całościowe zbadanie sprawy oparte na kompleksowym materiale dowodowym, który będzie wskazywał na prawidłowość poczynionych ustaleń w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej, oraz powiązanie tych faktów z podstawą prawną. W szczególności postępowanie organu odwoławczego ograniczyło się do pism, które przesłane były przez organ pierwszej instancji, tj. informacji komornika dotyczącej bezskutecznej egzekucji oraz pism skarżącego składanych w toku postępowania. Mimo, bardzo złej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, organy nie odniosły się do przytoczonych okoliczności ani nie skonfrontowały podanych przeze niego faktów z własnymi ustaleniami. Ponadto w uzasadnieniu prawnym decyzji organ odwoławczy nie wskazał na jakiej podstawie przesłanki określone we właściwych przepisach nie zostały spełnione, a także dlaczego przepisy dotyczące umorzenia należności w tej konkretnej sprawie nie mogą znaleźć zastosowania. Organ odwoławczy wskazał jedynie na orzeczenia sądów administracyjnych w innych sprawach dotyczących zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i automatycznie przeniósł tamte rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy. Nie podjął się wyjaśnienia dlaczego w sprawie przepisy dotyczące umorzenia należności nie znajdują zastosowania i dlaczego odmowa umorzenia należności jest zasadna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie W. P. kwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 13 grudnia 2011 r. odmawiającą umorzenia należności w kwocie 18 000 zł. oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek W. M.i M.P. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści cytowanej normy prawnej wynika, iż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego ma charakter uznaniowy. Wskazuje na to użyty w treści dyspozycji tej normy zwrot "organ (...) może". Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wskazać należy przy tym, że organy ograniczone są w niniejszej sprawie treścią ww. przepisu wyraźnie wskazującego, że orzekając na jego podstawie powinno się uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną strony. Nadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. I tak zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, chęć podjęcia po jego opuszczeniu nowego życia bez obciążenia długami powstałymi przed i podczas pobytu w zakładzie karnym, zamiar podjęcia nowego życia po opuszczeniu zakładu karnego, nie będąc obarczonym długami (patrz wyrok NSA z dnia 20.10.2011r sygn. akt I OSK 881/11). Za wyjątkową nie może bowiem zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że zasadnie organy orzekające w niniejszej sprawie odmówiły umorzenia należności, wskazując, że fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie może uzasadniać umorzenia świadczeń alimentacyjnych. Nie ma również znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że – jak podnosi skarżący – jego trudna sytuacja finansowa spowodowana jest pomniejszaniem przez żonę jego majątku. Rozstrzyganie sporów o podział majątku wspólnego należy do kognicji sądu powszechnego i wszelkie argumenty z tego zakresu mogą być podnoszone w toku właściwych postępowań. Sąd nie podziela zarzutu skarżącego, że decyzja organu odwoławczego nie zawiera prawidłowego uzasadnienia, gdyż zdaniem skarżącego, nie wyjaśnia ona przyczyn z powodu których w niniejszej sprawie brak było możliwości umorzenia należności. W ocenie Sądu obie wydane w sprawie decyzje zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne, które odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obszernie wskazały w nich z jakich przyczyn wniosek skarżącego nie mógł zostać załatwiony pozytywnie. Wskazać w tym miejscu trzeba na uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym organ stwierdził, że uznanie sytuacji skarżącego za wyjątkową prowadziłoby do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. W świetle powyższych rozważań zarzuty i argumenty zawarte w skardze nie mogły zostać uwzględnione, co mając na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Jednocześnie odnosząc się do wniosku zawartego w końcowej części skargi, Sąd wyjaśnia, że skarga od decyzji nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego została rozpoznana prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2012r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 305/12. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku znajduje swoją podstawę w treści art. 205 § 2 ww. ustawy w związku z § 2 ust. 1 i ust. 3 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).