III SA/Gd 80/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Wojewody z dnia 27 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 października 2013 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A. J. kwotę 374 (trzysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Wojewoda decyzją z dnia 27 listopada 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji Prezydenta z dnia 22 października 2013 r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu A. J. z pobytu stałego z lokalu nr 62A przy ul. [...] w G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał m.in., że postępowanie w sprawie wymeldowania wszczęto na wniosek A. – Okręgowego Zarządu w G., wieczystego użytkownika nieruchomości. Organ I instancji ustalił, że A. J. opuściła przedmiotowy lokal z powodu braku właściwych warunków do zamieszkiwania oraz choroby. Przedmiotowy lokal jest zagrzybiony, nieogrzewany, zniszczony na skutek włamania, do którego doszło w 2012 r. (wybite okno), od lutego 2013 r. jest pozbawiony wody, zamkniętej w związku z pęknięciem rur. Oględziny lokalu potwierdziły, że lokal nie jest używany, m.in. z uwagi na brak rzeczy świadczących o zamieszkiwaniu w nim osób, odłączenie urządzeń i zły stan techniczny. W postępowaniu A. J. działała poprzez swojego pełnomocnika w osobie córki - J. F.. W toku postępowania J. F. oświadczyła, że rodzina uzależnia swój powrót do mieszkania od przeprowadzenia przez A. OZ w G. niezbędnego remontu. Zaznaczyła, że obecnie A. J. przebywa czasowo w mieszkaniu syna, T. J. Wyprowadzając się matka zabrała ze spornego lokalu tylko najpotrzebniejsze rzeczy, pozostawiając część rzeczy osobistych, meble i sprzęty, z których jednak niektóre zostały skradzione w wyniku ww. włamania. Do 2010 r. A. J. wraz z rodziną zamieszkiwała w lokalu na podstawie kolejnych umów najmu, użyczenia i użytkowania lokalu. Umowy te kilkakrotnie były wypowiadane przez A. OZ w G., jednak po porozumieniu z rodziną dochodziło do podpisania kolejnej umowy. Kiedy w 2010 r. rodzina zaczęła wysuwać roszczenia o przeprowadzenie remontu, A. OZ w G. wypowiedział im umowę i wniósł sprawę o wydanie nieruchomości. J. F. oświadczyła, że nie zgadza się z twierdzeniem, że A. OZ w G. nie jest w stanie wyremontować zajmowanego przez rodzinę lokalu, albowiem budynek jest podzielony na dwie części i jest remontowany, jednak zawsze z wyłączeniem sporego lokalu. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę dla organu I instancji do wydania decyzji o wymeldowaniu A. J. z miejsca pobytu stałego. Sam fakt, że w określonym mieszkaniu znajdują się rzeczy osobiste należące do danej osoby nie może, w ocenie organu, przesądzać określonego rozstrzygnięcia w sprawie. Lokal nie jest bowiem centrum życiowym A. J., a z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. J. nie zamieszkuje w lokalu od grudnia 2011 r. Oświadczenie J. F. o chęci powrotu matki do spornego mieszkania po przeprowadzeniu remontu przez A., nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem rozstrzygnięcia w sprawach meldunkowych nie mogą być uzależnione od zdarzeń przyszłych. W odwołaniu A. J. wskazała na krzywdzący charakter zaskarżanej decyzji i dodała, że od 1953 r. - tj. od kiedy jej rodzina zamieszkuje w lokalu na podstawie umowy zawartej z Zarządem B. - administrator nigdy nie przeprowadził żadnych remontów, doprowadzając budynek do katastrofalnego stanu technicznego, w którym się obecnie znajduje (dziury w ścianach, dachu, rynnach, zawilgocenie i zagrzybienie lokalu). Rodzina samodzielnie przeprowadziła remont generalny w całym mieszkaniu w 2008 r. Na skutek zaniedbań administratora członkowie rodziny nie zamieszkują w spornym budynku, również z uwagi na to, że część z nich to starsze i schorowane osoby. Zamiarem wszystkich zameldowanych pozostaje jednak stały pobyt w spornym lokalu, co wyłącza możliwość zastosowania w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania z następujących przyczyn: W postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie za podstawę decyzji przyjmuje się art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazany artykuł stanowi, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, że przedmiotowe opuszczenie musi mieć charakter trwały i dobrowolny. Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność niezamieszkiwania A. J. w miejscu pobytu stałego. Oględziny lokalu potwierdziły także bezsprzecznie zły stan lokalu. Złożone w sprawie przez J. F. wyjaśnienia tj., że rodzina powróci do lokalu, gdy zostanie wyremontowany, potwierdziły powody jego opuszczenia. J. F. wskazywała bowiem, że decyzję o opuszczeniu lokalu członkowie rodziny podjęli z własnej woli m.in. z uwagi na stan zdrowia A. J., który nie pozwalał na zamieszkiwanie w lokalu będącym w tak złym stanie technicznym. Jak wynika z wyjaśnień A., Związek nie dysponuje środkami finansowymi, które można byłoby przeznaczyć na remont spornego lokalu, dlatego roszczenie rodziny w tej kwestii nie zostanie spełnione. Rodzinie nie przysługuje prawo najmu, a właściciel spornej nieruchomości nie jest zainteresowany przeprowadzeniem remontu. Co istotne, chce odzyskać nieruchomość, w związku z czym zainicjował przed sądem postępowanie o jej wydanie. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy wskazał, że sam zamiar zamieszkiwania w lokalu, uzależniony od przeprowadzenia przez właściciela remontu, nie może być przesłanką uzasadniającą zmianę decyzji organu I instancji. Zamiar przebywania w spornym lokalu musiałby być bowiem połączony z przebywaniem odwołującej się w miejscu pobytu stałego i koncentrowaniu tam swoich interesów życiowych, czego nie stwierdzono w przedmiotowej sprawie. Podkreślono, że zawarte w odwołaniu zarzuty skoncentrowały się na wskazaniu okoliczności, które doprowadziły rodzinę do opuszczenia lokalu - a zatem - na złym stanie technicznym lokalu i braku dobrej woli właściciela do przeprowadzenia remontu. Z tego względu kwestie te nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Ponadto, gdyby A. J. miała zamiar stałego zamieszkiwania w lokalu, mogłaby sama doprowadzić go do stanu używalności, zatem jej decyzję o opuszczeniu lokalu uznano za trwałą i dobrowolną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. J. zarzuciła, że decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 77 § 1 Kpa - wobec czego wniosła o jej uchylenie. W ocenie skarżącej organy oparły rozstrzygnięcie na błędnym ustaleniu, że skarżąca trwale opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, pomimo, że okoliczność ta nie została potwierdzona żadnym obiektywnym dowodem. Zeznania świadków nie dają podstawy do ustalenia, że skarżąca opuściła lokal dłuższy czas temu. W rzeczywistości opuszczenie lokalu przez skarżącą nie wiązało się z trwałym zamiarem pobytu w innym lokalu, a było podyktowane wyłącznie złym stanem technicznym lokalu, który nie spełnia standardów mieszkaniowych, co stało się powodem czasowego opuszczenia go przez skarżącą, co uczyniła pozostawiając w lokalu prawie wszystkie swoje rzeczy. Skarżąca jest osobą w starszym wieku, która boryka się zarówno z problemami zdrowotnymi jak i finansowymi. Dlatego zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że mogłaby sama doprowadzić lokal (budynek) do stanu używalności, jest dla skarżącej wysoce krzywdzące. Pomimo zaistniałej sytuacji skarżąca wraz z rodziną podjęła działania w celu wyremontowania lokalu, zwracając się z wnioskiem o przywrócenie należytego stanu technicznego tej części budynku do A. OZ w G. Organy dokonały błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, ponieważ fakt, iż A. J. przebywa w chwili obecnej w mieszkaniu syna w G., nie może stanowić podstawy do uznania, że z własnej woli opuściła lokal, skoro ma zamiar pobytu właśnie w lokalu przy ul. [...] 62A w G. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych w tym kontekście zarzutów odwołania. W skardze podkreślono, że A. OZ w G. wszczynając postępowanie o wymeldowanie, oświadczyło, że skarżąca nie mieszka w spornym lokalu, a jednocześnie zainicjowało postępowanie przed sądem, w którym domaga się nakazania skarżącej opuszczenia i opróżnienia lokalu przy ul. [...] 62A. Fakt ten świadczy, w ocenie strony, o tym, że twierdzenia A. OZ w G. zostały bezkrytycznie zaakceptowane przez organy, a nie mogły stanowić postawy prawidłowych ustaleń faktycznych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odpowiedź na skargę złożył również uczestnik postępowania, A. OZ w G. Związek wyjaśnił, że sprawa o wydanie lokalu została zainicjowana jeszcze w czasie, kiedy rodzina zamieszkiwała lokal i sama sądownie starała się o ustalenie istnienia prawa najmu, żądanie strony skarżącej zostało oddalone przez sąd. A. wskazał, że do wielu lat stara się o odzyskanie lokalu od rodziny strony skarżącej. Ponieważ pomimo wielu wezwań rodzina odmawiała dobrowolnego wydania nieruchomości, sprawa została skierowana na drogę sądową. Fakt sporu sądowego, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie może stanowić postawy do oceny kwestii zamieszkiwania w lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżone decyzje podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania, stanowi, że: organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu A. J. z lokalu przy ul. [...] 62A w G. niezbędne było ustalenie, że A. J., w chwili orzekania, w lokalu tym nie zamieszkuje i opuściła trwale i dobrowolnie wskazany lokal. Ze względu na rejestracyjny charakter zameldowania, ustalenia dotyczyć mają czasu poprzedzającego bezpośrednio decyzję o wymeldowaniu. Należy przy tym pamiętać, że fakt zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom ma służyć. W niniejszej sprawie, wbrew stanowisku organów, okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu ze spornego lokalu A. J. nie zostały stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. W szczególności, wbrew twierdzeniu organów, z przeprowadzonych czynności dowodowych nie wynika, że w czasie poprzedzającym podejmowanie decyzji o wymeldowaniu przez organy I i II instancji, A. J. sporny lokal w G. opuściła w sposób, o jakim mowa w zacytowanym przepisie ustawy o ewidencji ludności. W przedstawionych sądowi aktach postępowania administracyjnego znajdują się następujące dowody świadczące o tym, że A. J. w przedmiotowym lokalu nie przebywa jedynie czasowo, bez zamiaru opuszczenia tego lokalu na stałe: - oświadczenie J. F., córki strony skarżącej – złożone osobiście w organie I instancji w dniu 10 maja 2013 r., informujące, że A. J. nie zamieszkuje przy ul. [...] w G. ze względu na stan swojego zdrowia, zaś rzeczy skarżącej znajdują się nadal w spornym lokalu (prócz- najpotrzebniejszych, które ma u syna) – k-38 akt adm.; kopia zawiadomienia o posiedzeniu Sądu Rejonowego [...] zaplanowanego w dniu 19 lipca 2013 r. w sprawie A. OZ w G. p-ko A. J., J. F., J. F. i Ł. F. w sprawie [...] o wydanie nieruchomości, k-309 akt adm.; - oświadczenie P. L., przedstawiciela A. OZ w G., z którego wynika, m.in., że w toku są sprawy zarówno o wydanie lokalu jak i – z powództwa wzajemnego – o ustalenie istnienia stosunku najmu( k-43 akt adm.); - plik pism procesowych obu stron potwierdzających toczące się sprawy przed sądem powszechnym (k-45-104 akt adm.); - protokół z oględzin lokalu (k-114-120 akt adm.). Z przytoczonych przykładowo dokumentów, podobnie jak z całego materiału dowodowego sprawy wynika, że zamiarem skarżącej nie jest trwałe opuszczenie spornego lokalu, lecz – wręcz przeciwnie – uzyskanie do niego tytułu prawnego, co pozwoliłoby w przyszłości ewentualnie egzekwować od właściciela poprawienie stanu technicznego części budynku, w którym położony jest lokal. O braku trwałości i dobrowolności opuszczenia mieszkania świadczy również i to, że w 2008 r. rodzina skarżącej wyremontowała zajmowane mieszkanie. Przeprowadzona analiza materiału dowodowego sprawy ma na celu wykazanie, że zgromadzenie i ocena materiału dowodowego w sprawie, dokonane przez organy orzekające, w tym w szczególności organ I instancji, nastąpiło wadliwie, z uchybieniem przepisom art.7,8,10,75 § 1,77§ 1 i 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłową decyzję organu I instancji utrzymano w mocy zaskarżoną decyzją Wojewody. Przedstawione fakty uzasadniają ocenę, iż w opisywanej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowego zastosowania przepisu do ustalonego stanu faktycznego sprawy, albowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do przyjęcia, że bezpośrednio przed podjęciem decyzji przez organ I instancji ( tj. przed dniem 22 października 2013 roku) A. J. w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Prawidłowe stosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wymaga, by, przed podjęciem decyzji o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego w określonym lokalu, zostało ustalone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, iż osoba ta przedmiotowy lokal opuściła dobrowolnie w sposób trwały. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym (por. np. wyrok WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 22.09.2005 r., LEX nr 192912: "2. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.08.2005 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji"; a nadto: wyrok NSA w Warszawie z dnia 17.03.2003 r. w sprawie V SA 2323/02, LEX nr 159183: "Prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01)" i inne. W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 omawianej ustawy o ewidencji ludności (...) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Strona skarżąca podczas trwania postępowania konsekwentnie twierdziła, że omawiane mieszkanie przy ul. [...] 62A w G. jest miejscem, w którym skarżąca zamieszkuje i ma zamiar stale zamieszkiwać. Z uwagi na treść przytoczonego przepisu deklarowany zamiar skarżącej nie może być pomijany przez organy orzekające przy analizowaniu materiału dowodowego sprawy jak również i to, że z akt sprawy nie wynika, by A. J. była – od roku 1953 – zameldowana na pobyt stały w jakimkolwiek innym miejscu niż przy ul. [...] w G., a organy nie sprawdziły czy mieszkanie syna, w którym skarżąca przebywa jest mieszkaniem, w którym miałyby się "koncentrować interesy życiowe A. J.". Przedstawione fakty uzasadniają stwierdzenie, że decyzje organów obu instancji w tej sprawie podjęte zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 9, 77 §1, 80, 107 § 1 i 3 kpa i art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a uchybienia tym przepisom miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 ustawy, a orzeczenie zawarte w pkt. 3 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 tej ustawy. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie A. J. z opisywanego lokalu organy wezmą pod uwagę powyższe stwierdzenia sądu oraz przeprowadzą prawidłową ocenę materiału dowodowego w sprawie prowadzonej na wniosek A. – Zarządu Okręgowego w G. Podjęta decyzja winna zawierać prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy uwidocznioną w uzasadnieniu do decyzji.