III SA/Gd 806/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF i sprecyzowanym co do zakresu w dniu 31 grudnia 2012 r. skarżący M. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący, podnosząc m.in., że przedstawiona przez niego sytuacja materialna i życiowa, poparta nadesłanymi na żądanie sądu dokumentami uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Skarżący zmodyfikował żądanie co do zakresu wniosku, domagając się na etapie sprzeciwu wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2013 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez sąd. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiadającą jakichkolwiek dochodów, oszczędności oraz majątku. Ponadto oświadczył, że jest osobą przewlekle chorą oraz wyjaśnił, że podany przez niego adres do korespondencji w S. G. jest adresem zamieszkania jego rodziców i brata, z którymi nie powodzi wspólnego gospodarstwa domowego. Z treści wniesionej do Sądu skargi wynikało, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, przy czym z żoną nie utrzymuje kontaktów. W tych okolicznościach, zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2012 r. wydanym w trybie art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca został wezwany do dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które obrazowałyby jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, w tym dokumentów dotyczących żony tj. m.in. zeznań podatkowych lub informacji o wysokości osiągniętego dochodu oraz wyciągów z kont bankowych lub oświadczeń o nieposiadaniu rachunków bankowych. Wobec informacji, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami został on wezwany do złożenia oświadczenia, gdzie zamieszkuje i jakie ponosi z tego tytułu koszty oraz do przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość pozostałych kosztów utrzymania i leczenia. Wnioskodawca nadesłał zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] potwierdzające brak złożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz zaświadczenie wydane przez Starostę Powiatu [...] w przedmiocie posiadania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Złożył ponadto pismo, w którym wskazał, że jest osobą bezdomną, korzystającą z pomocy rodziny w sprawach zakupu najbardziej potrzebnych lekarstw. Równocześnie wnioskodawca wskazał, że z żoną nie utrzymuje jakichkolwiek kontaktów od ponad 16 lat i nie jest w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat jej stanu majątkowego. Na dowód braku kontaktów z żoną wnioskodawca przedłożył kserokopię pozwu rozwodowego datowanego na dzień 14 grudnia 2012 r. Skarżący z zaznaczył, że brak dochodów powoduje, że nie może wykazać kosztów jakie ponosi w związku z utrzymaniem. Na etapie wniesionego sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że nie złożył wcześniej oświadczeń dotyczącego kont bankowych, ponieważ tych kont nie posiada. Zaznaczył również, że w jego przypadku odmowa prawa pomocy nie może być uzasadniona obowiązkiem wzajemnej pomocy, który ciąży na małżonkach, z uwagi na trwającą sprawę rozwodową, zarejestrowaną w Sądzie Okręgowym [...] pod sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że w odpowiedzi na takie wezwanie skarżący nadesłał szereg dokumentów źródłowych, jednakże w ocenie Sądu nie dają one możliwości dokonania pełnej oceny zasadności złożonego wniosku. Sąd nie kwestionuje, że skarżący jest osobą bezrobotną nie uzyskującą samodzielnie żadnych dochodów. Wobec potwierdzonej przez Sąd Okręgowy [...] informacji o toczącej się sprawie rozwodowej, nie budzi wątpliwości, że skarżący nie ma realnej możliwości otrzymania pomocy finansowej od żony, z którą pozostaje w konflikcie. Niewątpliwie skarżący jest również osobą przewlekle chorą, której stan zdrowia wymaga systematycznego leczenia, w tym ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów. Sąd zaznacza jednak, że skarżący nie przestawił jakichkolwiek dokumentów, w tym choćby oświadczeń, z których wynikałoby jakiego rzędu koszty są związane z jego utrzymaniem i leczeniem, niezależnie od okoliczności kto te koszty rzeczywiście ponosi. Złożone w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy, że koszt zakupu najpotrzebniejszych leków finansuje rodzina, nie wyjaśnia kwestii wysokości tych wydatków. Pomimo wezwania w trybie art. 255 skarżący nie określił także gdzie aktualnie zamieszkuje. Twierdzenie o bezdomności i nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami budzi natomiast uzasadnione wątpliwości Sądu, ponieważ nie znajduje pokrycia w aktach sprawy. Ustalenie, czy wnioskodawca powodzi gospodarstwo domowe z innymi osobami jest okolicznością istotną z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Ustalenie wspólnych dochodów i wydatków tego gospodarstwa pozwoliłoby ostatecznie oszacować, czy skarżący faktycznie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd nie był w stanie zweryfikować powyższej okoliczności z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, który uchylił się od udzielenia pełnych wyjaśnień w tej kwestii. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił wątpliwości istniejących w zakresie nieprowadzenia gospodarstwa domowego z rodzicami oraz wysokości ponoszonych wydatków, co stanowi istotną przeszkodę w przyznaniu mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z ww. przepisem, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jeżeli zatem postawa wnioskodawcy, który wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.