III SA/Gd 806/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 18 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 31 stycznia 2012 r., nr [...] odmówił M D. umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. K w okresie świadczeniowym 2010/2011 w kwocie 6000 zł ( z odsetkami). W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 2 pkt. 10, art. 12 ust. 1-2, art. 25, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 z późn. zm.) i art. 104 kpa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia 22 listopada 2011 r. ten sam organ zobowiązał M. D. jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. K w okresie świadczeniowym 2010/2011 w kwocie 6000 zł ( z odsetkami w wys. 480 zł 82 gr.). Wnosząc o umorzenie należności alimentacyjnych M. D. wskazał, że jest osobą samotną, bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie ma stałego źródła dochodu i ma przewlekłe problemy zdrowotne. Z żoną nie zamieszkuje i nie utrzymuje kontaktów, wniósł do właściwego sądu pozew o zaprzeczenie ojcostwa D. K. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Ponieważ jednak zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny, można się z nich uwolnić tylko w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Podobnie jest z umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – może to mieć charakter wyjątkowy i nastąpić wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Organ uznał, iż sytuacja życiowa, w której znalazł się dłużnik, ma charakter tymczasowy, po przebytym leczeniu operacyjnym przepukliny dłużnik jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy fakt zarejestrowania się zainteresowanego w PUP w S. G. Następnie organ wskazał, że wszystkie pieniądze wypłacane w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego to środki publiczne i na organie je wypłacającym spoczywa obowiązek ich windykacji, a na dłużniku alimentacyjnym - konieczność zwrotu świadczeń wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. W odwołaniu od tej decyzji M. D. podniósł, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia ze względu na trudną sytuację, w jakiej się znajduje. W grudniu 2010 r. wrócił do kraju po kilkunastu latach pobytu za granicą, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, po zabiegu operacyjnym. Starsi wiekiem rodzice skarżącego potrzebują wsparcia i nie jest prawdą, że to skarżący korzysta z ich pomocy. Skarżący czyni starania o zaprzeczenie swego ojcostwa względem D. K (dziecka pozamałżeńskiego), nie mieszka i nie kontaktuje się z żoną. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 30 ust. 2 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t.Dz. U. Nr 1 poz. 7 z 2009 r. ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi /.../ należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca używając zwrotu "może" przesądził, iż decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ administracji ma możliwość, a nie obowiązek przychylenia się do wniosku strony nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Według organu oznacza to, iż umorzenie należności dłużnika, również w części, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego ustawodawca pozostawił do swobodnego uznania organu. Odnośnie zarzutów odwołania organ drugiej instancji zauważył, że należy mieć na względzie, iż umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno nastąpić wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Według organu odwoławczego okoliczności ustalone przez organ I instancji ( w tym – w drodze wywiadu środowiskowego) nie stanowią podstawy do umorzenia należności M. D. wobec funduszu alimentacyjnego. Odwołujący się jest osobą bezrobotną lecz nie jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Opisaną wyżej decyzję M. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W skardze podniesiono, iż skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. M D. zaznaczył na wstępie, że nie jest prawdą, by okoliczności sprawy ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego oraz i to, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami. Rodzice skarżącego są osobami w podeszłym wieku i mają niskie emerytury, z których opłacają koszty utrzymania mieszkania, żywności i leków. Skarżący nie pracuje, nie ma żadnych oszczędności ani źródeł dochodu, rejestracja w powiatowym urzędzie pracy pozwala na korzystanie z ubezpieczenia społecznego i leczenie schorzeń skarżącego. Ojcostwo skarżącego ustalono bez dowodów medycznych; postępowanie żony skarżącego (urzędnika samorządowego w UM w S. G.) spowodowało, że organ I instancji podał do wiadomości organu odwoławczego nieprawdziwe fakty w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. G. z dnia 31 stycznia 2012 r., którą odmówiono M. D. - dłużnikowi alimentacyjnemu - umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych przez Wójta Gminy z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami na rzecz osoby uprawnionej – D. K. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy tu podkreślić, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej istotnych okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). W świetle przywołanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie może budzić wątpliwości, że podstawową przesłanką, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego, jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Dlatego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należało odpowiedzieć na pytanie: czy sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego przemawiała za umorzeniem należności z tytułu świadczeń wypłaconych przez Wójta Gminy S. G. z funduszu alimentacyjnego? Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymagało od organu dokonania szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Organy obu instancji dokonały takiej szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Z akt sprawy wynika, co następuje: decyzją organu I instancji z dnia 22 listopada 2011 r. ustalona została wysokość niezwróconych należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych D. K w okresie świadczeniowym 2010/2011 jako kwota 6480,82 zł (wraz z odsetkami do dnia wydania decyzji). Od decyzji tej skarżący nie składał odwołania, bowiem wezwany do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie nazwanym odwołaniem, wyjaśnił, że chodzi mu o umorzenie tych należności (pismo z dnia 28 .12. 2011 r. – w aktach adm., nie ponumerowane). W dniu 26 stycznia 2012 r. skarżący podpisał oświadczenie na druku rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w miejscu aktualnego zamieszkania skarżącego, oświadczając, że podane tam informacje są zgodne z prawdą (akta adm.).Wynikało z nich, między innymi, że skarżący zamieszkuje czasowo u rodziny i znajomych, otrzymuje od nich pomoc w utrzymaniu się (żywnościową), nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, nie pracuje stale ani dorywczo, jest zarejestrowany w PUP w S. G. jako osoba bezrobotna, jest żonaty. Organ I instancji odniósł się do opisanych okoliczności w uzasadnieniu swojej decyzji podnosząc, m.in., że skoro skarżący nie przedstawił dowodów na dotknięcie niepełnosprawnością bądź długotrwałą chorobą, a jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, to zdolny jest do podjęcia zatrudnienia, co umożliwiłoby spłacanie zobowiązań alimentacyjnych i - zwrot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zatem – brak podstaw do umorzenia świadczeń już wypłaconych osobie uprawnionej. Jakkolwiek skarżący złożył do akt oświadczenie, że nie posiada żadnego majątku, to sytuacji dochodowej nie można sprowadzać do faktu aktualnego (czasowego) nie uzyskiwania wynagrodzenia przez osobę dłużnika alimentacyjnego. Zwłaszcza, gdy brak jest jakichkolwiek ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej czy finansowej związanej z pozostawaniem w związku małżeńskim z osobą stale pracującą zawodowo. Powtórnie sytuację rodzinną i dochodową wnioskodawcy rozważył organ drugiej instancji po wniesieniu przez skarżącego odwołania. W uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji odniósł się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów wskazując, m. in., że choroba tarczycy czy przebyta pomyślnie operacja przepukliny nie eliminują skarżącego z rynku pracy, o czym świadczy fakt zarejestrowania się przez M. D. jako osoby bezrobotnej. Wyjaśniono również, że czynione przez skarżącego starania o zaprzeczenie ojcostwa względem D. K (urodzonej w dniu 1.01.1995 r.) nie mają wpływu na umorzenie ciążących na skarżącym zobowiązań z tytułu zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Reasumując - w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy nie można ocenić, aby dokonana analiza i ocena były niewystarczające i nie pozwalały na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Nie można zatem uznać, by orzekające w sprawie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego organy naruszyły ciążący na nich obowiązek przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego. W ocenie Sądu nie można skutecznie zarzucić organom zaniechań w powyższym zakresie, a zebrany materiał dowodowy i jego ocena przeprowadzone zostały zgodnie z zasadami i przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji organ odwoławczy nie dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Można tu dodać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno stwarzać (stronie postępowania oraz organowi wyższego stopnia, bądź sądowi administracyjnemu) możliwość kontroli prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. W ocenie sądu w tej sprawie organy orzekające wywiązały się z ciążących na nich obowiązków. W tym miejscu należy również podkreślić, że zarzuty skarżącego podniesione w skardze nie są inne, różne, od podnoszonych wcześniej w toku postępowania, a te – jak wyżej wskazano, zostały szczegółowo rozważone przez organ odwoławczy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.