III SA/Gd 843/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 22 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem datowanym na dzień 28 grudnia 2013 r., uzupełnionym w dniu 17 stycznia 2014 r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, skarżący G.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W świetle złożonych oświadczeń wnioskodawca jest osobą samotną, bezrobotną, która nie generuje jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawca nie posiada również jakiegokolwiek majątku. Celem weryfikacji danych podanych w formularzu PPF zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2014 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 oraz pisemnej informacji o wszelkich dochodach uzyskanych przez wnioskodawcę w roku 2013; b) zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego fakt, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną; c) wobec zadeklarowanego braku dochodów – oświadczenia z czego wnioskodawca się obecnie utrzymuje; d) wobec zadeklarowanego braku majątku w postaci nieruchomości - oświadczenia do kogo należy lokal, w którym wnioskodawca obecnie zamieszkuje i kto ponosi miesięczne koszty jego utrzymania; e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) oświadczenia, czy wobec wnioskodawcy prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne; g) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; h) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (opłaty za media, telefon, lekarstwa, inne). Stosowne wezwanie w ww. przedmiocie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 24 stycznia 2014 r. (vide: potwierdzenie odbioru – k. 52 akt sprawy). W dniu 3 lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło datowane na dzień 28 stycznia 2014 r. pismo wnioskodawcy, w którym ww. wskazał, że: - w latach 2012 i 2013 nie wygenerował jakichkolwiek dochodów; - nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; - nie posiada pojazdów mechanicznych ani rachunków bankowych; - utrzymuje się dzięki pomocy rodziny, w tym dzieci; - mieszka u różnych członków rodziny i nie partycypuje w kosztach, które są z tym związane; - przeciwko wnioskodawcy nie jest prowadzona egzekucja sądowa bądź administracyjna. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2014 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia dodatkowych oświadczeń, to jest: a) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) oświadczenia czy wnioskodawca zamieszkuje wraz z pełnoletnimi dziećmi; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto dzieci oraz dokumenty obrazujące ich stan majątkowy, w tym posiadane nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na dzieci pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez dzieci rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) oświadczenia w przedmiocie wysokości, częstotliwości oraz charakteru pomocy otrzymywanej od pozostałych członków rodziny w okresie ostatnich trzech miesięcy. Ww. wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na wskazany adres do korespondencji w dniu 6 lutego 2014 r. Zwrotne potwierdzenie odbioru (vide: k. 57 akt sprawy) zostało podpisane przez żonę wnioskodawcy G. S. Do dnia wydania niniejszego postanowienia ww. wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane. Do Sądu nie wpłynęły bowiem jakiekolwiek dodatkowe oświadczenia wskazane w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2014 r. W tym stanie należało wskazać, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając na uwadze powyższą regulację, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że powyższym zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2014 r. ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w piśmie wnioskodawcy z dnia 28 stycznia 2014 r. wskazano precyzyjnie jakie dodatkowe oświadczenia należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza z dnia 4 lutego 2014 r. wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział w istocie niewyjaśnioną pozostaje kwestia stanu majątkowego żony wnioskodawcy (która w realiach sprawy odebrała kierowaną do wnioskodawcy korespondencję) oraz jego dzieci. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy dokonuje się zaś z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika ponadto, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego żony - nie jest więc możliwe uznanie, że ww. nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa ww. osób – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej określonych podmiotów domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei wszelkie rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.