III SA/Gd 845/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 23 maja 2016 r. nr [...] (znak [...]) Prezydent Miasta, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 23) – dalej zwanej: "k.p.a.", oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu M. D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G.. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte w kwietniu 2014 r. na wniosek najemcy – B. J.. Z treści podania wynika, iż M. D. (brat wnioskodawczyni) nie mieszka pod powyższym adresem od ok. 2 lat. Według wnioskodawczyni zamieszkuje prawdopodobnie z żoną na O.. W sprawie została przesłuchana wnioskodawczyni oraz M. D. (zwany dalej: "stroną", "skarżącym"). W dniu 12 czerwca 2014 r. przeprowadzono oględziny części lokalu, które wykazały, że strona ma swobodny dostęp do lokalu oraz ma w nim swoje rzeczy osobiste. Przeprowadzono również rozprawę administracyjną, na której zostali przesłuchani świadkowie. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. organ zawiesił postępowanie w tej sprawie. W dniu 5 kwietnia 2016 r. B. J. wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie o wymeldowanie brata, oświadczając, że brat dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal. Do podania załączyła kserokopię protokołu sporządzonego przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., z którego wynika, że w dniu 2 kwietnia 2016 r. strona opuściła, opróżniła i wydała lokal. W tej sytuacji wniosła o zniesienie terminu eksmisji wyznaczonego na dzień 8 kwietnia 2016 r. Powyższy protokół został podpisany przez wnioskodawczynię, M. D. oraz komornika sądowego. B. J. do akt sprawy załączyła również kserokopię pisma dotyczącego opróżnienia i wydania jej lokalu. Podczas rozmowy telefonicznej w dniu 7 kwietnia 2016 r. strona oznajmiła, że na razie nie będzie dokonywać wymeldowania z powyższego adresu pomimo przekazania lokalu siostrze, podała przy tym, iż zamieszkuje na działkach leśnych, a tam nie ma możliwości zameldowania się. W związku z tym, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. podjęto postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie strony z pobytu stałego. W myśl art. 35 ustawy o ewidencji ludności decyzję administracyjną wydaje się w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych decyzję taką wydaje się po stwierdzeniu, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały i dobrowolny. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodzi, że powyższe przesłanki zostały spełnione, bowiem strona w dniu 2 kwietnia 2016 r. opuściła, opróżniła i wydała siostrze lokal nr [...] przy ul. Ch. w G.. Przekazanie lokalu zostało odnotowane również w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., który prowadził sprawę eksmisji strony. Na tę okoliczność został sporządzony protokół. Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że została zmuszona do opuszczenia lokalu nagannym zachowaniem siostry oraz obawami przed ujemnymi konsekwencjami zdrowotnymi i zwiększeniem kosztów wykonania eksmisji przez komornika sądowego. Zarzuciła organowi błędy w ustaleniach faktycznych, gdyż lokalu nie opuściła dobrowolnie i trwale. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 20 lipca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że przynajmniej od momentu wykonania wyroku sądu orzekającego eksmisję, sporny lokal nie stanowi centrum życiowego strony. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, opuszczenie lokalu w następstwie eksmisji uważa się za równoznaczne z jego trwałym opuszczeniem. Po opuszczeniu spornego lokalu strona nie wykonała dobrowolnie obowiązku wymeldowania się, dlatego zasadnym było prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego i wydania orzeczenia zgodnego z ustalonym stanem fatycznym. Wymeldowanie strony umożliwi organowi gminy aktualizację danych dotyczących zamieszkiwania w Rejestrze Mieszkańców w taki sposób, aby odpowiadała ona stanowi faktycznemu. Odnosząc się do argumentów odwołania organ drugiej instancji wyjaśnił, że zadaniem organu meldunkowego było ustalenie, czy sporny lokal stanowi centrum życiowe strony, a jeśli nie, to czy strona opuściła ten lokal dobrowolnie i w sposób stały. Powyższe kwestie zostały bezspornie ustalone w toku prowadzonego postępowania. Analizując zebrany w tej sprawie materiał dowodowy, organ odwoławczy potwierdził niezamieszkiwanie strony w lokalu przynajmniej od 2 kwietnia 2016 r., a trwałość tego opuszczenia potwierdził skutecznie wykonany wyrok sądu orzekającego eksmisję. Co istotne, organy meldunkowe zobowiązane są do wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie jej wydania, a w niniejszej sprawie potwierdzono, że zostały spełnione wszystkie przesłanki wystarczające do wymeldowania strony z miejsca pobytu stałego. Dalsze utrzymywanie zameldowania strony w tym miejscu stanowiłoby fikcję meldunkową. W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta wyjaśnił sprawę, a dowody przeprowadzone w toku postępowania dały jednoznaczną odpowiedź potwierdzającą dobrowolne i trwałe opuszczenie przez stronę miejsca pobytu stałego. Zgromadzony materiał dowodowy został też prawidłowo oceniony. M. D. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2, art. 35 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, ze względu na przyjęcie, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter trwały i dobrowolny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, polegający na naruszeniu art. 75 § 1 k.p.a., ze względu na nieprzeprowadzenie przez organy oględzin spornego lokalu, w celu ustalenia czy znajdują się tam rzeczy skarżącego, a uchybienie tego mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jak też nieprzeprowadzenie kontroli meldunkowej; 3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., ze względu na niewyjaśnienie dokładnie okoliczności faktycznych sprawy. 4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z lokalu tego wyprowadził się na pewien okres czasu pod presją, chcąc uniknąć dalszego zachwiania zdrowia (nadciśnienie, astma oskrzelowa, endoproteza kolana, plastyka podniebienia, guzy w płucach itd.), dodatkowych kosztów związanych z komornikiem, nagannych zachowań siostry - najemczyni lokalu po śmierci w 2010 r. matki, jak też kolejnych stresów związanych z osobą komornika. Siostra skarżącego robiła wszystko, aby zmusić go do opuszczenia lokalu, tj. odcięła prąd, gaz, groziła, kłamała w sądach, aby zawładnąć bezprawnie całością lokalu (mimo, iż są to 2 oddzielne samodzielne lokale), uzyskać tytuł prawny do lokalu po śmierci matki, zrobić skutecznie eksmisję, a następnie wymeldować i wyrzucić skarżącego na bruk. Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną niepełnosprawnością, na rencie, często przebywa w szpitalu na leczeniu, na rehabilitacjach stacjonarnych. W czerwcu 2016 r. przez okres ok. 1 miesiąca przebywał na rehabilitacji na oddziale szpitalnym. Zaplanowana eksmisja komornika na dzień 8 kwietnia 2016 wywołała u niego strach, lęk. Bał się, że zostanie pozbawiony dorobku swojego życia, gdyż komornik poinformował go, iż tego dnia wrzuci wszystkie rzeczy do jakiejś piwnicy, a skarżącego przewiezie do noclegowni. W dalszej kolejności twierdził, że opuszczenie miejsca pobytu stałego od przeszło 50 lat zostało doprowadzone wbrew jego woli, pod presją osób trzecich. Chce powrócić do swego rodzinnego domu. Zamieszkuje na terenie ogródków działkowych, gdzie nie ma możliwości zameldowania się. W jego przypadku nie można mówić o opuszczeniu lokalu w sposób trwały i dobrowolny. Nadto oświadczył, że nie zerwał związków z dotychczasowym lokalem. Tam jest jego oddzielna, osobista skrzynka na korespondencję, tam odbiera pocztę. W rzeczywistości nigdy nie chciał i nie chcę wyprowadzić się z lokalu. Posiadanie meldunku stałego jest mu niezbędne, związane z istotnymi sprawami życiowymi, z podejmowaniem czynności w urzędach, korzystania z usług bankowych, na poczcie, w szpitalach, ZUS i innych instytucjach. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonej decyzji organu odwoławczego prowadzi do uznania, że skarga nie mogła być uwzględniona. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody z dnia 20 lipca 2016 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 23 maja 2016 r. o wymeldowaniu M. D. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G.. Powyższe rozstrzygnięcia zostały podjęte na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Cytowany przepis jest w swej treści podobny do art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), stąd przy wykładni art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zachowuje aktualność linia orzecznicza wypracowana w na tle wcześniejszej ustawy. W szczególności dotyczy to ustalenia, kiedy można mówić o opuszczeniu miejsca pobytu stałego. I tak sądy administracyjne przyjmują, że organ meldunkowy może dokonać wymeldowania, gdy opuszczenie lokalu nosi cechy dobrowolności i trwałości. Zwraca się uwagę, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie deklaracji o opuszczeniu lokalu, ale także w sposób domniemany poprzez zachowanie osoby, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu zameldowania. Organy w każdym przypadku winnych szczegółowo badać okoliczności danej sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 614/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podobnie wygląda kwestia znaczenia dla sprawy meldunkowej wyroku eksmisyjnego wydanego przez sąd powszechny. Sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały, że na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu. Dotyczy to również sytuacji, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2111/15, dostępne jw.). Przymusowe opuszczenie lokalu mieszkalnego przez osobę zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnego działania innych osób. Stan faktyczny niniejszej sprawy został wyjaśniony w trakcie postępowania administracyjnego i w zasadzie nie jest sporny. Otóż skarżący od wielu lat nie przebywa w przedmiotowym lokalu, albo przebywał w nim sporadycznie. Miał jednak do niego klucze i swobodny dostęp. Jak wynika z zeznań świadków oraz ustaleń sądu powszechnego orzekającego o eksmisji już przed 2014 r. skarżący nie przebywał w tym lokalu na stałe. Od 2011 r. w części przez niego zajmowanej nie było prądu, a od 2012r. gazu. Stanowiska organów i skarżącego były rozbieżne jedynie co do charakteru opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego, a skarżący wyrażał chęć powrotu do lokalu. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przynajmniej od dnia 2 kwietnia 2016 r. opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i było trwałe. Z kolei skarżący twierdził, że został zmuszony do opuszczenia lokalu przez bezprawne działania swojej siostry, która go szykanowała oraz kłamała przed sądami i organami administracyjnymi. Deklarował też zamiar powrotu do lokalu. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można przyjąć, że przedmiotowy lokal stanowił centrum życiowe skarżącego w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji. Przede wszystkim należy jednak podzielić pogląd organów orzekających w sprawie, że zasadnicze znaczenie ma wydanie przez Sąd Rejonowy w G. I Wydział Cywilny wyroku z dnia 6 marca 2014 r. sygn. akt I C 628/12, którym nakazano pozwanemu M. D. opuścić i opróżnić i wydać powódce B. J. część lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w G. przy ul. [...] (którą wcześniej zajmował). Wyrok eksmisyjny stał się prawomocny w następstwie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 1 lipca 2014 r. Komornik sądowy prowadził postępowanie egzekucyjne w celu wykonania ww. wyroku, a w dniu 4 kwietnia 2016 r. (sygn. akt KM 982/14) został sporządzony protokół z którego wynika, że M. D. opuścił, opróżnił i wydał przedmiotowy lokal w dniu 2 kwietnia 2016 r. Zawarto w nim informację, że skarżący zamieszkuje obecnie na działkach ogrodniczych. W aktach sprawy znajduje się również podpisane przez skarżącego pismo dotyczące opróżnienia lokalu w dniu 2 kwietnia 2016 r. w którym podaje, że oddał 1 parę kluczy do lokalu (jedyne jakie posiadał). W tym kontekście należy jeszcze raz wskazać, że doszło do dobrowolnego wykonania przez skarżącego wyroku sądu powszechnego orzekającego jego eksmisję z przedmiotowego lokalu, co jest równoznaczne z jego opuszczeniem w rozumieniu art. 35 ustawy. Wykonanie takiego wyroku eksmisję nie może być, wbrew stanowisku skarżącego, uznane za działanie nielegalne. Bez znaczenia jest okoliczność czy samo wydanie lokalu nastąpiło dobrowolnie czy pod przymusem państwowym. Skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie ma możliwości zamieszkania w lokalu. W takiej sytuacji organy miały prawo dokonania wymeldowania skarżącego z lokalu (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r. sygn. akt II OSK 2996/14, publikowany jw.). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważył, że organy dokonały właściwej wykładni art. 35 ustawy przyjmując, że dobrowolne wykonanie prawomocnego wyroku eksmisyjnego jest równoznaczne z opuszczeniem danego lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Nadto niezasadny jest zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie oględzin i kontroli meldunkowej. Zarzut ten jest zastanawiający w sytuacji, gdy skarżący sam przyznał w oświadczeniu z dnia 2 kwietnia 2016 r. i w protokole z dnia 4 kwietnia 2016 r., że opróżnił i wydał lokal. Sąd zwraca uwagę, że w toku postępowania przeprowadzono oględziny lokalu w dniu 12 czerwca 2014 r., a pozostawienie po eksmisji przedmiotów należący do skarżącego w lokalu nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organy administracyjne nie naruszyły również art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. materiał dowodowy zebrany w sprawie był bowiem wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a organy obu instancji właściwie go rozpatrzyły i oceniły. W świetle przepisów ustawy o ewidencji ludności bez znaczenia są okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego oraz jego obaw, co do przymusowego wykonania wyroku eksmisyjnego. Trzeba też wspomnieć, że zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie aktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie stwierdzając naruszenia przez organ odwoławczy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.