III SA/Gd 857/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 14 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2012r. (nr [...]) Starosta po rozpatrzeniu wniosku P. E. zarejestrował pojazd marki Mazda 3/1,6 TDI wydając dowód rejestracyjny seria i numer [...], tablice rejestracyjne nr [...]. Dnia 24 września 2012r. do Starostwa Powiatowego w L. wpłynęło pismo z Ministerstwa Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej Departamentu Transportu Drogowego z dnia 19 września 2012r. wraz z informacją od administracji niemieckiej dotyczącą niezgodności dowodu rejestracyjnego. W dniu 7 maja 2013r. z Prokuratury Rejonowej w L. wpłynęło do organu zawiadomienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie podrobienia w celu użycia za autentyczne niemieckich dokumentów pojazdu o nr [...] samochodu osobowego marki Mazda o nr [...]. Dnia 17 czerwca 2013r. zostało wznowione postępowanie administracyjne w sprawie rejestracji ww. pojazdu. W uzasadnieniu wskazano, że wyszły na jaw istotne dla sprawy zarejestrowania pojazdu nowe okoliczności nieznane organowi oraz, że dowód rejestracyjny – na podstawie którego nastąpiło przerejestrowanie – był sfałszowany. W następstwie wznowienia postępowania Starosta decyzją z dnia 1 lipca 2013r. (nr [...]), działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 267), uchylił ostateczną swoją decyzję z dnia 20 sierpnia 2012r. Jednocześnie na podstawie art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012r. poz. 1137) odmówił P. E. zarejestrowania na stałe pojazdu marki Mazda numer nadwozia [...], numer rejestracyjny [...], uchylając dowód rejestracyjny: [...], tablice rejestracyjne numer: [...], znak legalizacyjny numer: [...], nalepka kontrolna numer: [...], karta pojazdu: [...]. W uzasadnieniu organ podał, że właściciel pojazdu do wniosku o zarejestrowanie pojazdu przedstawił sfałszowany dowód własności pojazdu, co stanowiło podstawę do wydania niniejszej decyzji. Odwołanie od ww. decyzji wniósł P. E. podając, że nie był świadomy tego, że samochód ma sfałszowane niemieckie dokumenty. W następstwie odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 sierpnia 2013r. uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że warunkiem niezbędnym dla wznowienia postępowania w sytuacji wystąpienia fałszywego dowodu jest uprzednie stwierdzenie fałszywości tego dowodu przez sąd lub inny organ. W decyzji wydanej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest do wskazania na czym polegało oraz kto stwierdził sfałszowanie dowodów, na których oparta została decyzja. W sprawie dowodem sfałszowania dowodu rejestracyjnego był materiał dowodowy zgromadzony przez Prokuraturę Rejonową w L. oraz informacje przekazane przez Departament Transportu Drogowego Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, żaden jednak z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie jest prawomocnym orzeczeniem stwierdzającym fakt sfałszowania przedmiotowego dowodu rejestracyjnego. Organ wskazał ponadto, że organ I instancji nie ma kompetencji do samodzielnego orzekania o sfałszowaniu dowodu. Prawomocnym orzeczeniem nie jest postanowienie o umorzeniu dochodzenia. W związku z powyższym organ uznał, że nie było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., co z kolei skutkuje bezprzedmiotowością tego postępowania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w L., który zaskarżył ww. decyzję w całości i wystąpił o jej uchylenie. Orzeczeniu zarzucił naruszenie: – art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., poprzez wyrażenie błędnego poglądu, iż w sytuacji braku prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego popełnienie przestępstwa nie ma podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. w konsekwencji niesłuszne uznanie, że Starosta nie miał podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o te przepisy i tym samym do wydania decyzji uchylającej decyzję dotyczącą rejestracji wyżej wymienionego pojazdu, – art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez niezrealizowanie sformułowanego we wskazanych przepisach obowiązku orzekania na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie uzyskanych w toku postępowania sygn. [...] Prokuratury Rejonowej w L. dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przedłożony do rejestracji dokument był fałszywy, – art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez przyjęcie, iż istnieją podstawy prawne do zarejestrowania wymienionego pojazdu. W uzasadnieniu skargi wskazano, że stanowisko Kolegium w sprawie nie miało oparcia w przepisach prawa. Powołując się na poglądy sądów administracyjnych oraz na poglądy przedstawicieli doktryny postępowania administracyjnego strona skarżąca twierdziła, że postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania wobec niewykrycia sprawcy ma moc orzeczenia stwierdzającego fałsz w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.. Strona skarżąca uznała też, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie nie dopuściły dowodu w postaci postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania, a zawiadomienie z dnia 6 maja 2013r., co umknęło ich uwadze, zawierało błędną informację o sposobie zakończenia postępowania. We wspomnianym zawiadomieniu jako podstawę umorzenia postępowania w sprawie podrobienia w celu użycia za autentyczne niemieckich dokumentów pojazdu wskazano brak znamion czynu zabronionego, podczas gdy faktycznie podstawą umorzenia postępowania w tym zakresie było niewykrycie sprawcy. Natomiast odnośnie czynu polegającego na posłużeniu się w dniu 31 lipca 2012 r. w Starostwie Powiatowym w L. tym dokumentem jako autentycznym dochodzenie zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego. Nie były to jednak okoliczności, które mogłyby skutkować stwierdzeniem, że organ I instancji nie miał podstaw do wznowienia postępowania i wydania decyzji o odmowie rejestracji pojazdu. W postanowieniu wznowieniowym wskazano jako podstawę między innymi art. 145 § 1 i 5 k.p.a., co jest oczywistą omyłką pisarską, bowiem przepis art. 145 nie ma jednostki redakcyjnej w postaci paragrafu 5. Natomiast z uzasadnienia postanowienia wynika, iż wznowiono postępowanie w związku z tym, że wyszły na jaw istotne dla sprawy zarejestrowania pojazdu nowe okoliczności faktyczne nieznane Staroście w dniu rejestracji, zaś dowód rejestracyjny, na postawie którego nastąpiło przerejestrowanie, był sfałszowany. Zdaniem strony skarżącej ww. omyłka, tj. niewskazanie w postanowieniu o wznowieniu postępowania właściwej podstawy, nie może skutkować uznaniem, że nie było takiej podstawy w sytuacji, kiedy ostateczna decyzja jest wadliwa z innych przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. Decyzję z dnia 1 lipca 2013r. wydano na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.. Niewątpliwie mamy tu do czynienia z sytuacją wystąpienia nowych okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nieznanych organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mających wpływ na status prawny strony, to jest na zakres jej praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Powzięcie przez organ I instancji wiedzy w zakresie sfałszowania dokumentu stanowiącego podstawę zarejestrowania pojazdu stanowiło bowiem nową istotną okoliczność, uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego, a także obligowało do uwzględnienia tej okoliczności we wznowionym postępowaniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 lipca 2007r. sygn. IV SA/Wa 550/07). Na organie spoczywa obowiązek rozpatrzenia całego zgromadzonego materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze natomiast w sposób nieuzasadniony pominęło, wbrew treści art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., okoliczność iż zebrany przez Prokuraturę Rejonową w L. w toku postępowania [...] materiał dowodowy, w postaci między innymi opinii biegłego stwierdzającej podrobienie dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu, stanowi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do wznowienia postępowania. Dalej podano, że skoro organ może dokonać rejestracji pojazdu tylko w oparciu o ustalony niesporny stan własnościowy, to jakiekolwiek wątpliwości co do sfery stosunków własnościowych powinny skutkować rozważeniem przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zaś stwierdzenie podrobienia dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu jest nową, nieznaną okolicznością, która z pewnością ma istotne znaczenie, gdyż tym samym transakcja, której przedmiotem był pojazd, nie odzwierciedlała rzeczywistego stanu rzeczy. Dlatego nie można było zgodzić się oceną Kolegium w zaskarżonej decyzji i odnoszącej się do wykazania braku podstaw do wznowienia postępowania, gdyż zaakceptowanie tego poglądu prowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji administracyjnych, których podstawą wydania było przedłożenie przez stronę podrobionych dokumentów. Nieustalenie w toku postępowania karnego sprawcy czynu prowadziłby zaś do faktycznego zalegalizowania skutków jego przestępczego działania. Co więcej pozostawienie w obrocie prawnym decyzji dotyczącej rejestracji przedmiotowego pojazdu, stanowiłoby oczywiste naruszenie art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, poprzez nieuzasadnione przyjęcie fikcji, iż są podstawy prawne do zarejestrowania wymienionego pojazdu, mimo istnienia ewidentnych dowodów na okoliczność, że przedłożony celem rejestracji wymienionego pojazdu dokument w postaci niemieckiego dowodu rejestracyjnego nie jest autentyczny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując zasadność swej dotychczasowej argumentacji przemawiającej za tym, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja została wydana po przeprowadzeniu przez organ wszczętego z urzędu postępowania wznowieniowego ( postanowienie Starosty z dnia 17 czerwca 2013 r.). Po stwierdzeniu dopuszczalności wznowienia postępowania i wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji, działający w oparciu o przepisy art. 149 § 2 k.p.a. zobowiązany jest do przeprowadzenia dwóch kolejno następujących po sobie etapów postępowania. Pierwszym z nich jest ocena, czy zachodzi jedna z wyliczonych w ustawie (art. 145 § 1 k.p.a.) przesłanek wznowieniowych, zaś kolejny, w przypadku stwierdzenia, że zachodzi przesłanka wznowieniowa, ma na celu rozstrzygniecie istoty sprawy. Postępowanie wznowieniowe ma charakter nadzwyczajny, odrębny od postępowania zwykłego, zakończonego decyzją ostateczną. Jego przedmiotem jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2004 str. 614). Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie wznowieniowe, uznając je za bezprzedmiotowe. Zdaniem organu postępowanie było bezprzedmiotowe nie było bowiem w sprawie podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., jest to natomiast podstawowy element konstruujący przedmiot wznowionego postępowania. Takie stanowisko organu jest błędne. Mając na uwadze treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., na który powołano się w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy mógłby wydać rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania pierwszej instancji, jedynie w przypadku, gdyby postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania było od samego początku bezprzedmiotowe, zaś organ pierwszej instancji wadliwie wznowił postępowanie i wydał decyzję merytoryczną w sprawie ( art. 151 § 1 k.p.a.). Zgodnie z postanowieniami art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania ( bezprzedmiotowość pierwotna), albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego (bezprzedmiotowość wtórna). Istnieją zatem przeszkody, które uniemożliwiają merytoryczne rozpatrzenie sprawy. W przypadku, gdy doszło do wznowienia z urzędu postępowania z powołaniem wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a.. przesłanek wznowienia postępowania, brak było podstaw do uznania, że postępowanie wszczęte przez organ pierwszej instancji było bezprzedmiotowe. W sytuacji, gdy organ odwoławczy uznał, że brak było w sprawie podstaw do wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., winien był na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję organu pierwszej instancji i orzec ponownie merytorycznie w sprawie odmawiając uchylenia dotychczasowej decyzji ( art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.). Sąd w składzie niniejszym nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, że nie było podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty z dnia 20 sierpnia 2012r. nr [...]. W niniejszej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania organ pierwszej instancji powołał art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.( w postanowieniu wszczynającym postępowanie wskazano jako podstawę art. 145 § 1 i 5 k.p.a., co należało uznać za oczywistą omyłką pisarską). Art. 145 § 1 pkt 1 stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Z kolei art. 145 § 1 pkt 5 stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) precyzyjnie określają zasady rejestracji pojazdów samochodowych i dopuszczenia ich do ruchu. Zgodnie z treścią art. 73 tej ustawy, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy. Takim dokumentami są: m.in. dowód własności pojazdu, dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany, karta pojazdu, jeżeli była wydana. W razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu. Jak wynika z akt sprawy dokonując rejestracji przedmiotowego samochodu P. E. dołączył do wniosku z dnia 31 lipca 2012 r. niemiecki dowód rejestracyjny - "Fahrzeugschein" oraz zastępczą kartę pojazdu -"Fahrzeuugbrief'". Organ pierwszej instancji uzyskał z Prokuratury Rejonowej w L. informację, że ww. dokumenty zostały sfałszowane. W opinii biegłego z zakresu kryminalistycznych technicznych badań dokumentów z dnia 15 marca 2013 r. wydanej na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej stwierdzono, że ww. dokumenty nie są autentyczne, lecz w całości zostały podrobione. Takie ustalenia stanowiły potwierdzenie wątpliwości co autentyczności niemieckich dokumentów przedmiotowego pojazdu, które pojawiły się w związku ze skierowanym do Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej pismem niemieckiej administracji właściwej w sprawach rejestracji pojazdów ( pismo z dnia 17 września 2012 r.), z którego wynikało, że występują rozbieżności pomiędzy danymi z centralnego rejestru pojazdów Niemiec, a informacjami o przerejestrowaniu na terytorium Polski pojazdów o wyszczególnionych nr VIN. Na ww. liście znajdował się również przedmiotowy pojazd. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] Prokurator Rejonowy w L. umorzył dochodzenie w sprawie podrobienia w celu użycia za autentyczne niemieckich dokumentów przedmiotowego pojazdu ( brak dokumentu w aktach sprawy). Jak wskazał Prokurator w skardze, podstawą umorzenia postępowania w tym zakresie było niewykrycie sprawcy. Z powyższego wynika, że z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika bezspornie, że po zarejestrowaniu samochodu ustalono, że dołączone do wniosku niemieckie dokumenty: dowód rejestracyjny i karta pojazdu nie są oryginalne. Istnieje tym samym również wątpliwość czy transakcja, której przedmiotem był przedmiotowy pojazd, odzwierciedlała rzeczywisty stanu rzeczy. W tym miejscu Sąd stwierdza, że – odmiennie od organu odwoławczego - podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że fakt umorzenia śledztwa, nie może decydować o odmówieniu postanowieniu prokuratora cech orzeczenia stwierdzającego popełnienie przestępstwa ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 418/06, LEX nr 255973). Dokonanie czynu zabronionego, w postaci fałszerstwa dokumentów, jest bowiem w takim przypadku niewątpliwe, brak jest tylko możliwości wykrycia sprawcy takiego czynu. Należy przy tym zauważyć, że jak słusznie podniesiono w skardze, organ nie przeprowadził dowodu z postanowienia o umorzeniu dochodzenia czyniąc go jednak przedmiotem swoich rozważań, co stanowi naruszenie art. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.. Zauważyć należy, że nawet w przypadku uznania, że takie postanowienie nie ma mocy orzeczenia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., to z uwagi na charakter sprawy organ winien był rozważyć możliwość zastosowania w sprawie art. 145 § 2 k.p.a., który stanowi, że z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Na koniec Sąd stwierdza, że organ odwoławczy przyjął, że w sprawie nie zachodzi wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przesłanka wznowienia postępowania, jednak w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska w tej kwestii, czym z kolei naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem uzyskane przez organy dowody, w tym opinia biegłego z dnia 15 marca 2013r., z której wynika, że niemieckie dokumenty na podstawie których dokonano rejestracji pojazdu w Polsce były fałszywe, stanowią w sprawie dotyczącej rejestracji pojazdu nową istotną okoliczność faktyczną lub nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Obowiązkiem organu jest zatem kolejna merytoryczna ocena wniosku o rejestrację przedmiotowego pojazdu. W tym stanie sprawy uznać należało, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego wydana została z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro tak, to decyzja ta podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.