III SA/Gd 857/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", Wójt Gminy D. odmówił S.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem A.G. . Przyczyną odmowy przyznania świadczenia był brak spełnienia przesłanki z art. 17 b ust. 1 ustawy, istnienie ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją/niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez S.G. , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z dnia 20 lipca 2021 r. nr (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium uznało za bezsporne , że ojciec skarżącej, orzeczeniem z dnia 13 listopada 2020 r. wydanym na stałe, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 6 października 2020 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Przywołując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, negatywną przesłanką przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia nie może być okoliczność, że wniosek dotyczy opieki sprawowanej nad dorosłą osobą niepełnosprawną ( art.17 ust.1b ustawy). Kolegium uznało także za wadliwe stanowisko organu pierwszej instancji, że przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust.5 ustawy, z którego wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń przysługuje jedno z nich , wybrane przez opiekuna. Analizując natomiast związek przyczynowo -skutkowy między zaniechaniem przez skarżącą podjęcia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem Kolegium uznało, że stanowisko organu pierwszej instancji, że takiego związku w niniejszej sprawie brak, było prawidłowe. Kolegium podkreśliło , że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest nie za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ojciec skarżącej jest rozwiedziony, zajmuje mieszkanie na piętrze domu jednorodzinnego , ma do dyspozycji pokój, swoją kuchnię, dostęp do łazienki. Mieszka z nim jego brat bliźniak A.G. , który także jest osobą niepełnosprawną- cierpi na znaczny niedosłuch, a obecnie przebywa za granicą. Na parterze domu mieszkają jego siostry i brat M.G. E.G. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, z głębokim upośledzeniem umysłowym, a opiekę nad nią sprawuje siostra A.G. , która z tego powodu nie pracuje i nie jest w stanie opiekować się także bratem. M.G. pracuje, a brat B.G. mieszka z rodziną oddzielnie i pracuje. Ojciec skarżącej cierpi na całkowitą zaćmę i odwarstwienie siatkówki oka prawego, a także na częściową zaćmę oka lewego. Nie przyjmuje żadnych leków. Opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem polega na tym, że codziennie rano przychodzi ona zakładać ojcu szkło kontaktowe do jednego oka, które poprawia ostrość widzenia, robi śniadanie, sprząta mieszkanie, myje łazienkę, wstawia pranie i wykonuje inne czynności związane z czystością, zależnie od potrzeb danego dnia. Potem robi zakupy. Przynosi ojcu ugotowany obiad , wieczorem robi mu kolację. Czynności te zajmują jej codziennie po kilka godzin, łącznie 8. Skarżąca pilnuje wizyt kontrolnych u lekarzy i towarzyszy w nich ojcu, co ma miejsce raz na dwa miesiące lub więcej, w zależności od potrzeby. Ojciec skarżącej rzadko sam wychodzi z domu , bowiem z uwagi na wadę wzroku nie jest w stanie samodzielnie poruszać się po okolicy. Gdy nie ma córki jest w stanie sam się umyć, ubrać, poruszać się po mieszkaniu, bo zna jego rozkład i chodzi po nim i po schodach wejściowych. Skarżąca ( urodzona w dniu 1 czerwca 2001 r.) mieszka wraz z matką, jej konkubentem i ich synem w bloku położonym przy tej samej ulicy, przy której mieszka ojciec i w każdej chwili może do niego przyjść. W czerwcu 2020 r. ukończyła szkołę zawodową, uzyskując zawód cukiernik – czeladnik. Nigdy nie pracowała zawodowo. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził, że mimo znacznego stopnia niepełnosprawności ojciec skarżącej jest w dużej mierze osobą samodzielną, nie jest osobą leżącą, wymagającą stałej obecności i nadzoru. Znaczna część czynności opiekuńczych to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W tej sytuacji skarżąca nie musi całkowicie rezygnować z zatrudnienia, czy z podjęcia zatrudnienia, gdyż nie jest to bezwzględnie potrzebne dla zaspokojenia potrzeb życiowych jej ojca. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego skarżąca S.G. , reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, mimo że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1 , art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. , poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy , tj. oparcie rozstrzygnięcia na nieuzasadnionym twierdzeniu, że zakres sprawowanej opieki nie uzasadnia ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że z niekwestionowanego materiału dowodowego wynika, że opieka jest sprawowana przez skarżącą, a jej zakres jest szeroki. Skarżąca podniosła, że jest dalece nieuprawnione, pozbawione fachowej wiedzy, jak też krzywdzące w okolicznościach sprawy twierdzenie organu odwoławczego, że stan zdrowia jej ojca jest na tyle dobry, że może on przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Powyższe nie powinno budzić wątpliwości organu już z uwagi na samą treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca sama wykonuje wszelkie czynności, nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem ojca, ale też niezbędne do jego pełnej egzystencji. W piśmie z dnia 20 września 2021 r. pełnomocnik skarżącej dodatkowo wskazał, że skarżąca S.G. z dniem 2 września 2021 r. podjęła zatrudnienie w Przedsiębiorstwie Usługowo – Produkcyjnym "A" Spółce z o.o. w G., wobec czego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy jedynie okresu od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku do dnia podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, tj. do dnia 2 września 2021 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżąca w dniu 26 lutego 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 13 listopada 2020 r. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić , od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 października 2020 r. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności ojca skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji. Jednak, jak wynika z art. 17 ustawy, możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od spełnienia przesłanek pozytywnych i braku wystąpienia przesłanek negatywnych. W niniejszej sprawie nie doszło, zdaniem organów obu instancji, do spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Zauważyć należy, że przepisu art. 17 ust.1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ocenie Sądu słusznie zauważyło, że ojciec skarżącej, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności, jest osobą dość samodzielną. Może zostać sam – i zostaje sam w mieszkaniu, zna jego rozkład i porusza się po nim samodzielnie, jak również po schodach. Sam może się umyć i ubrać. Nie przyjmuje żadnych leków. Wynika z powyższego, że obecność skarżącej przy ojcu nie jest przez większość doby niezbędna, szczególnie że z zebranego materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącej pozostaje sam także na noc. Skarżąca rano zakłada ojcu szkło kontaktowe oraz robi śniadanie. Prace gospodarstwa domowego , które wykonuje później , nie muszą być wykonywane codziennie ( np. zakupy, pranie), a choć skarżąca musi przy ich wykonywaniu zastąpić ojca należy mieć na uwadze, że są to czynności, w których dorosłe dzieci często wyręczają rodziców, np. niedołężnych, chorych, w podeszłym wieku. Są to też czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, także w takim , w których dorosłe osoby pracują, opiekując się jednocześnie małoletnimi dziećmi czy też rodzicami, wymagającymi pomocy i opieki. Sprawniejsze wykonywanie prac gospodarstwa domowego możliwe jest przy ich lepszym zaplanowaniu. Przykładowo obiady skarżąca może przynosić ojcu po pracy, przygotowując mu rano, poza śniadaniem, także drugie śniadanie. Wizyty lekarskie nie są zbyt częste, wobec czego skarżąca może pogodzić je z pracą zawodową. Jak wynika z powyższego , stanowisko organów obu instancji , że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między niepodejmowaniem (rezygnacją) przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest – obiektywnie - prawidłowe. Nie można podzielić też zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalony przez organy stan faktyczny sprawy, w tym zakres czynności wykonywanych przez skarżącą, nie był sporny, a jedynie odmiennie oceniony przez skarżącą i organy. Zauważyć jedynie należy, że twierdzenie skargi, że skarżąca podaje i nadzoruje podawanie ojcu leków, nie ma oparcia w zebranym materiale dowodowym, z którego wynika, że ojciec skarżącej leków nie przyjmuje. Organ odwoławczy wziął pod uwagę wszystkie czynności, wykonywane przez skarżącą wobec ojca. Wyciągnięcia przez organ odmiennych wniosków, niż oczekiwała skarżąca, z ustalonego w sprawie materiału dowodowego, nie można utożsamiać z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów postępowania. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej swoje stanowisko organ odwoławczy prawidłowo przedstawił i uzasadnił, kierując się także zasadami doświadczenia życiowego. Nadmienić należy, że organy - w przypadku składania wniosków o świadczenia przewidziane ustawą o świadczeniach rodzinnych - każdorazowo dokonują oceny spełnienia przesłanek ich przyznania. Mając na uwadze powyższe , skoro skarżąca nie spełniła przewidzianej art. 17 ust.1 ustawy przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługiwało. Nie mogła w tej sytuacji skutecznie dokonać wyboru między różnymi świadczeniami, w myśl art. 27 ust. 5 ustawy, z którego wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń przysługuje jedno z nich , wybrane przez opiekuna. W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając zarzutów skargi i nie znajdując podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji , na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.