III SA/Gd 865/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 26 lipca 2013 r. skierowaną do E. D., Prezydent Miasta , działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1, ust. 5- 7, art. 29 ust. 2, w zw. z art. 2 pkt 10, art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2012 poz. 1228 ze zm.), art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011r. Nr 205 poz. 1212) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008r. w sprawie określania wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. Nr 220 poz. 1434), orzekł o uznaniu części wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.03.2009 r. do 30.09.2009 r. na rzecz Ł. D., D. D., M. D. i K. D. - w wysokości po 2100 zł, łącznie kwoty 8.400 zł - za świadczenie nienależnie pobrane. W decyzji stwierdzono, że 8400 zł podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia 18.03.2009 r. Wójt Gminy przyznał w/w małoletnim, reprezentowanym przez matkę – E. D. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 01.03.2009 r. do 30.09.2009 r. Wysokość należnych kwot wynikała z tytułu egzekucyjnego sygn. akt [...]. W dniu 24.08.2009 r. przed Sądem Rejonowym w W. w sprawie o sygn. akt [...] została zawarta ugoda pomiędzy małoletnimi zastępowanymi przez matkę E. D. oraz ojcem dzieci – M. D., na mocy której M. D. zobowiązał się łożyć tytułem alimentów 200 zł miesięcznie na każde z dzieci, poczynając od dnia 14 marca 2008 r. Po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia 18.03.2009r. E. D. podała, że data początkowa płatności alimentów w kwocie po 200 zł na dziecko została wpisana omyłkowo i złożyła do sądu wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki. Zarządzeniem z dnia 23 października 2009r. sygn. akt [...] przewodniczący Sądu Rejonowego w W. oddalił wniosek skarżącej o sprostowanie protokołu rozprawy z dnia 24 sierpnia 2009r. Decyzją z dnia 31.05.2013 r. organ I instancji zmienił decyzję z dnia 18.03.2009r. w ten sposób, że przyznał małoletnim świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 200 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 01.03.2009 r. do 30.09.2009 r. Organ wskazał, że część kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego , wypłaconych małoletnim, stanowi nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia, na mocy art. 23 ust. 1 , ust. 5, ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest obowiązana do ich zwrotu z odsetkami. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , gdy mowa o nienależnie pobranym świadczeniu – oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Gdy na skutek ugody sądowej zawartej między E. D. (jako przedstawicielką małoletnich dzieci) oraz M. D. - ojcem dzieci będącym dłużnikiem alimentacyjnym, nastąpiło zmniejszenie wysokości alimentów z 500 zł miesięcznie na 200 zł miesięcznie na każde dziecko, poczynając od dnia 14 marca 2008 r., to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 01.03.2009 r. do 30.09.2009 r. w wysokości różnicy między kwotą należnych świadczeń (200 zł miesięcznie na każde dziecko) a faktycznie wypłaconą (500 zł. miesięcznie na każde dziecko) są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. E. D. wniosła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 23.06.2008 r. sygn. akt [...] zasądzający alimenty na dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie począwszy od 14 marca 2008 r. był wyrokiem zaocznym. Na skutek sprzeciwu od w/w wyroku M. D. Sąd uchylił orzeczenie i alimenty na rzecz małoletnich zostały ustalone w wysokości po 200 zł miesięcznie z określeniem terminu początkowego od dnia 14 marca 2008 r. Od 2009 r. do 2012 r. prowadzone było przez skarżącą postępowanie zażaleniowe, a o działaniach skarżącej w tej sprawie organ był na bieżąco informowany. W ocenie skarżącej, skoro świadczenia alimentacyjne wypłacane były na podstawie wyroku Sądu z dnia 23.06.2008 r., to takie świadczenie nie jest nienależnie pobrane. Zarzuciła ponadto , że to ją uczyniono adresatem decyzji, gdy tymczasem jest ona jedynie przedstawicielem ustawowym małoletnich, na rzecz których przyznane były przedmiotowe świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Kwestie związane z uzyskiwaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( t.j. Dz.U. z 2012 r. , poz.1228 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 205, poz.1212 ), sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w niniejszej sprawie powstało przed dniem wejścia w życie przywołanej ustawy, wobec czego w sprawie niniejszej zastosowanie ma ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2012 r. ( tj. Dz.U. z 2009r., nr 1 poz.7 ze zm.), zwana dalej "ustawą". W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że wypłacona część świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2009 r. do 30 września 2009 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, wobec treści wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt [...]. W dniu 24 sierpnia 2009 r. została zawarta ugoda, na mocy której alimenty na rzecz małoletnich zostały ustalone w wysokości po 200 zł miesięcznie na każde dziecko – od 14 marca 2008 r. W takiej sytuacji organ pierwszej instancji uznał , że wypłacone w okresie od 1 marca 2009 r. do 30 września 2009 r. kwoty ponad kwotę 200 zł miesięcznie z funduszu alimentacyjnego ( 300 zł miesięcznie) są świadczeniami nienależnie pobranymi. Powołał się przy tym na art. 23 ust. 1 ustawy, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Stanowisko to zaakceptował organ odwoławczy stwierdzając ponadto, że zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 7 lit. a w/w ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Przepis art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Art. 2 pkt 7 ustawy zawiera ustawową definicję "nienależnie pobranego świadczenia". Zgodnie z tym przepisem "nienależnie pobrane świadczenie" oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uznał, że w sprawie niniejszej zastosowanie ma sytuacja określona przepisem art. 2 pkt 7 lit a ustawy. W tej sytuacji, aby wypłacone na rzecz małoletnich świadczenia mogły być uznane za "nienależnie pobrane " , musiałyby być wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. Przepis art. 2 pkt 7 lit a ustawy zakłada bowiem, że może zaistnieć zdarzenie powodujące ustanie bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, a mimo to nastąpiła wypłata świadczenia. W takim przypadku jest to "nienależnie pobrane świadczenie". W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której świadczenia były pobierane na podstawie tytułu wykonawczego, jakim był wyrok zaoczny, a dopiero zawarta ugoda zmieniła z mocą wsteczną wysokość alimentów na rzecz każdego z dzieci. W ocenie Sądu organy, w tak ustalonym stanie faktycznym błędnie uznały, że wypłacone świadczenia należy uznać za nienależnie pobrane od 1 marca 2009 r. , mimo że nie istniała jeszcze ugoda zmieniająca wysokość świadczeń. Zauważyć ponadto należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na błędne utożsamianie pojęcia "nienależnego świadczenia" z pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, a "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości ( woli) bądź określone działania ( zaniechania) ( por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 782/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Organy nie wskazały natomiast na żadne okoliczności, z których można byłoby wywieść wniosek – w świetle dokonanego powyżej rozróżnienia - że faktycznie przedmiotowe świadczenia można uznać za "nienależnie pobrane". W tej sytuacji w ocenie Sądu decyzje organów obu instancji naruszają art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy w sposób mający wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. ). Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego sposobu określenia adresata decyzji wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2424/11 wskazał, że "w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionymi są osoby, na rzecz których zostały zasądzone alimenty. W przypadku osób małoletnich (...) przedstawicielami ustawowymi dziecka, upoważnionymi do podejmowania działań w jego imieniu są rodzice dziecka (...). Stroną w znaczeniu materialnoprawnym jest jednak zawsze uprawniony, natomiast przedstawiciel ustawowy reprezentuje jedynie interesy małoletniego. Powyższe rozróżnienie ról procesowych winno także znaleźć odzwierciedlenie w oznaczeniu stron postępowania(...)" ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) . Podzielając powyższy pogląd stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie rozróżnienie to także nie zostało uwzględnione. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe wskazania. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.