III SA/Gd 884/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 2 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia na inne stanowisko służbowe postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 31 grudnia 2013 r.) skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że ww. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dzieci. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni oraz osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym w skład majątku wchodzi dom o powierzchni użytkowej 75 m2, mieszkanie o powierzchni 44 m2, garaż murowany oraz samochód [...] rok produkcji 2011. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych oraz innych przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie 3.592 zł. Z kolei miesięczny dochód brutto męża wynosi 5.870 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. M. wskazała, że ponosi koszty utrzymania dzieci (w tym najstarszego syna będącego studentem pierwszego roku Akademii Wychowania Fizycznego [...]), koszty leczenia męża oraz koszty dojazdu do pracy. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2014 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia następujących dokumentów: a) kserokopii zeznań podatkowych za rok 2012 składanych osobiście bądź wspólnie z mężem; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię oraz męża rachunków bankowych (w tym rachunków maklerskich i dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, lekarstwa, inne). W dniu 20 stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - kserokopia zeznania podatkowego PIT – 37 za rok 2012 wraz z informacją PIT/O; - wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawczyni i jej męża przez Bank Spółdzielczy w C. za okres 3 października 2013 r. – 31 grudnia 2013 r.; - pisemne oświadczenie wnioskodawczyni w przedmiocie ponoszonych wydatków, w świetle którego: a) podstawowe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem najstarszego syna wynoszą około 650 zł; do tego dochodzą jeszcze wydatki na książki, wyżywienie, przejazdy tramwajowe i kolejowe, odzież, obuwie i sprzęt komputerowy; b) poza podstawowymi wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem dwóch synów uczęszczających do szkoły podstawowej wnioskodawczyni ponosi koszty zajęć dodatkowych, koszty prywatnych wizyt lekarskich oraz koszty zakupu drogiego mleka dla najmłodszego syna; c) maż D. M. choruje od 13 sierpnia 2013 r., co łączy się z koniecznością ponoszenia kosztów zakupu lekarstw oraz dojazdu do lekarzy do S. i G.; d) wnioskodawczyni ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem domu, które kształtują opłaty za ogrzewanie tradycyjne, opłaty za media, telefon i użytkowanie sieci Internet, abonament radiowo – telewizyjny oraz podatek od nieruchomości (łącznie około 7.000 zł za okres trzech miesięcy); ponadto wnioskodawczyni ponosi koszty utrzymania dwóch samochodów w wysokości około 1.000 zł (nie wskazano czy miesięcznie czy w okresie trzech miesięcy) oraz - z uwagi na zły stan swojego zdrowia spowodowany wypadkiem w służbie - koszty wizyt lekarskich oraz zakupu lekarstw. W tym stanie należało uznać, co następuje: Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. M. uczyniła rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji wydany w sprawie dotyczącej przeniesienia skarżącej na inne stanowisko służbowe. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych (wpisów i opłaty kancelaryjnej) , a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawczyni ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z kolei zgodnie z regulacją zawartą w art. 262 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W świetle powołanych uregulowań ustawowych prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyznaje się, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Co oczywiste, instytucja prawa pomocy jako forma pomocy publicznej może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. W związku z tym to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ww. ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wymóg ten podyktowany jest koniecznością dokonania jak najpełniejszej oceny zdolności określonego podmiotu do poniesienia kosztów postępowania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 albo pkt 2 ww. ustawy, warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Zgodnie natomiast z treścią art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W realiach sprawy referendarz sądowy skorzystał z ww. regulacji normatywnej i zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia określonych dokumentów, w tym dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z ww. zobowiązania wnioskodawczyni nie wywiązała się w sposób pełny gdyż do akt sprawy poza pisemnym, zasadniczo ogólnym zestawieniem rodzajów wydatków przypadających na poszczególnych członków rodziny nie zostały nadesłane jakiekolwiek dokumenty potwierdzające ponoszenie ww. wydatków jak i ich wysokość (wyjątek dotyczył wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem domu i samochodów). Wnioskodawczyni nie wskazała również dlaczego stosowna dokumentacja nie została do akt nadesłana. Doświadczenie życiowe wskazuje z kolei, że w gospodarstwie domowym zwykle przechowuje się podstawowe rachunki związane z utrzymaniem użytkowanej nieruchomości i ponoszeniem opłat za różnorodne media (m.in. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon, Internet, telewizję). Brak przedstawienia ww. dokumentów (odnoszących się do wskazywanego przez skarżącą szerokiego zakresu wydatków) jest z kolei faktem rzutującym na negatywną ocenę wniosku skarżącej. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy winno bowiem zapadać po osiągnięciu stanu pewności co do tego, że dany podmiot nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważyć również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie hierarchizuje się ponoszonych przez stronę wydatków (nawet tych koniecznych) lecz zestawia się rozmiar udokumentowanych kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy z jej aktualnymi możliwościami płatniczymi. Ponadto, w toku ww. postępowania incydentalnego nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę aktualnego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl.) zaś jakiekolwiek rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższych zapatrywań należy nadto wskazać, że zestawienie dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego z ponoszonymi wydatkami przemawia za uznaniem, że wnioskodawczyni ma możliwość poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Po pierwsze, wnioskodawczyni oraz jej maż uzyskują uposażenia w łącznej wysokości przekraczającej kwotę 7.500 zł netto. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że rachunek ten zasilany jest kwotami zwrotu kosztów dojazdu do służby oraz dochodem z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości 550 zł netto miesięcznie. Można zatem szacować, że łączny dochód rodziny uwzględniający ww. kwoty, w tym przemilczany w rubryce nr 10 formularza PPF dochód z tytułu wynajmu mieszkania przekracza kwotę 8.000 zł netto miesięcznie. Ww. dane jak i posiadany majątek wskazują więc, że wnioskodawczyni oraz członkowie jej rodziny nie należą do kręgu osób ubogich, do których to z założenia adresowana jest instytucja prawa pomocy. Po drugie, zestawienie ww. sumy comiesięcznych dochodów z comiesięcznymi, nie udokumentowanymi kosztami utrzymania gospodarstwa domowego (wynoszącymi orientacyjnie w świetle danych zawartych w pisemnym oświadczeniu wnioskodawczyni około 6.000 – 6.500 zł netto) pozwala uznać, że wnioskodawczyni i jej maż cały czas posiadają określoną nadwyżkę środków pieniężnych, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Zauważyć również należy, iż rachunek bankowy małżonków zasilany jest stałymi, periodycznymi wpłatami z ww. tytułów. oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 13 stycznia 2014 r. nie wynika zaś, że ww. rachunek bankowy został w określony sposób zajęty bądź zabezpieczony. Z przedmiotowego oświadczenia nie wynika również w żaden sposób aby małżonkowie posiadali zobowiązania, których nie regulują bądź które są przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Powyższe okoliczności faktyczne wyłączają w ocenie referendarza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek powyższa sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie gdyż poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku - z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym w sposób przejawiający się niemożliwością zaspokojenia fundamentalnych potrzeb życiowych. W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego, o czym orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.