III SA/Gd 890/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 2 września 2015 r., nr [...]. Decyzją z dnia 2 września 2015 r. skierowanej do A. M., Prezydent Miasta, działając na podstawie m.in. art. 2 pkt 4, pkt 7 lit. a, pkt 17, pkt 18 lit. c, art. 9 ust. 2, ust. 3, ust. 4a, art. 15 ust. 4a, art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 859 ze zm.), art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 114 ze zm.), orzekł o uznaniu kwoty 1.500 zł za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, za okres od 01 kwietnia 2015r. do 30 czerwca 2015r. przyznane decyzją nr [...] z dnia 9 października 2014r. W następstwie odwołania od ww. rozstrzygnięcia wniesionego przez A. M., decyzją z dnia 21 września 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że organ I instancji błędnie wpisał nr decyzji przyznającej świadczenie oraz w uzasadnieniu błędnie wskazał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od 01 marca 2015 do 30 czerwca 2015r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Uchybienia te nie miały jednak wpływu na rozstrzygnięcie. Ustalono, że decyzją z dnia 17 kwietnia 2015r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o przyznaniu A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2015r. do 31 sierpnia 2015r. Organ pierwszej instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny za 2013r. Po odliczeniu utraconego dochodu (13.056,48 zł – dochód B. B.) oraz po doliczeniu uzyskanego dochodu: wynagrodzenie za luty 2015r. w wysokości 739,00 zł J. M., wynagrodzenie B. B. za luty 2015r.w wysokości 1.239,16 zł, która podjęła zatrudnienie od 19 stycznia 2015r. - ustalono, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 852,19 zł i przekroczył kwotę 725,00 zł uprawniającą do pobierania świadczenia o 127,19 zł. Sposób wyliczenia dochodu za 2013r. wyliczono w następujący sposób: 6.340,92 – renta i 600,00 - stypendium socjalne = 6.940,92 -12 (miesięcy) = 578,41 + 1.239,16 +739,00 = 2.556,57 + 3 (osoby) = 852,19 zł. W związku z powyższym organ uznał, że świadczenie wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2015r. do 30 czerwca 2015r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Dalej podano, że kwestią sporną w sprawie był sposób wyliczenia wysokości dochodu rodziny odwołującej z tytułu uzyskania dochodu w związku z uzyskaniem (podjęciem) zatrudnienia w czasie pobierania świadczenia. Powołując regulację zawartą w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ustawie o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że wprawdzie powołane przepisy nie określają jednoznacznie, jakiego okresu dotyczy pojęcie uzyskania dochodu, jednak utrwalone jest stanowisko, że chodzi tu o dochody uzyskane po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Dalej podano, że zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. W ocenie Kolegium kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Natomiast uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Dalej podano, że z treści art. 9 ust. 4a ww. ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. W sprawie nie była kwestionowana wysokość dochodu uzyskanego. A. M. wniosła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnosząc, iż jest ona dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że nie wiedziała, iż podejmując dodatkowe zatrudnienie przekroczy prób dochodowy. W dalszym ciągu się uczy i nie stać jej na zwrot tak dużej kwoty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest orzeczenie ustalające wysokość nienależnie pobranego przez A. M. - w okresie od 1 kwietnia 2015r. do 30 czerwca 2015 r. - świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1.500 zł. Wcześniej decyzją z dnia 17 kwietnia 2015 r. Prezydent Miasta przyznał A. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. Decyzją z dnia 2 lipca 2015 r. organ ten wstrzymał od lipca 2015 r. wypłatę ww. świadczenia. Organ stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w 2013r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, czego wyrazem była decyzja przyznająca świadczenie. Wobec faktu, że dochód rodziny skarżącej - po doliczeniu do dochodu uzyskanego w 2013 r. dochodów uzyskanych w lutym 2015 r. przez J. M. oraz jej matkę oraz po odliczeniu utraconego przez B. B. dochodu - w sumie wyniósł 852,19 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, zatem przekroczył określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 859 ze zm., dalej zwana "ustawą") kryterium dochodowe tj. kwotę 725 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2015r. do 30 czerwca 2015 r. jest zatem – zdaniem organu – świadczeniem nienależnym. Jak wynika akt sprawy, matka skarżącej zawarła w dniu 15 stycznia 2015r. z "A" Sp. z o.o. umowę zlecenia na okres do 30 kwietnia 2015r. Z zaświadczenia wynika, że za pracę w tej firmie uzyskała dochód jedynie w styczniu 2015r. w wysokości 31,38 zł netto. Kolejną umowę zlecenia B. B. zawarła z "B" Sp. z o.o. w dniu 19 stycznia 2015r. na okres do 30 kwietnia 2015 r.. Z zaświadczenia, które znajduje się w aktach sprawy wynika że za pracę w tej firmie uzyskała jedynie w styczniu 2015r. dochód w wysokości 371,40 zł netto. Następnie B. B. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zawartej z "C" Sp. z o.o. na okres próbny od dnia 2 lutego 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. Z tytułu zatrudnienia w ww. firmie ww. uzyskała w miesiącu lutym, marcu i kwietniu 2015 r. dochód w wysokości po 1.239,16 zł netto. W dniu 25 maja 2015 r. B. B. zawarła z "D" Sp. z o.o. umowę o pracę na okres próbny od 25 maja 2015 r. do 22 sierpnia 2015 r. i kolejną umowę o pracę na czas określony od 23 sierpnia 2015 r. do 23 sierpnia 2017 r. ( brak zaświadczenia o zarobkach ). Nadto ww. była zatrudniona w poprzednim zakładzie pracy do 31 stycznia 2015 r. zatem jej dochód w wysokości 13.056,48 zł jest dochodem utraconym. Z kolei w przypadku J. M., jak wynika z zaświadczenia pracodawcy K. D., w 2015 r. otrzymała wynagrodzenie netto w wysokości: w miesiącu styczniu 706,00 zł, lutym 739,00zł, marcu 725,00 zł, kwietniu 0zł, maju 674,50 zł, czerwcu 526,40 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Z dyspozycji art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy wynika że w sytuacji gdy w okresie pobierania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaistniały okoliczności powodujące ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, takie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. Organy uznały, że w przypadku skarżącej zachodzi właśnie wyrażona w art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy przesłanka i ustaliły, że dochód uzyskany przez rodzinę skarżącej w miesiącu lutym 2015 r. przekroczył kwotę 725,00 zł. Należy w tym miejscu odwołać się do orzecznictwa sądów administracyjnych powstałego na tle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przepisie tym, podobnie jak w art. 2 ust. 7 lit. a ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uznaje się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II SA/Bd 861/07 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), odnoszącym się do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, że:" z treści tegoż przepisu wynika, że ma on zastosowanie w sytuacji, kiedy strona miała prawo do pobierania świadczenia, które następnie ustało, uległo zawieszeniu lub wstrzymaniu. Przepis ten nie obejmuje sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku. Podstawa uznania świadczenia za nienależne pobrane została tak ukształtowana, że do zdarzenia uniemożliwiającego legalne korzystanie ze świadczenia musi dojść po jego zgodnym z prawem nabyciu (por. również A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko – "Świadczenia rodzinne. Komentarz", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, str. 460)". Prezentowane wyżej stanowisko znalazło akceptację w orzeczeniach innych sądów administracyjnych ( zob. np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2009r., IV SA/Po 435/09 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2015 r., III SA/Gd 727/15, publ. jw.). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pogląd zaprezentowany w odniesieniu do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest aktualny także do treści art. 2 ust. 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Należy zatem stwierdzić, że jeżeli prawna przeszkoda w pobieraniu świadczenia istniała już w dacie orzekania o przyznaniu świadczenia, organ musi rozważyć, czy istnieje inna, ulokowana poza art. 2 ust. 7 lit. a) ustawy, podstawa stwierdzenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane. Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych sprawy zauważyć należy, że przedmiotowe świadczenia zostały przyznane skarżącej decyzją z dnia 17 kwietnia 2015 r. na okres od dnia 1 kwietnia 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r., tymczasem matka skarżącej oraz jej siostra podjęły zatrudnienie w styczniu 2015 r., wobec czego organ ustalił, że w miesiącu lutym 2015r. dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W takim stanie sprawy omawiany przepis nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie, skoro doliczony przez organ na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy dochód został osiągnięty przez członków rodziny skarżącej w czasie, gdy nie doszło jeszcze do wydania decyzji przyznającej A. M. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy ww. okoliczności nie były znane organowi w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie tj. w dniu 17 kwietnia 2015 r. Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji, zostały bowiem wydane z naruszeniem art. 2 ust. 7 lit. a) ustawy i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań Sądu.