III SA/Gd 897/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia 14 marca 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta zmienił z dniem 1 marca 2017 r. decyzję własną z dnia 21 października 2014 r., nr [...] o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej M. W. w ten sposób, że ustalił miesięczną opłatę za pobyt w DPS, w wysokości 70% dochodu, co stanowi kwotę 2.380.57 zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na treść przepisów art. 163 k.p.a. oraz art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, wskazał m.in., że z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 marca 2017 r. oraz zebranej dokumentacji wynika, że dochód M. W. uległ zwiększeniu w związku z otrzymywanym świadczeniem z Kanady. Na dochód strony składa się świadczenie rentowe z ZUS, które po potrąceniu bieżących alimentów wynosi 441,28 zł oraz świadczenie z Kanady w wysokości 977,13 dolarów kanadyjskich, (tj. 2.959,53 zł). Łączny dochód wynosi 3.400,81 zł. Z tego względu konieczna jest zmiana wysokości opłaty jaką M. W. winien ponosić za pobyt w DPS. Dalej organ wskazał, że 70 % dochodu M. W. wynosi 2.380.57 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. W. wskazując, że cierpi na chorobę nowotworową, a koszty leczenia są bardzo wysokie i pochłaniają jego dochody. Decyzją z dnia 18 września 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 163 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 60 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, obowiązanym do unoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, przy czym kwota opłaty winna wynosić 70% dochodu strony. Jak wynika z akt sprawy M. W. od dnia 28 sierpnia 2014 r. zamieszkuje w domu Pomocy Społecznej w D.. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej w D. wynosi 3.521,32 zł. z mocą obowiązującą od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zarządzenie nr 3/2017 Starosty z dnia 31 stycznia 2017 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w 2017 r. w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat oraz na zlecenie Powiatu, weszło w życie. tj. w dniu 01 marca 2017 r. Dochód M. W. stanowi renta z ZUS w wysokości 919,87 zł., jednakże po potrąceniu alimentów w wysokości 478,59 zł do dochodu strony należało zliczyć kwotę 441,28 zł. Ponadto, jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 01 marca 2017 r., kopii przelewu M. W. otrzymuje co miesiąc zasiłek socjalny z Kanady. Aktualnie w wysokości 977,13 dolarów kanadyjskich, (tj. 2.959.53 zł według kursu walut z BP). Zatem łączny miesięczny dochód strony wynosi 3.400,81 zł. W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji był uprawniony do zmiany kwoty odpłatności za pobyt M. W. w domu pomocy społecznej w wysokości 2.380,57 zł. Organ odwoławczy przywołał także treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, wskazując, że ustawodawca przykładowo wymienia sytuacje uprawniające do zwolnień, zaś głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że postępowanie w niniejszej sprawie było wszczęte z urzędu w związku ze zmianą wysokości dochodu strony. Kolegium zaznaczyło, że niniejsza decyzja nie zamyka stronie możliwości uzyskania zwolnienia, gdyż może ona złożyć wniosek o zwolnienie, stosownie do art. 64 tej ustawy, uzasadniając go i przedstawiając dowody na jego poparcie (np. dokumentację medyczną, faktury za leki). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł M. W. wskazując, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, gdyż uważa, że opłata za jego pobyt w DPS jest zbyt wysoka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia 14 marca 2017 r., nr [...] Prezydenta Miasta, który z dniem 1 marca 2017 r. zmienił decyzję własną z dnia 21 października 2014 r., nr [...], w ten sposób, że ustalił opłatę miesięczną za pobyt w domu pomocy społecznej M. W. (dalej jako - "strona" lub "skarżący") w wysokości 2.380,57 zł. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), w tym art. 106 ust. 5, który uprawnia do zmiany lub uchylenia na niekorzyść strony bez jej zgody decyzji administracyjnej w przypadku zmiany przepisów prawa, sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także wtedy gdy wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 1, art. 12 i art. 107 ust. 5. Na wstępie należy podkreślić, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy pozostawały poza sporem. Bezspornym było, że skarżący przebywa od dnia 28 sierpnia 2014 r. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w D.. Art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wprowadza zasadę odpłatności za pobyt w DPS. Zgodnie z dalszą regulacją tego przepisu ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, zaś średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku, a ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, jak wynika z Zarządzenia nr [...] Starosty z dnia 31 stycznia 2017 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w D. (w którym przebywa skarżący) wynosił 3.521,32 zł. Na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, przy czym kwota opłaty winna wynosić do 70% dochodu strony. Prawidłowość ustalenia przez organy obu instancji wysokości dochodu skarżącego (3.400,81 zł) pozostawała poza sporem i nie budziła wątpliwości Sądu orzekającego. Ponadto, jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 01 marca 2017 r., dochód strony wzrósł w związku z otrzymywanym świadczeniem z Kanady. Tym samym, należy uznać, że zostały spełnione warunki do zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS, a wysokość opłaty w kwocie 2.380.57 zł, nie przekroczyła 70% dochodu skarżącego (3.400,81 x 70%). W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionował samego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w D., jak i poczynionych ustaleń w zakresie otrzymywanego przez niego dochodu i wynikającej z niego kwoty odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej. Skarżący twierdził jednakże, że ustalona opłata jest zbyt wysoka, z uwagi na jego stan zdrowia (choroba nowotworowa) oraz koszty jakie z związku z leczeniem jest zobowiązany ponosić. Zatem w świetle przywołanych okoliczności, istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do kwestii, czy w niniejszym postępowaniu można zwolnić skarżącego z odpłatności (w całości lub częściowo) w oparciu o przepis art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Na tak postawione pytanie, zdaniem należy udzielić negatywnej odpowiedzi. Przede wszystkim sąd orzekający w niniejszej sprawie reprezentuje stanowisko, że w pierwszej kolejności należy ustalić wysokość odpłatności, a następnie możliwe jest zbadanie istnienia przesłanek ewentualnego zwolnienia. Taki pogląd znajduje uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 01 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/ Łd 882/08 czy wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt. IV SA/GL 431/07). W powyższych wyrokach sądy administracyjne wyraźnie rozgraniczyły postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS od zwolnienia z obowiązku ponoszenia tej odpłatności. Uznały, że dopiero gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna dopuszczalne jest rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o zwolnienie. Z taką analogiczną też sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w niniejszej sprawie. Przyjmuje się też, że nie znając zakresu swojego obowiązku nie można stwierdzić, czy jest się w stanie go wypełnić. Dlatego koniecznym jest najpierw ostateczne skonkretyzowanie obowiązku strony, po to aby dać jej możliwość oceny swoich możliwości finansowych i ewentualną polemikę w tym zakresie. Jednak w niniejszej sprawie ważne jest to (co uszło uwadze organowi odwoławczemu, jak i pełnomocnikowi strony), że skarżący już złożył w dniu 22 czerwca 2017 r. wniosek o zwolnienie go z opłaty za pobyt w DPS, który spowodował skuteczne wszczęcie postępowania przed Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w G.. Postępowanie to, na mocy postanowienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 20 lipca 2017 r., nr [...] zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie w niniejszej sprawie (vide: wniosek skarżącego, zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 5 lipca 2017r., postanowienie z dnia 20 lipca 2017 r. o zawieszeniu postępowania - znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy). Jest oczywiste, że w tym też postępowaniu zainicjowanym przez skarżącego, po jego podjęciu, strona będzie mogła podnosić okoliczności przemawiające za jego zwolnieniem w całości lub w części od opłaty, w tym dotyczące jego stanu zdrowia, a organy będą zobligowane do zbadania istnienia przesłanek z art. 64 ustawy o pomocy społecznej oraz ich oceny, wydając w tym przedmiocie stosowne rozstrzygnięcie. Można tu tylko dodać, że zgodnie z art. 64 ustawy, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1. wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3. małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4. osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Ten przepis ustawy o pomocy społecznej, określa przesłanki zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat, zaś podmiotami uprawnionymi do ubiegania się o powyższe zwolnienie są osoby wnoszące opłatę. Wobec powyższego, nie może budzić wątpliwości, że z uwagi na przedmiot niniejszego postępowania, podnoszone przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. okoliczności nie mogą odnieść skutku. Są to bowiem kwestie, które jak już wskazano powyżej będą przedmiotem badania w postępowaniu w sprawie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Tym samym kontrolowana przez Sąd orzekający decyzja nie zamknęła skarżącemu drogi do ubiegania się o zwolnienie (co też strona uczyniła). Należy przy tym zaznaczyć, że Sąd orzekający, podobnie jak organ II instancji nie jest władny rozstrzygnąć w przedmiocie zwolnienia, gdyż jest związany granicami danej sprawy, a kwestie zwolnienia bez wątpienia poza te granice wychodzą. W tym stanie rzeczy, w ramach toczącego się postępowania, niedopuszczalne było przeprowadzenie przez organy wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącego postępowania dowodowego, mającego na celu zwolnienie z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty. Jak już zaakcentowano, organy obu instancji orzekały w przedmiocie wysokości opłaty z pobyt w domu pomocy społecznej. Niemniej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwołał się również do przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej i przesłanek dotyczących zwolnienia z opłaty, mimo że przepis ten nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także dokonał rozważań w tym zakresie. Takie postępowanie organu było nie uprawnione. Jednak uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W aspekcie dokonanych powyżej rozważań trzeba podnieść, że nie każde stwierdzenie naruszenie prawa pozwala Sądowi na uchylenie kontrolowanych decyzji (w całości lub w części). Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1) a, b, c p.p.s.a. - stanowi o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszeniu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powoływania się na naruszenie przepisów prawa, skuteczne podniesienie zarzutów w tym zakresie wymaga wykazania, że powołane naruszenie miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w świetle poczynionych uwag, nie pozwala na stwierdzenia istnienia takiego rodzaju wadliwości w niniejszej sprawie. Kontrola Sądu w rozpoznawanej sprawie obejmowała przede wszystkim ocenę legalności merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i co do zasady sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. W ocenie Sądu orzekającego, brak było podstaw do stwierdzenia naruszeń prawa skutkujących wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jak już podniesiono, Sąd uchyla zaskarżoną decyzję tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Istnienia takiego charakteru naruszeń w niniejszej sprawie nie zostało wykazane. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w sposób mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.