III SA/Gd 907/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę B. G. na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżąca – na formularzu urzędowym PPF – wniosła o przyznanie prawa pomocy żądając ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej jedynym dochodem są alimenty na dzieci w wysokości 1400 zł oraz dochód z rolnictwa w wysokości 4263 zł w skali roku, a nadto dotacje unijne w wysokości 1000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku wskazała, że na jej utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Oświadczyła, że jest wraz z bratem współwłaścicielką domu o powierzchni 100 m2 o wartości 80.000 zł, nieruchomości rolnej o pow. 1,61 ha o wartości 30.000 zł oraz trzech budynków gospodarczych o powierzchni 200 m2. Ponadto wraz z mężem jest współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 76 m2 o wartości 300.000 zł oraz samochodu osobowego o wartości 2.000 zł. Wysokość miesięcznych kosztów utrzymania siebie i swej rodziny wnioskodawczyni określiła na kwotę 1269 zł (po uwzględnieniu wysokości kosztów regulowanych w okresach dwumiesięcznych oraz rocznych), w tym koszty czynszu, energii elektrycznej, gazu, telefonów, telewizji, leczenia oraz ubezpieczenia domu. Wnioskodawczyni dodała, że w ostatnim okresie nie osiąga dochodu z nieruchomości rolnej z uwagi na nieopłacalność uprawy porzeczki. Wskazała na brak oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych, czy wierzytelności. Do formularza wniosku wnioskodawczyni załączyła kserokopie zaświadczeń lekarskich i recept na lekarstwa, dowody wpłaty z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, telefon, a także decyzji wymiarowej w podatku rolnym za 2016 rok i decyzji w sprawie korekty podatku od nieruchomości za 2016 rok. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) kopii wszelkich zeznań podatkowych złożonych za rok 2015 bądź stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b) oświadczenia czy jest obecnie zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie; c) oświadczenia czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich trzech miesięcy zlikwidowano dotychczas posiadane rachunki bankowe - zaświadczenia z banku potwierdzającego ich zamknięcie; e) kopii dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych miesięcznie alimentów. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, ani też do dnia rozpoznania wniosku, skarżąca nie udzieliła na powyższe wezwanie żadnej odpowiedzi. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku z jednej strony dochody skarżącej nie są wysokie, z drugiej jednak strony pozostaje ona współwłaścicielką zarówno lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje z dwojgiem dzieci, jak również domu oraz nieruchomości rolnej wraz z budynkami gospodarczymi. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej, w szczególności zeznania podatkowego, ewentualnych dochodów z pomocy społecznej, czy też związanych ze statusem osoby bezrobotnej, jak również wyciągu z rachunku bankowego, którego szczegóły skarżąca wskazała na str. 7 wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (por. k. 21 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada na tym rachunku (lub innych) środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie (ustanowienia zawodowego pełnomocnika) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. W wyznaczonym terminie wnioskodawczyni nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie obejmujące ww. dodatkowe oświadczenia i dokumenty, ani też nie wyjaśniła przyczyn ich nieprzedstawienia. Z tego względu nie sposób uznać, aby wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Przedstawione w formularzu urzędowym PPF oświadczenia oraz załączone dokumenty nie pozwalają na zaliczenie skarżącej do grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że uzyskuje ona stały dochód z alimentów na dzieci oraz z działalności rolniczej prowadzonej na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącej i jej brata. Również fakt bycia właścicielem nieruchomości w postaci domu, mieszkania, gruntów rolnych wraz z budynkami gospodarczymi wyklucza możliwość przyjęcia, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Majątek ten – przynajmniej w odniesieniu do nieruchomości rolnej - może bowiem przynosić potencjalne pożytki, chociażby z tytułu dzierżawy. Z tego względu nie można uznać skarżącej za osobę ubogą. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1132/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżąca została dokładnie poinformowana, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonała należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i niespójny oznacza, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.