III SA/Gd 919/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek oraz odstąpienia od naliczania nowych odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia 13 czerwca 2017 r., nr [...] Burmistrz Miasta K. odmówił A. H. umorzenia odsetek oraz odmówił nienaliczania nowych odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych przyznanych osobie uprawnionej M. H.. W uzasadnieniu wskazano, że dłużnik przebywa w zakładzie karnym, w którym pracuje nieodpłatnie. Koniec kary przypada na 19 stycznia 2019 r., odsetki od wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzień 26 maja 2017 r. stanowią kwotę 20.382,43 zł co świadczy o tym, że zaległości te się kumulowały przez lata, a w ewidencji księgowej od kilku lat nie ma ani jednej wpłaty na poczet alimentów. Z treści sporządzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona nie posiada żadnego źródła dochodu. Nie choruje przewlekle, utrzymuje kontakt z ojcem i siostrzeńcem. Dowody zebrane w sprawie nie potwierdzają twierdzeń strony o niepełnosprawności. Organ stwierdził, że fakt przebywania w zakładzie karnym nie nadaje statusu osoby bezrobotnej. Decyzją z dnia 29 września 2017 r., nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania A. H., Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej jako "ustawa") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zdaniem Kolegium sama okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi podstawy do umorzeniu należności strony. Za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Organ odwoławczy wskazał, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, aktualnie (do dnia 19 stycznia 2019 r.) przebywając w zakładzie karnym. Nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia, jak też nie otrzymuje świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Fakt uczęszczania strony do szkoły specjalnej, jak też fakt wcześniejszego (przed rozpoczęciem pobytu w zakładzie karnym) wielomiesięcznego pobytu strony w szpitalu psychiatrycznym są przesłankami, które miały miejsce dużo wcześniej i nie mogą być brane przez organy pod uwagę przy ustalaniu aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Strona posiada dwie córki, wobec których ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w ogóle, z braku dochodów, nieregulowany. Z uwagi na brak dochodów oraz fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie ponosi także innych świadczeń na ich rzecz. Twierdzenia strony odwołującej się o posiadaniu aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego, należy uznać za nieudowodnione. Kolegium podniosło, iż ewentualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności musiałoby obejmować datę wydania zaskarżonej decyzji przez organ I instancji, jak i decyzji wydawanej przez Kolegium. Tym samym nie mogą być brane pod uwagę ewentualne wcześniejsze orzeczenia wydane wobec strony np. w okresie dzieciństwa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na nieistnienie aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności strony. Ponadto zdaniem organu nie można zgodzić się z twierdzeniem strony, iż fakt wymeldowania strony powoduje stan bezdomności na dzień wydania niniejszej decyzji. Skargę do Sądu wniósł A. H. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Organom zarzucił niedokładności w postępowaniu i obrazę przepisów proceduralnych. Do skargi dołączył orzeczenia o zaliczeniu go do trzeciej grupy inwalidzkiej na czas określony do 1991 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2017, poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W ocenie sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie twierdzi, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie wskazuje na niedokładności w postępowaniu organów administracyjnych, podnosząc, iż jest osobą niepełnosprawną. Z dokumentów dołączonych do skargi wynika jednak, że skarżący był co prawda zaliczony do trzeciej grupy inwalidzkiej na czas określony, ale tylko do 1991r. A zatem w czasie orzekania przez organy administracji nie miał on aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zauważyć przy tym trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto, należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest natomiast odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Należy podkreślić, że skarżący po opuszczeniu Zakładu Karnego i podjęciu życia na wolności będzie miał możliwość ponowienia swego wniosku o umorzenie należności, który może zostać uwzględniony, o ile jego sytuacja materialna, osobista i rodzinna w warunkach życia na wolności uzasadniać będzie udzielenie mu tego rodzaju ulgi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na postawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.