III SA/Gd 929/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Felicja Kajut ( spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Wojewody z dnia 16 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia od opłaty za udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oddala skargę. M. K. wystąpił do Burmistrza z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych pełnoletnich mieszkańców ul. [...] w B. Postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r. Burmistrz zawrócił ww. wniosek na podstawie art. 261 § 2 i 3 K.p.a. Wojewoda postanowieniem z dnia z dnia 16 maja 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 663/14 orzekł o uchyleniu obu wydanych w sprawie postanowień. Sąd stwierdził, że w okolicznościach sprawy należało przeanalizować czy złożone w toku postępowania zażalenie strony nie było wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 44h ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a ewentualnie - wezwać stronę do sprecyzowania treści wniosku. W dniu 19 czerwca 2015 r. organ pierwszej instancji skierował do strony wezwanie do uiszczenia opłaty za udostępnienie jednostkowych danych w wysokości 744 zł. W następstwie wezwania wnioskodawca wniósł o zwolnienie z uiszczenia opłaty. Pismem z dnia 16 lipca 2015 r. organ pierwszej wezwał stronę do wskazania, że w jej przypadku zaistniała niewątpliwa niemożność poniesienia opłaty. Jednocześnie pouczono, że w przypadku niezastosowania się do treści wezwania rozstrzygnięcie wniosku o zwolnienie nastąpi na podstawie faktów znanych organowi z urzędu. W odpowiedzi strona skierowała pismo, w którym stwierdziła, że aktualnie nie ma środków na opłatę, wskazując że winę za to ponosi Burmistrz, który swymi działaniami doprowadził do negatywnych dla strony skutków. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. nr [...] Burmistrz, działając na podstawie art. 123, art. 267, art. 264 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2011r. w sprawie opłat za udostępnianie danych z rejestrów mieszkańców, rejestrów zamieszkania cudzoziemców oraz rejestru PESEL (Dz. U. z 2011r. Nr 195, poz. 1153 ze zm.), odmówił M. K. zwolnienia w całości z opłaty w kwocie 744 zł za udostępnianie jednostkowych danych osobowych mieszkańców zameldowanych przy ul. [...] w B. W uzasadnieniu wskazano, że M. K. pomimo wezwania do wskazania przyczyn niemożności poniesienia opłaty, nie wypowiedział się w tej sprawie. Organ we własnym zakresie podjął działania zmierzające do ustalenia, czy wystąpiły przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy z uiszczenia opłaty. Ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem lokali użytkowych od kilku lat wynajmowanych na działalność handlową, z których czerpie korzyści z tytułu najmu lub dzierżawy. Nie korzysta ze świadczeń przyznawanych przez opiekę społeczną oraz świadczeń rodzinnych. W związku z tym nie było podstaw do zwolnienia wnioskodawcy od poniesienia opłaty za udostępnienie jednostkowych danych osobowych. M. K. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 października 2015r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, 261 § 1 i 4 oraz art. 267 k.p.a. w związku z art. 46, art. 53 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010r. Nr 217, poz. 1427 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 53 ustawy o ewidencji ludności, osobom i jednostkom organizacyjnym, jeśli wykażą interes prawny, udostępnienie danych z rejestru mieszkańców następuje odpłatnie. W związku z tym, że strona wniosła o zwolnienie z opłaty, organ rozpatrzył wniosek w oparciu o przepisy dotyczące uiszczania opłat w postępowaniu administracyjnym, tj. art. 261 § 4 oraz art. 267 k.p.a.. Ustalono, że wnioskodawca nie wypowiedział się w kwestii przyczyn niewątpliwej niemożności uiszczenia opłaty, a z ustaleń organu prowadzącego sprawę wynikało, że jest właścicielem nieruchomości, wynajmowanych lub dzierżawionych pod działalność handlową, z której niewątpliwe czerpie korzyści majątkowe i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W związku z tym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku prawnej możliwości zwolnienia strony z uiszczenia opłat. M. K. w skardze na powyższe postanowienie organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł o jej uchylenie. Podał, że nieudostępnienie danych osobowych utrudnia mu prowadzenie procesu przed Sądem Rejonowym w B. Podtrzymał również w całości zarzuty podniesione w zażaleniu z dnia 9 września 2015 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do merytorycznej treści rozstrzygnięcia należy rozważyć w pierwszej kolejności prawidłowość wykładni przepisów prawa zastosowanych przez organy albowiem zgodnie z art.153 p.p.s.a. w niniejszej sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wynikają z wyroku tut. Sądu w sprawie o sygn. III SA/Gd 663/14. Sąd ten zobowiązał organy do przeanalizowania czy złożone w toku postępowania zażalenie strony nie było wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 44h ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a ewentualnie - wezwać stronę do sprecyzowania treści wniosku. Jednocześnie z rozważań uzasadnienia wyroku w tej sprawie wynika, że rzeczą organów przy rozstrzyganiu tego wniosku winno być uregulowanie zawarte w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.", Działu IX "Opłaty i koszty postępowania", który ma w rozpatrywanej sprawie zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy skarżący w dniu 14 lipca 2015 r. złożył wniosek o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia opłaty co zobligowało organy do jego oceny i wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Przepis art. 267 k.p.a. stanowi, że " w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności" (tzw. prawo ubogich). Wynika z powyższego, że organ może zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia opłaty, bądź załatwić wniosek pomimo nieuiszczenia należności, jeżeli występują przesłanki o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Jeżeli taka sytuacja nie występuje, organ winien, zgodnie z art. 261 § 2 k.p.a. nieopłacony w terminie wniosek zwrócić . Należy zauważyć, że jakkolwiek art. 267 k.p.a. nie określa wyraźnie w jakiej formie ma orzekać organ rozpoznający wniosek o zwolnienie, Sąd podziela prezentowane w doktrynie i orzecznictwie NSA stanowisko, że powinien mieć tu odpowiednie zastosowanie art. 264 § 2 K.p.a., albowiem rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia od opłat i kosztów postępowania jest orzeczeniem w sprawie kosztów postępowania, stąd formą prawną, w której organ rozstrzyga o zwolnieniu, powinno być postanowienie, na które służy zażalenie (tak W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 219, wyrok NSA z dnia 1 września 2011r., sygn. akt I OSK 1502/10, (www.cbois.nsa.gov.pl). Sąd zwraca również uwagę, że opłata, którą zobowiązany jest uiścić skarżący nie jest opłatą skarbową, o której mowa w art. 267 zd. drugie k.p.a.. Jak wynika bowiem z art. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U z 2015r., poz.783 ze zm.) nie podlegają opłacie skarbowej: dokonanie czynności urzędowej [...], jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub są od tych opłat zwolnione. W myśl art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i niezakończone przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, w sprawach indywidualnych o: (...) udostępnienie danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych - prowadzi się na podstawie niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Na mocy art. 53 pkt 2 ustawy udostępnienie danych z rejestru mieszkańców, rejestru zamieszkania cudzoziemców oraz rejestru PESEL następuje dla podmiotów, o których mowa w art. 46 ust. 2 - odpłatnie. Powyższa konstatacja oznacza, że w okolicznościach omawianej sprawy, rzeczą organów było rozważenie czy na podstawie wskazanych przepisów, wniosek o zwolnienie M. K. z powyższej opłaty zasługuje na uwzględnienie. Z brzmienia art. 267 k.p.a. wynika, że zwolnienie z opłat ma charakter uznaniowy i przepis ten stwarza fakultatywną podstawę do zwolnień o charakterze socjalnym (zob. W. Kościółek, Prawo ubogich, Klinika 1999, nr 1, s. 71-78). Niezbędna przesłanką przyznania zwolnienia z opłat w całości albo w części jest wykazanie przez wnioskodawcę niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów, co wiąże się z koniecznością przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji finansowej i zestawienie jej z wysokością opłat, której dotyczy wniosek. Sąd podziela prezentowane w doktrynie stanowisko, że: "Przy dowodzeniu okoliczności wskazanych w art. 267 wnioskodawca powinien co najmniej współpracować z organem. Można również znaleźć argumenty przemawiające za hipotezą, że ciężar dowiedzenia tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy."( Kamil Klonowski, komentarz do art. 267 k.p.a. (w): Knysiak-Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer 2015). Mając wzgląd na okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, aby w sprawie niniejszej występowała przesłanka zawarta w art. 267 k.p.a. W odpowiedzi na skierowane do skarżącego wezwanie z dnia 16 lipca 2015 r. w swoim piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. nie wskazano na żadne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zwolnienia z opłaty. Wobec tego organ pierwszej dokonał we własnym zakresie ustaleń z których wynikało, że w skład majątku skarżącego wchodzą: dwa lokale użytkowe położone w B. oraz nieruchomość zabudowana budynkiem przemysłowym położonym w P. We wszystkich budynkach prowadzona jest działalność gospodarcza bądź przez samego skarżącego, bądź przez podmioty, którym lokale są wynajmowane. Skarżący nie korzysta ze świadczeń przyznawanych przez opiekę społeczną oraz świadczeń rodzinnych. Analiza ww. danych przedstawionych przez oba organy nie dawała - zdaniem Sądu - jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawca, który uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i posiada majątek w postaci kilku nieruchomości, może by zaliczony do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 267 k.p.a. W złożonej skardze skarżący również nie podał argumentów, z powodu których takie rozstrzygnięcie organów powinno zostać uchylone przez Sąd. Jak wskazano wyżej, zgromadzone w sprawie informacje dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się skarżący, nie dają podstaw do przyjęcia, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwalała mu ponieść kosztów związanych z obowiązkiem uiszczenia opłaty. Mając na względzie powyższe okoliczności jak i wskazaną regulację normatywną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. Należy w tym miejscu wskazać, że Sąd oceniając zaskarżone postanowienie w zakresie o którym mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. (a więc niezależnie od zarzutów skargi) nie stwierdził żadnych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.