III SA/Gd 991/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Komisarza Wyborczego z dnia 17 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku w sprawie przeprowadzenia referendum dotyczącego odwołania Prezydenta Miasta postanawia: 1) umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym żądania zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. A z siedzibą w S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku A wskazało, że jest organizacją pozarządową, utrzymującą się wyłącznie ze składek członkowskich, nie posiada majątku oraz innych środków finansowych. A nie posiada kapitału zakładowego, środków trwałych, wykazało za ostatni rok obrotowy zyska w kwocie 1660 zł też zysku. Na rachunku bankowym zgromadzone są środki w wysokości 50 zł. Jedynymi dochodami A są składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie. Zaskarżone postanowienie, którym odrzucono wniosek inicjatora referendum o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie odwołania Prezydenta Miasta, zostało podjęte na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 400 ze zm.). Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym inicjatorowi referendum służy skarga na powyższe postanowienie do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym, w zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 ze zm.). Stosownie zaś do art. 6 Kodeksu wyborczego wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych. Do spraw wyborczych należy zaliczyć sprawę przeprowadzenia referendum lokalnego dotyczącego odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego, zatem A nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, w oparciu o art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", uznając, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne. W związku z powyższym wniosek należy rozpoznać w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a więc ocenić, czy spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskujące A jest stowarzyszeniem rejestrowym. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro jak wynika ze znajdującego się w aktach odpisu z KRS celami wnioskującego A są m.in. organizacja oraz rozwijanie działań dążących do organizacji akcji i imprez o charakterze społeczno-obywatelskim, naukowym, kulturalnym, artystycznym, ekologicznym, edukacyjnym, prowadzenie działalności informacyjnej, promocyjnej, szkoleniowej, badawczej i wydawniczej służącej realizacji celów statutowych, czy działalność promocyjna, informacyjna i poligraficzna, w tym opracowywanie, druk książek, broszur, plakatów, to tym samym A winno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowaniem postępowania sądowego, w którym ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania prowadzonego przez A mogą ponosić także jego członkowie. A może również uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Członkowie A przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków, bez względu na liczbę członków, wysokość ustalonej składki członkowskiej, czy osiągane dochody. Wobec powyższego przyznanie A wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków A z podwyższenia składek członkowskich, czy też pozyskania środków finansowych z innych źródeł, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność A byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli A jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. akt II OZ 664/10, z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 183/10; z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 428/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Tymczasem, wnioskujące A nie wykazało aby poza zebraniem składek członkowskich podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów postępowania obejmujących koszty ustanowienia pełnomocnika zawodowego z wyboru. Wykazało natomiast, że jest w stanie osiągnąć zysk, na co wskazuje oświadczenie o uzyskaniu w poprzednim roku obrotowym zysku w wysokości 1600 zł. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.