III SAB/Gd 113/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie dopuścił się bezczynności, 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie na rzecz skarżącego P. N. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2025 r., za pośrednictwem poczty elektronicznej, P. N. wystąpił do Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie o udostępnienie informacji publicznej, tj. czy szkoła zawierała umowy z kościołami lub innymi związkami wyznaniowymi lub ich osobami prawnymi od początku 2022 r. do stycznia 2025 r. Wnioskodawca prosił o przesłanie odpowiedzi w formacie pdf na jego adres email. Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. P. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w Leśnie. Skarżący zarzucił Dyrektorowi naruszenie art. 10 ust. 1 w zw. art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 902 - dalej powoływanej w skrócie jako "u.d.i.p.") poprzez brak rozpoznania wniosku o udzielenie informacji publicznej. W związku z tym skarżący wniósł o: stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 2) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że działa na rzecz poprawy sytuacji w publicznych placówkach oświatowych i od wielu lat angażuje się w inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie nierównemu traktowaniu uczniów ze względu na wyznanie lub jego brak. Na gruncie art. 2 ust. 2 u.d.i.p. nie istnieje obowiązek udzielania wnioskowanych informacji, jednakże skarżący uznaje, że ich przedstawienie ma istotne znaczenie dla realizacji celów społecznych oraz praworządności w systemie oświaty. W ramach swojej działalności, skarżący bierze czynny udział w ogólnokrajowych akcjach, m.in. w inicjatywie, która w znacznym stopniu przyczyniła się do zmiany rozporządzenia określającego warunki i sposób organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. Wyniki prowadzonych działań są systematycznie prezentowane w mediach lokalnych i ogólnopolskich. Skarżący wskazał, że w celu umożliwienia identyfikacji procesów skutkujących nierównym traktowaniem uczniów, wsparcia dyrekcji szkól w organizacji pracy placówek oraz podjęcia adekwatnych działań interwencyjnych, niezbędne jest zapewnienie pełnej przejrzystości działań podmiotów publicznych. W szczególności, kluczowe jest, aby wnioski o udostępnienie informacji publicznej były rozpatrywane w sposób rzetelny, kompletny oraz terminowy, co przyczyni się do zwiększenia efektywności współpracy między organami administracji a społeczeństwem. Skarga wpłynęła do szkoły dniu 14 lutego 2025 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Szkoły Podstawowej w Leśnie wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił przy tym, że doszło do niezamierzonego incydentu polegającego na przeniesieniu wiadomości e-mail skarżącego do folderu spam. Zdarzenie to spowodowało, że wniosek nie został zauważony i przetworzony w odpowiednim czasie. Sytuacja miała miejsce po raz pierwszy i wynikła z automatycznego działania systemu. W tej chwili są już wdrażane działania naprawcze. Organ podkreślił, ż w związku z wniesieniem skargi wniosek skarżącego został ponownie przetworzony i stworzono odpowiedź na żądaną informację publiczną, która została przesłana na adres e-mail skarżącego w formacie pdf w dniu 19 lutego 2025 r. Do skargi załączono wydruk odpowiedzi na ww. wniosek skarżącego, w której wskazano, że szkoła nie zawierała umów z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, lub ich osobami prawnymi w zakreślony, przez wnioskodawcę przedziale czasowym, to jest od początku 2022 r. do stycznia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Istotną dla możliwości stwierdzenia zaistnienia bezczynności kwestią jest ustalenie istnienia podstawy prawnej do podjęcia przez określony podmiot działania w zakresie zgłoszonego żądania. W rozpoznawanej sprawie - z uwagi na jej przedmiot określony żądaniem skarżącego o udostępnienie informacji publicznej - kwestie te regulują przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Regulacja ta kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania. Złożenie przez indywidualnie oznaczony podmiot wniosku o udostępnienie informacji publicznej, inicjuje zatem sprawę administracyjną, której zakończenie podlega kontroli sądu administracyjnego. Zgodnie z definicją sformułowaną w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informację publiczną stanowi każda informacja o sprawach publicznych. Doprecyzowaniem tej definicji jest art. 6 ust. 1 u.d.i.p., który w formie katalogu wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje o charakterze publicznym. Przy czym nie jest to katalog wyczerpujący, a jedynie przykładowy. Reguły wykładni prawa dotyczącego dostępu do informacji publicznej wyznacza natomiast art. 61 Konstytucji RP. Z tego też względu przyjąć należy taką interpretację, która gwarantuje szerokie uprawnienia w zakresie dostępu do informacji publicznej, o której mowa w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i zmierza do poszerzania, a nie zawężaniu obowiązku informacyjnego. Na podstawie wskazanych przepisów, uwzględniając konstytucyjną konstrukcję prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że informacją publiczną jest każda informacja wytworzona przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym w zakresie powierzonych kompetencji, jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone; dotyczące sfery faktów. O zaliczeniu określonej informacji do kategorii informacji publicznej decyduje jedynie spełnienie przesłanek z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., przy odczytaniu których pomocny jest katalog zawarty w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 881/18). Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności organów. Co ważne, zgodnie z art. 13 ust. 1 i art. 14 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Przy czym podmiot, do którego został skierowany wniosek o udzielenie informacji, może dokonać następujących działań: 1) udzielić informacji publicznej; 2) odmówić udostępnienia informacji publicznej lub umorzyć postępowanie administracyjne w drodze decyzji administracyjnej, w przypadkach wskazanych w ustawie u.d.i.p. 3) udzielić w formie pisma (zawiadomienia) odpowiedzi, że wniosek nie znajduje podstawy w przepisach prawa, gdyż żądanie nie dotyczy informacji publicznej albo organ nie jest w posiadaniu danej informacji lub obowiązuje inny tryb jej udostępniania. Ponowienie wniosku o udzielenie informacji publicznej w ocenie Sądu również pozwala aby w terminie na udzielenie odpowiedzi zwykłym pismem poinformować stronę, że informacja została jej już wcześniej udzielona wraz ze wskazaniem kiedy to nastąpiło. Oceniając, czy organ dopuścił się w niniejszej sprawie bezczynności Sąd uwzględnił, że bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie - pomimo istniejącego w tym zakresie ustawowego obowiązku, organ nie podjął w sprawie żadnych czynności lub wtedy, gdy wprawdzie prowadził wymagane postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem odpowiedniego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia to, z jakich powodów bezczynność zaistniała i czy była przez organ zawiniona. Konieczne jest natomiast ustalenie, że organ zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do podjęcia określonego działania, którego zaniechał. W rozpoznawanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że Dyrektor Szkoły Podstawowej w Leśnie należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej wymienionych w art. 4 u.d.i.p., zaś żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 oraz i art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Nie jest również kwestionowane, że podmiot zobowiązany w przewidzianym przez ustawodawcę 14-dniowym terminie nie udzielił żądanej informacji, ani nie dokonał w stosunku do skarżącego innych czynności w sprawie, w tym nie skierował do skarżącego pisma w trybie art. 13 ust. 2 u.d.i.p. powiadamiającego o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Tymczasem nieudzielenie informacji publicznej oraz niepowiadomienie w trybie art. 13 ust. 2 u.d.i.p. o powodach i terminie, w jakim informacja zostanie udostępniona, oznacza bezczynność podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia (por. wyrok NSA z 14 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 1027/14 oraz wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt III OSK 1942/22). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zobowiązany podmiot w chwili wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Wniosek o udzielenie informacji publicznej został wniesiony w dniu 17 stycznia 2025 r., a wiec 14 dniowy termin na udzielenie odpowiedzi upłynął w dniu 31 stycznia 2025 r. Bezczynność ta ustała przed dniem orzekania, skoro pismem z dnia 19 lutego 2025 r. Dyrektor Szkoły udzielił odpowiedzi na wniosek. Zauważyć przy tym należy, że dla oceny zasadności skargi nie miała znaczenia podnoszona przez organ okoliczność, że wniosek skarżącego trafił do folderu poczty przeznaczonego dla wiadomości spam. Wniosek został skierowany na oficjalny adres poczty elektronicznej (e-mailowej) organu, a ryzyko nieodebrania, czy też nieodczytania wysłanego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża wyłącznie organ. W tym zakresie przyjmuje się bowiem za właściwe zastosowanie domniemania faktycznego, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Kwestia natomiast nieodczytania wniosku wysłanego drogą elektroniczną czy zakwalifikowania go za spam, zawsze obciąża jego odbiorcę. Wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi przy tym dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana. Z uwagi na fakt, że organ po wniesieniu skargi udzielił skarżącemu informację publiczną, o którą wnosił, Sąd - w związku ze stwierdzoną bezczynnością organu - ograniczył się do stwierdzenia, że Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie dopuścił się bezczynności (art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o czym orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 2 sentencji wyroku). Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie doszło do tak rozumianego naruszenia prawa. Po pierwsze przekroczenie terminu określonego art. 13 ust. 1 u.d.i.p. było niewielkie i wynosiło ok. 19 dni. Po drugie wynikało ono z wadliwego działania systemu przyjmowania poczty elektronicznej. Mimo, że jak zostało to wcześniej wskazane, zdarzenie obciąża organ, to jednak stosunkowo szybkie udzielenie odpowiedzi, po wyjaśnieniu tej okoliczności, świadczy o dobrej woli organu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji wyroku). Na zasądzoną od Dyrektora Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Leśnie na rzecz skarżącego kwotę składa się zatem wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości stawki wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) w wysokości 480 zł. Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.