III SAB/Gd 209/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi F. z siedzibą w K. na bezczynność Wójta Gminy Malbork w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że Wójt Gminy Malbork dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. zasądza od Gminy Malbork na rzecz F. z siedzibą w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. F. z siedzibą w K. (dalej określana jako: "F.", "skarżąca") pismem z dnia 17 listopada 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Wójta Gminy Malbork w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 31 sierpnia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej, wskazując na naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902 - dalej jako: "u.d.i.p.") i wnosząc o: 1) zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z dnia 31 sierpnia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej; 2) zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że jednym z głównych celów statutowych F. jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. W tym celu skarżąca m.in. buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych problemów i rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Jeden z projektów skarżącej obejmuje m.in. badanie wpływu epidemii Covid-19 na trudności związane z zakładaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Biorąc to pod uwagę, na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, skarżąca wniosła do Wójta Gminy Malbork wniosek o udzielenie następujących informacji: 1/ Czy organ oferował szczególne formy udzielania pomocy przedsiębiorcom prowadzącym działalność na podległym organowi terenie? Jeśli tak to jakie formy pomocy były oferowane? 2/ Ile wniosków o udzielenie takiej pomocy wpłynęło w roku 2020 oraz 2021? 3/ W jakiej wysokości organ zabezpieczył budżet na podobne działania w 2022 roku? Wniosek został złożony drogą elektroniczną na adres [email protected] wskazany na stronie internetowej organu i w Biuletynie Informacji Publicznej. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, w jakim celu chce pozyskać ww. dane, wskazała na jedną z możliwych dróg ich udostępnienia, a także podała dane identyfikujące F.. Przywołując art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 u.d.i.p. skarżąca wskazała, że nie została powiadomiona w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie, w jakim organ udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Skarżąca, powołując się na orzecznictwo NSA podniosła, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych podań. Skutki błędów czy nieprawidłowości w tym zakresie nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Malbork wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wniosek skarżącej nie dotarł do organu ani za pośrednictwem skrzynki pocztowej, ani za pośrednictwem skrzynki ePUAP. Organ zapoznał się z wnioskiem skarżącej w momencie otrzymania skargi. W toku czynności wyjaśniających organ ustalił, że w dniu 31 sierpnia 2022 r. na adres poczty elektronicznej organu tj.: [email protected] nie dotarła wiadomość z adresu f. W okresie od 1 sierpnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. skarżąca nie składała żadnego wniosku o udzielenie informacji publicznej w systemie ePUAP. Każdy serwer ma oprogramowanie antyspamowe i antywirusowe, które po stronie nadawcy jak i odbiorcy może zablokować skutecznie przekazanie wiadomości. Organ po zapoznaniu się z wnioskiem, stanowiącym załącznik do skargi, rozpoznał wniosek i udzielił informacji w dniu 6 grudnia 2022 r., przesyłając odpowiedź za pośrednictwem poczty elektronicznej. Do odpowiedzi na skargę organ dołączył pismo z dnia 6 grudnia 2022 r., stanowiące odpowiedź na wniosek skarżącej o udzielenie informacji publicznej. W piśmie z dnia 11 stycznia 2023 r. skarżąca F. zmodyfikowała żądanie skargi w ten sposób, że wniosła o: 1. umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku, 2. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądowa kontrola administracji publicznej dokonywana jest na podstawie kryterium legalności. Obejmuje ona m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Skarga na bezczynność, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest zatem działanie (akt lub czynność) organu, lecz jego ewentualny brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy było żądanie skarżącej F. o udostępnienie informacji publicznej przez Wójta Gminy Malbork, a zatem podstawa prawna żądania określona jest w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902 - dalej w skrócie "u.d.i.p."). Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowią, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.), przy czym udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Ustawodawca wskazał, że odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Z wyżej powołanych przepisów wynika wprost, że organ do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej, co do zasady udostępnia ją wnioskodawcy w formie wskazanej we wniosku w terminie 14 dni od wpływu wniosku albo odmawia jej udostępnienia wydając decyzję administracyjną lub umarza postępowanie w przypadku, o którym mowa w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej w formie zwykłego pisma może nastąpić jedynie w przypadku, gdy podmiot zobowiązany nie posiada żądanej informacji bądź gdy żądana informacja nie jest informacją publiczną (por. wyrok WSA w Olsztynie z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 10/21). W rozpoznawanej sprawie skarżąca F. w dniu 31 sierpnia 2022 r. złożyła w formie elektronicznej (e-mail) do Urzędu Gminy Malbork wniosek o udostępnienie informacji publicznej poprzez udzielenie wcześniej opisanych informacji. Bezsporne jest, że zadane organowi pytania dotyczą informacji publicznej, a Wójt Gminy Malbork jest organem, zobowiązanym do udzielania informacji publicznych. W pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzeń organu , że wniosek skarżącej w dniu 31 sierpnia 2022 r. nie został przesłany na skrzynkę pocztową urzędu. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się przedłożony przez stronę skarżącą wydruk poczty elektronicznej skarżącej F. potwierdzający, że w dniu 31 sierpnia 2022 r. o godz. 21:10 z adresu: f. na wskazany na stronie internetowej Gminy Malbork adres e-mail: [email protected] wysłano wiadomość, w której zawarto wniosek o udzielenie, na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, informacji zawartych w przytoczonych wyżej punktach. Należy podkreślić, że zgodnie z jednolitym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1924/16), wobec czego wskazany wydruk stanowi wystarczający dowód, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został skutecznie złożony przez stronę skarżącą w dniu 31 sierpnia 2022 r. W obecnym stanie prawnym podanie przesłane na adres poczty elektronicznej urzędu spełnia wszystkie wymagania pozwalające zakwalifikować je jako wniosek o udostępnienie informacji w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z powołanej ustawy wynika bowiem, że postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej jest co do zasady wszczynane na wniosek pisemny, w którym to pojęciu mieści się zarówno pisemny wniosek przesłany pocztą tradycyjną, złożony za pomocą systemu ePUAP, czy też złożony za pomocą poczty elektronicznej, to jest również wtedy, gdy do autoryzacji pisma nie jest używany kwalifikowany podpis elektroniczny. Wniosek o udzielenie informacji może mieć zatem w tym zakresie w zasadzie dowolną postać, o ile wynika z niego w sposób jasny, co jest jego przedmiotem, a zatem wskazano w nim precyzyjnie zakres żądanych informacji. Tego rodzaju elementy niewątpliwie zostały zawarte w wiadomości e-mail wysłanej przez F. w dniu 31 sierpnia 2022 r. na oficjalny adres elektronicznej skrzynki pocztowej Urzędu Gminy Malbork. Do obowiązków organu administracyjnej publicznej i podległych mu jednostek organizacyjnych należy natomiast taka konfiguracja poczty elektronicznej (w tym filtrów antyspamowych, czy automatycznego usuwania wiadomości itp.) oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej (obsługa poczty przez pracowników) aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przysłanych na oficjalny adres poczty elektronicznej podań, wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia ich także drogą elektroniczną (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15). Skutki błędów, trudności czy nieprawidłowości w zakresie obsługiwania przez organy administracji publicznej systemów służących do oficjalnej komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów wnioskodawców. Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę. Na kanwie wskazanych wyżej orzeczeń sądowych przyjmuje się zatem domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata i w konsekwencji miał on obowiązek w terminie rozpatrzyć wniosek o udzielenie informacji publicznej lub też w stosownym czasie wydać decyzję o odmowie udzielenie informacji publicznej. W związku z powyższym zawarte w odpowiedzi na skargę twierdzenia organu nie mogą skutecznie podważyć ani faktu wysłania wniosku o udzielenie informacji publicznej, ani w żaden sposób wpłynąć na ustalenie, czy e-mail skarżącej znalazł się w skrzynce poczty elektronicznej urzędu jako adresata, czy też nie. Potwierdzenie wysłania wiadomości e-mail powoduje bowiem, że ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, zostaje przeniesiony na organ, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Wskazane domniemanie nie zostało zaś obalone przez organ. Jak wynika z akt sprawy odpowiedź na wniosek została udzielona skarżącej w dniu 6 grudnia 2022 r., dopiero po zapoznaniu się przez organ z wydrukiem e-maila dołączonym do skargi. Zestawienie dat – wniosku z dnia 31 sierpnia 2022 r. oraz udzielenia odpowiedzi w dniu 6 grudnia 2022 r. - jednoznacznie wskazuje, że udostępnienie przez organ żądanej informacji nastąpiło z istotnym przekroczeniem 14-dniowego terminu na jej udostępnienie, określonego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Jednocześnie organ nie powiadomił wnioskodawcy – zgodnie z art. 13 ust. 2 u.d.i.p. – o powodach zwłoki i o terminie, w jakim nastąpi udostępnienie tej informacji. Stosownie zatem do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należało stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności w udzieleniu informacji publicznej na wniosek skarżącej z dnia 31 sierpnia 2022 r. Przy rozstrzygnięciu sprawy ze skargi na bezczynność istotne znaczenie ma stan faktyczny z momentu orzekania przez sąd administracyjny, a zwłaszcza fakt dokonania czynności przez organ (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63). Nie można bowiem zobowiązać organu do dokonania czynności, która została w momencie orzekania już dokonana, nawet jeżeli organ przekroczył termin. Skoro zatem po wniesieniu skargi, a przed dokonaniem przez sąd rozstrzygnięcia, organ udzielił skarżącej F. żądanej informacji publicznej, to Sąd nie mógł zobowiązać organu do rozpoznania wniosku z dnia 31 sierpnia 2022 r. Stwierdzona bezczynność organu nie miała natomiast miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie zachowania organu jako bezczynności naruszającej prawo w sposób rażący jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa z jednoczesnym brakiem racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 4016/19). W konsekwencji, bezczynność lub przewlekłość o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1514/14). Z taką sytuacją – w ocenie Sądu - nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, gdyż brak załatwienia wniosku przez organ nie wynikał z jego celowego działania. Po stronie organu nie można dopatrzeć się złej woli i w konsekwencji w tych okolicznościach przyjąć, że bezczynność organu była spowodowana lekceważeniem podmiotu wnioskującego, czy też celowym przedłużaniem postępowania, gdyż po wniesieniu skargi na bezczynność organ niezwłocznie udzielił skarżącej wnioskowanej informacji publicznej. Informacji udzielono bowiem w dniu 6 grudnia 2022 r., tj. 8 dni po dacie wpływu skargi do organu. Wobec powyższego – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. – Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku, że Wójt Gminy Malbork dopuścił się bezczynności, która to bezczynność nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Gminy Malbork na rzecz skarżącej F. z siedzibą w K. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wpis sądowy w wysokości 100 zł, opłata za pełnomocnictwo w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata w wysokości 480 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).