III SAB/Gd 23/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Rady Miejskiej w B. w przedmiocie podjęcia uchwały dotyczącej przywrócenia pomnika do stanu właściwego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu o skargi W. K. wnioskiem z dnia 21 lipca 2015 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 11 sierpnia 2015 r. (data złożenia formularza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku), zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 sierpnia 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) oświadczenia, czy wnioskodawca jest nadal posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – do przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu; b) dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował on działalności bądź nie zawiesił jej wykonywania – wnioskodawca winien był przedłożyć dokumenty księgowe, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykaz środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisy zeznań podatkowych za rok 2014 r., bądź zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; c) oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony, otrzymuje świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien był wskazać z jakich środków zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem; d) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) kopii dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; g) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; h) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 1 września 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. [...] akt sądowych). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył w przewidzianym terminie. W piśmie datowanym na dzień 7 września 2015 r. W. K. wyjaśnił, że jest osobą zadłużoną w różnych instytucjach i nie generuje jakichkolwiek dochodów. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego oraz, że nie prowadzi działalności gospodarczej. W złożonym piśmie wnioskodawca wskazał ponadto, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym od roku 1998 istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Z tego powodu wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Ponadto wnioskodawca nie może wskazać jakim majątkiem dysponuje jego żona. W tym stanie uznano, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez skarżącego (wnioskodawcę) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W ocenie referendarza sądowego złożenie wyżej wskazanego pisma wnioskodawcy z dnia 7 września 2015 r. nie stanowi należytego wykonania zarządzenia z dnia 13 sierpnia 2015 r., a sytuacja finansowa skarżącego nadal pozostaje niejasna. W powyższym wezwaniu wskazano bowiem w sposób transparentny, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Skarżący złożywszy ww. pisemne oświadczenia konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Co więcej, wprost podaje, że utrzymuje się sam chociaż nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z pomocy finansowej instytucji państwowych lub członków rodziny. Dalece zastanawiające jest zatem, z jakich środków skarżący finansuje zakup żywności czy też opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu. W związku z postawą skarżącego zasadnym jest wskazanie skarżącemu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2013 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II FZ 711/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. W sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od tego obowiązku nie można wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnąć pozytywnie. W takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny referendarz sądowy nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że referendarz sądowy nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w jakikolwiek domniemywać . W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.