III SAB/Gd 37/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Rady Miejskiej [...] w przedmiocie uchylenia stanowiska dotyczącego udzielenia poparcia strajkującym rolnikom postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie doręczenia postanowienia odrzucającego wniesioną skargę W. K. wnioskiem nadanym w dniu 10 października 2015 r., uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 9 listopada 2015 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Z oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca posiada zadłużenie wobec banków oraz instytucji publicznych. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 listopada 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie 14 dni - następujących dokumentów i oświadczeń: a) wobec zadeklarowanego braku dochodów - oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony, otrzymuje świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien był precyzyjnie wyjaśnić, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem; b) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien był przedłożyć stosowne zaświadczenie organu gminy w tym zakresie; c) kopii dokumentów obrazujących aktualny stan ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków, jednostek samorządu terytorialnego, osób prawnych i innych podmiotów; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy zlikwidował posiadane rachunki bankowe należało przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; e) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; f) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami własnego utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; g) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 4 grudnia 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 31 akt sądowych). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył w przewidzianym terminie. W dniu 16 grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło pismo skarżącego, w którym ww. ponownie oświadczył, że jest osobą, która nie generuje jakichkolwiek dochodów. Z treści pisma wynikało, że wnioskodawca posiada wraz z żoną rozdzielność majątkową, a tym samym nie ma wiedzy odnośnie majątku żony. Na dowód swojej trudnej sytuacji materialnej wnioskodawca przedstawił kopię postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytowie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie uznano, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy zobligowany jest wskazać, że postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie jest jednym z wielu, jakie zainicjował skarżący w różnych postępowaniach sądowoadministracyjnych toczących się z jego udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. Nie tylko w postępowaniu niniejszym, ale także w innych skarżący przyjął postawę polegającą na nieprecyzyjnym wykonywaniu zarządzeń wydanych w trybie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyjęta postawa oznacza w istocie uchylanie się od obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych z poprzestaniem na przeświadczeniu, że dane dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF lub w pisemnym oświadczeniu są wystarczające do merytorycznej oceny złożonego wniosku. Należy więc skarżącemu wyjaśnić, że jego stanowisko jest w tym zakresie błędne. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy bowiem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co istotne, wykazanie "dokładności" danych umożliwia stronom sam normodawca statuując obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Konstrukcja obowiązującego w tej materii formularza pozwala przedstawić w sposób czytelny wszelkie niezbędne informacje co do stanu majątkowego i dochodów podmiotu wnioskującego (zob. rubryki od 7 do 11 formularza PPF). Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez skarżącego (wnioskodawcę) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 13 listopada 2015 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W ocenie referendarza sądowego złożenie wyżej wskazanego pisma wnioskodawcy z dnia 16 grudnia 2015 r. nie stanowi należytego wykonania zarządzenia z dnia 13 listopada 2015 r., a sytuacja finansowa skarżącego nadal pozostaje niejasna. W powyższym wezwaniu wskazano bowiem w sposób transparentny, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Skarżący złożywszy ww. pisemne oświadczenia konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Co więcej, wprost podaje, że utrzymuje się sam chociaż nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z pomocy finansowej instytucji państwowych lub członków rodziny. Dalece zastanawiające jest zatem, z jakich środków skarżący finansuje zakup żywności czy też opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu. W związku z postawą skarżącego zasadnym jest wskazanie skarżącemu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2013 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II FZ 711/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.). Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. W sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od tego obowiązku nie można wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnąć pozytywnie. W takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Jeżeli zatem wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny referendarz sądowy nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że referendarz sądowy nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w jakikolwiek sposób domniemywać. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.