III SAB/Gd 53/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie wyrażenia zgody na budowę schroniska dla osób LGBT postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę A w S. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie wyrażenia zgody na budowę schroniska dla osób LGBT. Strona skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że jako stowarzyszenie zwykłe nie ma majątku, dochodów, zobowiązań i wydatków. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2016 r. wezwano stronę skarżącą do złożenia następujących oświadczeń: - czy zgodnie z Rozdziałem V Regulaminu Działalności A stowarzyszenie pobiera składki członkowskie; jeżeli tak należało podać wysokość tych składek w skali miesiąca; - jeśli składki nie są pobierane – do wyjaśnienia z jakich przyczyn A odstępuje od ich pobierania, a także z jakich środków realizowane są cele stowarzyszenia określone w Rozdziale II ww. regulaminu. W pisemnej odpowiedzi na powyższe wezwanie upoważniony reprezentant stowarzyszenia wskazał, że stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich z uwagi na fakt, iż zarząd stowarzyszenia nie określił jeszcze wysokości tych składek. Ponadto reprezentant wskazał, że cele stowarzyszenia są realizowane dzięki bezpłatnej pracy jego członków oraz bezpłatnej możliwości korzystania z biura i sprzętu komputerowo – biurowego. W tym stanie uznano, co następuje. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskujące stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o określonych ograniczeniach w prowadzeniu działalności wynikających z art. 42 wyżej wskazanej ustawy. Z art. 42 ust. 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wynika ponadto, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Środki te, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, należy postrzegać jako środki działania stowarzyszenia (zob. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika ze znajdującego się w aktach Regulaminu Działalności A działalność stowarzyszenia jest finansowana wyłącznie z własnych i dobrowolnych składek członkowskich. W sytuacji, gdy w przedmiotowym regulaminie nie zawarto zapisu o obowiązku uiszczania składek członkowskich i takie składki nie są pobierane przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (środków Skarbu Państwa). Przedmiotowa okoliczność prowadziłaby z kolei do zaprzeczenia ogólnej zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe. Odmiennie należałoby oceniać sytuację, w której stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn obiektywnie niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na bieżące funkcjonowanie. Tymczasem reprezentant stowarzyszenia w pisemnej odpowiedzi na powyższe wezwanie referendarza sądowego wskazał, że stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich wyłącznie z uwagi na to, iż zarząd stowarzyszenia nie określił jeszcze wysokości tych składek. Okoliczność ta może budzić zdziwienie zważywszy, że stowarzyszenie rozpoczęło swoją działalność w roku 2014. W realiach rozpatrywanego przypadku stowarzyszenie nie wykazało istnienia jakichkolwiek obiektywnych przeszkód uniemożliwiających zgromadzenie odpowiednich środków finansowych pozwalających na poniesienie kosztów prowadzonego procesu sądowego. W istocie więc stowarzyszenie samo pozbawia się możliwości zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych. Okoliczność powyższa stanowi w ocenie referendarza sądowego przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Ponadto, stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów (zob. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznawszy w reasumpcji, że A w S. w przedmiotowym postępowaniu nie wykazało zasadności złożonego wniosku, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez Stowarzyszenie zakresie, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.