III SAB/Gd 56/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut ( spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi I. T. i K. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zasiłku okresowego 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpatrzenia odwołania I. T. i K. T. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 19 listopada 2014 r., nr [...] - w terminie 21 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych; 4. oddala wniosek I. T. i K.T. o przyznanie od organu sumy pieniężnej. W dniu 28 października 2015r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarga I. T. i K. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego, polegającą na braku rozpatrzenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 19 listopada 2014 r. (nr [...]), odmawiającej przyznania skarżącym prawa do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Skarżący wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Podali, że pomimo skierowanego do organu w dniu 16 lutego 2015 r. ponaglenia, sprawa nie została załatwiona. Bezczynność organu jest rażąca, zwłaszcza w sytuacji, gdy sprawa dotyczy opieki społecznej. Skarżący wnieśli o przyznanie im odszkodowania na podstawie znowelizowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej uwzględnienie podając, że do dnia złożenia odpowiedzi na skargę sprawa nie została załatwiona. Jednocześnie wniosło o stwierdzenie, że bezczynność organu odwoławczego nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, gdyż jedyną przyczyną opóźnienia jest niewystarczająca obsada orzecznicza organu oraz rozpoznawanie spraw według kolejności ich wpływu. Zauważyło też, że pismem z dnia 16 lutego 2015 r. skarżący wezwali organ odwoławczy do usunięcia naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów, m. in. w sprawach podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność organu została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Oznacza to, że w przypadku skarg na bezczynność w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Skarga na bezczynność organu odwoławczego jest zasadna. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Pismo skarżących z dnia 16 lutego 2015 r. spełnia wymóg wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", wobec czego skarżący wnieśli skargę spełniając przesłanki przewidziane w art. 52 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy wskazać należy, że odwołanie skarżących z dnia 3 grudnia 2014 r. od decyzji organu pierwszej instancji wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 15 grudnia 2014 r. Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym – w myśl art. 35 § 3 k.p.a. - powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Miesięczny termin na załatwienie sprawy upłynął dla organu odwoławczego z dniem 15 stycznia 2015 r. Przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. Z akt sprawy nie wynika, by Samorządowe Kolegium Odwoławcze do dnia wydania wyroku rozpoznało odwołanie skarżących od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 19 listopada 2014 r. (nr [...]), odmawiającej przyznania skarżącym zasiłku okresowego. Nierozpatrzenie odwołania skarżących od decyzji organu pierwszej instancji w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a. świadczy o pozostawaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w bezczynności. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę na bezczynność organu, zobowiązując organ odwoławczy do rozpatrzenia odwołania skarżących w terminie 21 dni od doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd stwierdził jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa ( pkt 2 wyroku). Sąd miał na względzie, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Rażącym naruszeniem prawa może być m.in. naruszenie zawartych w k.p.a. przepisów o terminach załatwiania spraw. W ocenie Sądu – mając z jednej strony na uwadze charakter sprawy (sprawa dotycząca prawa do zabezpieczenia społecznego, tj. przyznania świadczeń z pomocy społecznej) a z drugiej strony biorąc pod uwagę czasokres pozostawania organu w bezczynności (prawie rok), a także brak poinformowania skarżących o przypadku niezałatwienia sprawy, przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.) – należało uznać, że organ pozostając w bezczynności dopuścił się rażącego naruszenia prawa. To, że organ odwoławczy załatwia sprawy według kolejności ich wpływu nie może być dostatecznym kontrargumentem przy ocenie stopnia naruszenia prawa, bowiem organ odwoławczy rażąco przekroczył w niniejszej sprawie czas przewidziany przez ustawodawcę na wydanie rozstrzygnięcia, a sprawa nie należy do spraw o skomplikowanym stanie faktycznym czy prawnym. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Odnosząc się w tym kontekście do złożonego przez skarżących wniosku o przyznanie na jej rzecz "odszkodowania" należy zwrócić uwagę, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi administracyjnemu kompetencji do orzekania o odszkodowaniu na rzecz osoby wnoszącej skargę na bezczynność organu lub skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania. W tej sytuacji wniosek skarżących o przyznanie na ich rzecz odszkodowania należy traktować jako wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 in fine p.p.s.a. Grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Z kolei suma pieniężna, przyznawana na rzecz skarżącego, poza charakterem prewencyjnym – także kompensacyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności, a także czy wskazują na konieczność zrekompensowania tego faktu skarżącemu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie najistotniejsze jest zdyscyplinowanie organu odwoławczego do rozpatrywania spraw skarżących w odpowiednim terminie. Jak już wyżej wskazano termin rozpatrzenia odwołania przekroczył znacznie czas przewidziany dla tego rodzaju rozstrzygnięć, przewidziany przez ustawodawcę. Sprawy z zakresu pomocy społecznej dotyczą osób, które oczekują –zasadnie bądź niezasadnie - udzielenia im wsparcia, istotne jest jednak szybkie rozstrzygnięcie spraw związanych z codzienną egzystencją osób , wnioskujących o udzielenie im pomocy. Sprawy takie nie są przy tym – co do zasady - sprawami szczególnie skomplikowanymi pod względem faktycznym i prawnym. Przyznanie sumy pieniężnej na rzecz skarżących – zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a - nie jest obligatoryjne i Sąd nie uznał za zasadne przyznanie na rzecz skarżących w niniejszej sprawie jakiejkolwiek sumy pieniężnej. Zarówno grzywna, jak i przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz skarżącego mają na celu przeciwdziałanie bezczynności organów administracji. W ocenie Sądu prewencyjny charakter grzywny, jak i podane wyżej okoliczności przemawiały, w ocenie Sądu, za wymierzeniem w niniejszej sprawie organowi odwoławczemu jedynie grzywny - w wysokości 500 zł. Wysokość wymierzonej grzywny jest, zdaniem Sądu, wystarczająca do zdyscyplinowania organu. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a, orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 500 zł (pkt 3 wyroku) oraz na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżących o przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej (pkt 4 wyroku).