III SO/Gd 22/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2017 r., nr [...] w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, Ł. S. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnim synem. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani też wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów mechanicznych o wartości powyżej 5000 zł. Oświadczyła, że nie jest zatrudniona, zaś jej mąż osiąga dochód w wysokości 1000 zł miesięcznie z tytułu umowy o pracę, a nadto wnioskodawczyni uzyskuje na syna świadczenia z pomocy społecznej w wysokości 2000 zł miesięcznie. Jako swe miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wskazała: alimenty – 500 zł, czynsz – 500 zł, ogrzewanie – 500 zł, wywóz śmieci – 30 zł, energia elektryczna – 100 zł, woda – 40 zł, wywóz ścieków – 50 zł, koszty zakupu leków – 100 zł, przedszkole – 150 zł. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2017 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża za 2016 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) złożenia wyjaśnienia gdzie zamieszkuje wnioskodawczyni z rodziną, przedstawić należy kopie umowy najmu lokalu bądź wskazać do kogo należy lokal, kto jeszcze w nieruchomości zamieszkuje, udokumentować wysokość rachunków z ostatnich trzech miesięcy; d) zaświadczenia od pracodawcy męża o wysokości dochodów osiągniętych w okresie ostatnich trzech miesięcy; e) przedstawienia wszystkich decyzji na podstawie których członkowie rodziny otrzymują świadczenia z pomocy społecznej; f) zaświadczenia o pozostawaniu osobą bezrobotną przez wnioskodawczynię; g) oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża pojazdów mechanicznych ze wskazaniem marki, daty produkcji i aktualnej wartości. Wnioskodawczyni w zakreślonym terminie nadesłała w dniu 14 grudnia 2017 r., kopie następujących dokumentów: informacji o dochodach męża wnioskodawczyni w 2016 r. w której wykazany został dochód w wysokości 3.407,25 zł; zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia 23 sierpnia 2017 r. o wszczęciu egzekucji przeciwko wnioskodawczyni na kwotę [...] zł; decyzji Burmistrza z dnia 13 października 2017 r. o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego na syna w wysokości 500 zł miesięcznie do dnia 30 września 2018 r.; umowy o pracę zawartą w dniu 21 sierpnia 2017 r. z mężem wnioskodawczyni na czas określony do dnia 21 lutego 2018 r. określającej wynagrodzenie w wysokości 250 zł miesięcznie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, do których należy zaliczyć sprawy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata. Pomimo wezwania wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów z własnego oraz jej męża rachunku bankowego. Wyciąg z rachunku bankowego daje możliwość prześledzenia, jak kształtują się dochody oraz wydatki, jak również może w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawczyni nie wykazała stosownymi dokumentami bieżących kosztów miesięcznego utrzymania, w deklarowanej w formularzu urzędowym PPF wysokości, nie złożyła nadto zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, jak również wszystkich decyzji organów pomocy społecznej, na podstawie których uzyskuje świadczenia w wysokości wskazanej w treści wniosku (dołączyła jedynie decyzję w przedmiocie świadczenia wychowawczego). Ponadto wnioskodawczyni nie nadesłała dokumentów, z których wynikałaby zadeklarowana wysokość uzyskiwanych przez jej męża dochodów ze stosunku pracy. Nadesłanie wyłącznie umowy o pracę z ustalonym wynagrodzeniem 250 zł miesięcznie, przy deklarowanym dochodzie męża w wysokości 1000 zł rodzi wątpliwości, jaka jest rzeczywista wysokości zarobków męża wnioskodawczyni, czy jest to kwota 250 zł, 1000 zł, czy może wyższa kwota. Okoliczności tej nie sposób ustalić wobec braku przedłożenia wszystkich umów o pracę zawartych z mężem wnioskodawczyni, jak również nie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, na które wynagrodzenie wpływa. Okoliczność wszczęcia przeciwko wnioskodawczyni egzekucji nie oznacza, że jej możliwości płatnicze są żadne lub ograniczone, skoro wnioskodawczynie nie wykazała w żaden sposób ewentualnych wyników prowadzonej wobec niej egzekucji, w szczególności czy okazała się ona bezskuteczna. Nadto pozostały niewyjaśnione wątpliwości, czy wnioskodawczyni służy jakikolwiek tytuł prawny do nieruchomości (domu jednorodzinnego), wskazanej jako jej miejsce zamieszkania, w szczególności jakie koszty utrzymania tej nieruchomości wnioskodawczyni wraz z mężem ponoszą w skali miesiąca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899). Skoro wnioskodawczyni nie wykazała pełnych i rzetelnych okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej oraz ponoszonych wydatków, to tym samym niemożliwym uczynił weryfikację swoich oświadczeń, a tym samym zbadanie czy jego sytuacja majątkowa wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.