III SO/Gd 23/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 1 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2010 r. postanawia odmówić T. H. prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 listopada 2010 r. T. H. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 1 października 2010 r. nr [...]. Do wniosku dołączyła kopię tej decyzji. Jak wynika z treści wskazanej decyzji dotyczyła ona stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 maja 2010 r. ustalającej uprawnienia do emerytury i renty oraz ich wysokości. Ponadto zawierała pouczenie, że strona może wnieść odwołanie do Sądu Okręgowego w G. terminie miesiąca od dnia doręczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Artykuł 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, stanowi, że: 1. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. 3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. 4. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. 5. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. 6. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. 7. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Nadto art. 83a ustawy przewiduje, że: 1. Prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. 2. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. 3. W sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1: 1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego; 2) występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji. 4. Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Na wstępie należy zaznaczyć, że weryfikacja decyzji ZUS w trybie postępowania administracyjnego i następnie kontrola w postępowaniu sądowoadminstracyjnym jest możliwa jedynie w ograniczonym zakresie przewidzianym w art. 83a ust. 2 ustawy. Jak wynika wprost z art. 83a ust. 4 ustawy ten tryb weryfikacji nie ma zastosowania w postępowaniach o ustalenie uprawnień do emerytur i rent oraz ich wysokości. Z uwagi na treść powołanych przepisów Sąd podziela pogląd, że w odniesieniu do rent i emerytur nie ma prawnej możliwości stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez organ emerytalno-rentowy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r. III AUa 1078/07, publ. OSP 2009/7-8/78, z glosą aprobującą K. Ślebzak). Nadto w przypadkach innych niż wymienione w art. 83a ust. 2 ustawy ogólna właściwość sądów powszechnych wynika z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy. O możliwości odwołania się od decyzji z dnia 1 października 2010 r. do Sądu Okręgowego w G. organ pouczył stronę w decyzji. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji wydanej w sprawie wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2010 r. wydanej w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytury i renty i ich wysokości. Należy więc uznać, że strona domaga się przyznania prawa pomocy w sprawie, która nie może być rozpatrywana w trybie określonym przez ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a. Skarga w takiej sprawie w sposób jednoznaczny nadaje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Co prawda w sprawie nie została złożona jeszcze skarga, ale we wniosku (w rubryce przedmiot zaskarżenia) został wskazany akt administracyjny, z którym wnioskodawczyni wiąże chęć uzyskania prawa pomocy. Jak często wskazuje się w orzecznictwie powyższy przepis znajduje zastosowanie, gdy skarga nadaje się do odrzucenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2008 r. II GZ 146/08. baza Lex nr 493853). W ocenie Sądu nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga w tej sprawie nie może zostać uwzględniona. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, w oparciu o art. 247 p.p.s.a., odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.