III SO/Gd 5/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 5 lipca 2013 r.) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sadowych oraz odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W ustawowym terminie M. W. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie wskazała, że postanowienie zostało wydane przedwcześnie, a ustalenia poczynione przez referendarza sądowego są w całości błędne. W szczególności wyznaczając krótki termin do złożenia dokumentów źródłowych referendarz uniemożliwił jednoznaczne wyjaśnienie jej sytuacji materialnej. Podkreśliła, że we wnioskach o przedłużenie terminu, zwłaszcza we wniosku z dnia 8 listopada 2013 r. sygnalizowała trudności w uzyskaniu stosownych dokumentów. Błędne jest również przywiązywanie większej wagi do oświadczeń wnioskodawczyni niż do dokumentów z organu skarbowego. Wbrew twierdzeniom referendarza w dniu 25 listopada 2013 r. przesłała stosowne dokumenty – zachowując termin, o który wnosiła. W jej przekonaniu postanowienie jest nierozważne i narusza zasady współżycia społecznego. Zaznaczyła, że jest w bardzo złej sytuacji finansowej i żyje w ciągłym stresie uczestnicząc w wielu postępowania sądowych i administracyjnych. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 zm.) – dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. M. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wiosła jednocześnie pismo, z którego wynika, że zamierza zaskarżyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2013 r. nr [...] wydaną w sprawie z zakresu pomocy społecznej. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawczynię wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); c) oświadczenia czy z tytułu posiadania nieruchomości położonej w U. przy ul. [...] (której dotyczy przedłożona decyzja w przedmiocie podatku od nieruchomości) wnioskodawczyni w okresie ostatnich dwóch lat uzyskiwała jakiekolwiek dochody (np. z tytułu sezonowego wynajmu pokoi) a jeżeli tak to w jakiej wysokości; d) wobec zadeklarowanego braku dochodów z gospodarstwa rolnego – oświadczenia z czego wnioskodawczyni się obecnie utrzymuje; e) oświadczenia w przedmiocie aktualnej wysokości wskazywanego zadłużenia wnioskodawczyni wobec osób prywatnych; f) oświadczenia, czy z majątku wnioskodawczyni prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne; g) oświadczenia, czy wnioskodawczyni posiada przysługujące jej wymagalne i niesporne wierzytelności wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących aktualny stan tych wierzytelności; h) oświadczenia czy M. W. (wskazana w treści przedłożonych faktur VAT za paliwo gazowe) pozostaje z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak wnioskodawczyni winna była przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto ww. osoby oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na ww. osobę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Stosowne wezwanie w ww. materii zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 30 lipca 2013 r. (potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. 23). W następstwie wniosku z dnia 12 sierpnia 2013 r. w przedmiocie przedłużenia ww. terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanym w dniu 18 września 2013 r. termin powyższy został przedłużony do dnia 21 września 2013 r. W dniach 4, 18 i 25 października 2013 r. wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty elektronicznej złożyła kolejne wnioski o przedłużenie ww. terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej. W następstwie pkt II zarządzenia referendarza sądowego z dnia 29 października 2013 r. poinformowano wnioskodawczynię, że wskazany w jej wniosku z dnia 25 października 2013 r. termin "8 listopada 2013 r." jest ostatecznym terminem na przedłożenie dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, po którego upływie jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w sposób merytoryczny. W dniu 25 listopada 2013 r. wnioskodawczyni przesłała drogą elektroniczną wyciągi elektroniczne wystawione przez [...] dla konta zwykłego i konta oszczędnościowego (wnioskodawczyni i jej matki) za pierwszy kwartał 2013 r., z zerowymi saldami na koniec wskazanego okresu. Ponadto przesłała również w formie elektronicznej: - zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w S.: z dnia 12 sierpnia 2013 r., że figuruje jako podatnik nie prowadzący działalności gospodarczej; z dnia 13 sierpnia 2013 r. o niezłożeniu za 2012 r. zeznania podatkowego; z dnia 14 listopada 2013 r. m.in. że wymieniona nie prowadziła działalności gospodarczej w 2012 i 2013 r.; - zaświadczenie Wójta Gminy, że wnioskodawczyni posiada na terenie gminy użytki rolne o pow. 7,4149 ha; - wypis z rejestru gruntów; - zaświadczenie z Banku [...] S.A., z którego wynika m.in., że wnioskodawczyni posiada w banku konto oszczędnościowe i w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 23 września 2013 r. na rachunku tym nie było żadnych wpływów, poza wpływami z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które zostały zaksięgowane w koncie w dniach: 25.01.2013 r. – 8.034 zł; 8.02.2013 r. – 1.333,55 zł; 19.02.2013 r. -5.580,98 zł; 6.09.2013 r. – 5.092,50 zł; - wezwanie do zapłaty wystawione na wnioskodawczynię przez [...] S.A. (na kwotę 1.001,49 zł). W dniu 5 grudnia 2013 r. wnioskodawczyni poinformowała, że w związku z chorobą, w późniejszym terminie nadeśle pozostałe dokumenty źródłowe i oświadczenia. W kolejnym piśmie z dnia 8 grudnia 2013 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że od 1 stycznia 2012 r. nie prowadzi działalności gospodarczej; matka nie mieszka z nią od dłuższego czasu. Podała, że wymagane zaświadczenie z Urzędu Miasta U. o posiadanych nieruchomościach nie mogło zostać wystawione z uwagi na niewłaściwość organu i nie prowadzenie takiego rejestru. Wskazała ponadto, że dołącza określoną dokumentację źródłową, w tym zaświadczenie Urzędu Gminy U. o posiadanej powierzchni gruntów rolnych ( 7,5149 ha). Odnośnie samochodu stwierdziła, że [...] podjął kroki windykacyjne poprzez przejecie samochodu w związku z niewywiązywaniem się z umowy kredytowej przez wnioskodawczynię – obecnie nie posiada zarejestrowanego pojazdu. Płatności z ARiMR przelane na konto w [...] zostały w całości przeznaczone na spłatę zadłużenia u osób prywatnych i opłaty. Oświadczyła, że nie posiada kont w innych bankach a na ww. kontach w [...] nie posiada żadnych środków. W chwili obecnej jest zadłużona u osób prywatnych na kwotę 87.000 zł; nie nakładane są na nią tytuły egzekucyjne lecz z "informacji dostępnych na stronie wynika, że takowe są planowane". Do pisma dołączyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia uzupełnienia dokumentacji źródłowej, natomiast – wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni - nie załączono żadnych dokumentów. Do dnia wydania niniejszego postanowienia wnioskodawczyni nie przedłożyła dalszych dokumentów. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku skarżąca zakwestionowała decyzję wydaną w sprawie z zakresu pomocy społecznej (sprawa zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Gd 632/13). Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. wnioskodawczyni nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych gdyż jest od tych kosztów zwolniona z mocy prawa. W tych okolicznościach postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a. Merytorycznego rozpoznania wymagało żądanie wnioskodawczyni ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie zaś do regulacji normatywnej art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Mając na uwadze powyższe regulacje Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się bowiem dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie ( tak por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX 1320697). Zatem to w interesie wnioskodawcy leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w tym przepisie złożone przez wnioskodawczynię nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni nie odpowiedziała od razu składając kolejne prośby o przedłużenie terminu. Dopiero w piśmie z dnia 8 grudnia 2013 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenia i przedstawiła dokumentację. Należy jednak zaznaczyć, że brakuje w nich oświadczenia dotyczącego posiadanej nieruchomości położonej w U. przy ul. [...] (domu), w szczególności czy z tytułu jej posiadania uzyskiwała jakiekolwiek dochody. Wnioskodawczyni nie złożyła również oświadczenia z czego się obecnie utrzymuje. W końcu brak jest oświadczeń o przysługujących jej wymagalnych i niespornych wierzytelnościach wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia w istocie dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe Sąd zauważa, że wnioskodawczyni w sposób nieuzasadniony przedłuża postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, a co istotniejsze jej sytuacja majątkowa pozostaje niewyjaśniona. W realiach sprawy nie jest możliwe określenie, że wnioskodawczyni nie może ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie może być ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Sąd nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni domniemywać. Oczywistym jest bowiem to, że wnioskodawczyni musi zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne, a na ten cel niezbędne są jakiekolwiek środki finansowe lub pomoc osób trzecich. Należy też mieć na uwadze, że określenie dokumentów źródłowych, które w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy przedłożyć leży w gestii rozpoznającego wniosek Sądu (referendarza), a nie podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Podmiot wnioskujący o prawo pomocy ma oczywiście możliwość przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które w jego ocenie uzasadniać mają trudną sytuację majątkową a tym samym spełnianie ustawowych przesłanek prawa pomocy. Przedstawienie tych dokumentów i oświadczeń ma jednakże walor wyłącznie uzupełniający w stosunku do katalogu dokumentów i oświadczeń wymaganych zarządzeniem wydawanym w oparciu o art. 255 p.p.s.a. W odniesieniu do argumentacji sprzeciwu Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni miała wystarczająco dużo czasu na przedstawienie stosownych oświadczeń o swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Mimo złożenia kilku oświadczeń i dokumentów nadal nie wywiązała się w pełni z obowiązków określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013 r. W związku z dotychczasowymi rozważaniami należy dodać, że przy przyznawaniu prawa pomocy Sąd kieruje się przesłankami określonymi w przedmiotowej ustawie, wśród których nie wymienia się zasad współżycia społecznego. W tym stanie rzeczy uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z uwagi na powyższe Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.