I SA/Gl 1/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. wniosła m.in. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że prowadzona przez nią elektrownia wodna nie funkcjonuje i przynosi straty, co doprowadziło do zubożenia jej majątku i majątku syna. Zgodnie z wnioskiem skarżąca nie pozostaje jednak z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1797 zł, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym i przeznaczanej w części na spłatę raty kredytu zaciągniętego na utrzymanie zakładu w kwocie 400 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza nieruchomością, na której znajdują się obiekty tworzące zakład. Pismem z dnia 18 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym w szczególności potwierdzenia wypłaty wspomnianej we wniosku renty rodzinnej za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego o wysokości renty wypłaconej skarżącej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wskazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że jeżeli rachunki te są zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji w okresie od początku 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w tym stanu zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych w pełnej wersji) lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także karty płac i zestawienia sprzedaży za ostatni miesiąc oraz ewidencji środków trwałych, kopii zawiadomień o wspomnianych we wniosku zajęciach egzekucyjnych oraz innych dokumentów wskazujących przebieg egzekucji i wysokość egzekwowanych kwot, np. zaświadczenia komornika zawierającego ich zestawienie, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz dokumentów poświadczających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi skarżąca nadesłała kserokopie: decyzji z dnia 3 lutego 2015 r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na kwotę 13.420 zł i zwracającej uwagę, że zaległości z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły 93.931,95 zł, haromonogramu spłaty kredytu (miesięczna rata spłaty wynosi obecnie 393,96 zł), wezwań do zapłaty zaległości w opłatach za energię elektryczną (ostatnie z nich, z dnia 6 marca 2015 r., dotyczyło kwoty 419,53 zł) oraz pisma z dnia 16 marca 2015 r. z prośbą o przygotowanie obiektu do wyłączenia ze względu na wstrzymanie dostawy energii elektrycznej od dnia 24 marca 2015 r. w związku z nieuiszczeniem tych zaległości oraz wniosek skarżącej z dnia 31 marca 2015 r. o udzielenie przez organ egzekucyjny wyczerpującej informacji na temat prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżąca zarzuciła referendarzowi sądowemu korzystanie z informacji pochodzących z orzeczeń innych sądów. Podkreśliła także, powołując się na doktrynę i orzecznictwo sądowe, że należycie wywiązała się z obowiązku wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreśliła, że z jej renty, częściowo zajętej w postępowaniu egzekucyjnym "nie sposób kwestionować bieżących wydatków związanych z utrzymaniem pracownika, obiektu i utraconej egzystencji jako człowieka". Powołała się nadto na orzeczenie Europejskiego Trybunał Praw Człowieka dotyczące dostępu do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe regulacje oraz rozważania należy stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Ponadto, zdaniem Sądu, składane przez wnioskodawczynię w trakcie postępowania oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać zatem przyjdzie, że skarżąca w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 18 marca 2015 r. nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych ani ewentualnych dokumentów potwierdzających likwidację takich rachunków, bądź ich zajęcie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżąca takie rachunki w okresie ostatnich dwóch lat posiadała i wykorzystywała w prowadzonej działalności, gdyż – jak wskazano w uzasadnieniach postanowień wydanych w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 710/14 oraz II SA/Po 1029/14, część przedstawionych przez skarżącą faktur zawierała adnotacje o uiszczeniu należności przelewem, nadto skarżąca przedstawiła fragmenty wyciągów z posiadanych rachunków. W rozpatrywanej sprawie brak tych dokumentów źródłowych uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Ponadto skarżąca nie nadesłała dokumentacji dotyczącej prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, w szczególności stanu zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, raportów kasowych oraz deklaracji na podatek od towarów i usługi ksiąg rachunkowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów, a także karty płac i ewidencji środków trwałych. Ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że jej zakład był wyłączony z ruchu od dnia 30 lipca 2013 r. i "już nie podejmie funkcjonowania" oraz że jej syn był "ostatnim z zatrudnionych osób w 2013". Podnieść w tym miejscu należy, że w postanowieniu referendarza sądowego wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 710/14, o którym była już wyżej mowa, przywołano dowody, zaprzeczające twierdzeniom skarżącej o niefunkcjonowaniu jej przedsiębiorstwa, tj. wskazano na faktury z lipca i sierpnia 2014 r., dokumentujące koszty tego przedsiębiorstwa, usługę wykonaną w ramach firmy skarżącej oraz dokument księgowy wskazujący na odprowadzenie w lipcu 2014 r. zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne. Co więcej, w niniejszej sprawie przedłożone zostały wezwania do uiszczenia należności za energię elektryczną, w których zwrócono uwagę na konieczność przygotowania zakładu do wyłączenia w przypadku zaprzestania dostaw energii (vide: pismo B z dnia 16 marca 2015 r.). Znamienne jest przy tym, że w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt II SA/Po 1029/14 wskazano na oświadczenie skarżącej, zgodnie z którym jej zakład miał zostać uruchomiony ponownie w sierpniu 2014 r. a w październiku 2014 r. miało nastąpić jego pełne uruchomienie. Powyższe zaś fakty poddają w wątpliwość twierdzenia skarżącej odnośnie niefunkcjonowania jej zakładu. Należy w dalszej kolejności podkreślić, że skarżąca w ogóle nie wykonała wezwania do udokumentowania swoich dochodów, natomiast w zakresie ponoszonych wydatków nadesłała dokumentację źródłową w sposób wybiórczy. Przyjdzie przy tym zauważyć, że większość dokumentów, o które skarżąca był wzywana powinno być w jej posiadaniu, w szczególności rachunki z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy też dokumenty poświadczające zaległości w tym zakresie. Ponadto odnotować przyjdzie, że skarżąca nie nadesłała zaświadczenia w sprawie zameldowania, a to z kolei powoduje, że nie jest możliwe ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Wątpliwości co do tego, czy wnioskodawczyni rzeczywiście prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe uzasadnia fakt, iż kierowaną do niej korespondencję odbiera syn, wskazywany przez doręczyciela raz jako "dorosły domownik", innym zaś razem jako "upoważniony pracownik", co rodzi uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości oświadczeń skarżącej. W konsekwencji zatem nie wyjaśniono kwestii dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 553/11 (publ. LEX 783842) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Wątpliwości powyższych skarżąca nie wyjaśniła pozostawiając bez odpowiedzi wezwanie do złożenia zaświadczenia w sprawie zameldowania. Reasumując podnieść przyjdzie, że wskazanych wyżej mankamentów dowodowych skarżąca nie usunęła pomimo, że przedłużono jej termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Żądanych dokumentów wnioskodawczyni nie załączyła również do sprzeciwu, ograniczając się w zasadzie do prezentowania w nim poglądów, zawartych w orzecznictwie sądów. Musiała mieć przy tym świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, bowiem wytknął jej to już referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącej musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.