I SA/Gl 1002/04

Dnia 24 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.) Sędziowie NSA Przemysław Dumana NSA Eugeniusz Christ Protokolant: Monika Adamus po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych: oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko G. S. 10 tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okres od miesiąca [...] 1998, o nr od [...] do nr [...] . Postawą wystawienia tytułów wykonawczych były decyzje z dnia [...] r. nr [...] do [...]. Na podstawie w/w tytułów wykonawczych organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia [...] 2003 r., zajął rachunek bankowy zobowiązanej w "A" S.A. w K. Oddział w C.. Zawiadomienie to, wraz z odpisani tytułów wykonawczych, zostały doręczone zobowiązanej, za pośrednictwem poczty, w dniu [...] 2003 r. Na powyższe tytuły wykonawcze podatniczka, zastępowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła zarzuty, podnosząc naruszenie art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 2 oraz art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.), poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego z majątku wspólnego podatnika i jego małżonka bez tytułu wykonawczego wystawionego na imię obojga małżonków. W konsekwencji pełnomocnik wniósł o wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych na wstępie i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 w związku z art. 60 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zarzutów stwierdzono, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na nazwisko G. S., natomiast egzekucja została wszczęta w stosunku do majątku wspólnego małżonków G. i F. S.. Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażonego w uchwale z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02, strona wskazała, że art. 27c ustawy egzekucyjnej wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując jednego z małżonków za zobowiązanego. Zatem egzekucja podjęta w stosunku do majątku wspólnego małżonków S. jest w ocenie strony niedopuszczalna, poprzez nie spełnienie wymogu zawartego w cyt. wyżej przepisie art. 27c. Organ egzekucyjny uzyskał stanowisko wierzyciela, zawarte w wydanym przez tego ostatniego, postanowieniu z dnia [...] r. nr [...], w którym stwierdzono, że w sprawie decyzji z dnia [...] r. stroną jest podatnik w osobie G. S., a tym samym brak jest podstaw prawnych do uznania, że zobowiązanym jest inny adresat. Postanowienie wierzyciela, wobec nie zaskarżenia go, stało się ostateczne. W następstwie powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., po rozpatrzeniu zarzutów, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], odmówił ich uznania. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że zarzut nieprawidłowego skierowania postępowania egzekucyjnego do wspólnego rachunku G. i F. S., gdzie podstawą zastosowania tego środka egzekucyjnego były tytuły wykonawcze wystawione na jednego z nich, tj. G. S., nie znajduje uzasadnienia. Stwierdzono, że wierzyciel ma możliwość zaspokojenia roszczeń z majątku wspólnego (art. 41 k.r.i op.), chyba że małżonkowie w drodze umowy notarialnej wyłączą lub ograniczą współwłasność. Podkreślono, ze zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.) w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatnika za zobowiązania podatkowe obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez pełnomocnika strony, który podniósł zarzuty tożsame z wskazywanymi w zarzutach. Podkreślił nadto, że prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków, podczas gdy tytuły wykonawcze zostały wystawione tylko na jednego z nich, stanowi rażące naruszenie ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do treści uchwały Sądu Najwyższego podniósł, że egzekucja z majątku wspólnego małżonków była niedopuszczalna z powodu niespełnienia wymogu art. 27c ustawy egzekucyjnej. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, ze organ egzekucyjny uzyskał od wierzyciela stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów, podkreślając iż w zakresie zarzutów dotyczących okoliczności wymienionych w art. 33 pkt 1 –5, wypowiedź wierzyciela jest wiążąca. Odnosząc się do przytoczonego przez stronę stanowiska Sądu Najwyższego, organ podkreślił, iż uchwała z dnia 18 września 2002 r. nie upoważnia do tezy, że w przypadku, jeżeli podatnikiem jest jeden z małżonków, to tytuł wykonawczy trzeba wystawić na obojga małżonków, w sytuacji gdy egzekucję prowadzi się z majątku wspólnego małżonków. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, stosownie do art. 27c ustawy egzekucyjnej, tytuł wykonawczy na obojga małżonków musiałby być wystawiony tylko wtedy, gdy organ egzekucyjny prowadził egzekucję z majątku wspólnego i majątku odrębnego obojga małżonków. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do wyjaśnienia pojęć: majątek wspólny i odrębny. Powołując się na art. 33 krio wskazano, że odrębny majątek każdego z małżonków stanowią m.in. wierzytelności o wynagrodzenia za pracę lub inne usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków (pkt 8). Z powyższej regulacji organ wyprowadził wniosek, popierając się uchwałą Sądu Najwyższego, iż nie stanowią dorobku wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za usługi osobiste świadczone przez jednego z małżonków w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zwrócono uwagę, ze w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przyjęto zasadę, według której regułą jest przynależność dochodu uzyskiwanego w czasie trwania wspólności ustawowej do majątku dorobkowego, wyjątkiem natomiast zaszeregowanie konkretnego wpływu do majątku odrębnego poszczególnych małżonków. Podkreślono przy tym, że odrębny majątek każdego z małżonków stanowią wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub inne usługi świadczone przez nich osobiście. Uwzględniając te dywagacje, organ odwoławczy uznał, że zajęcie rachunku bankowego podatnika prowadzącego działalność gospodarczą w gruncie rzeczy było zajęciem jego majątku odrębnego. W związku z tym uznano za zasadne zajęcie rachunku bankowego na podstawie tytułu wykonawczego, skierowanego tylko wobec jednego z małżonków – zobowiązanego. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 27 § 1 pkt 2 w związku z art. 27c ustawy egzekucyjnej. Podkreślił, że jeśli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków, a w rozpatrywanej sprawie tytuły wykonawcze zostały wystawione tylko na nazwisko skarżącej. Powołując się na treść wymienionej na wstępie uchwały Sądu Najwyższego, pełnomocnik stwierdził, że egzekucja podjęta w stosunku do majątku wspólnego małżonków, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na jednego z nich – zobowiązanego, jest niedopuszczalna. Nie zgodził się również, ze stanowiskiem organu odwoławczego, który twierdził, iż z uwagi na to, że wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub za inne usługi, świadczone osobiście przez jednego z małżonków należy zaliczyć, zgodnie z art. 33 pkt 8 krio do majątku odrębnego małżonka, to zajęta wierzytelność nie stanowiła majątku wspólnego. Podkreślił, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia nie wierzytelności o wynagrodzenie za prace, czy też z tytułu osobistego świadczenia usług, ale rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki pieniężne obojga małżonków. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podniesioną w odwołaniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą sporu jest rozstrzygnięcie kwestii, czy zaskarżonym postanowieniem dokonano prawidłowej oceny rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, oddalającego zarzuty strony, podnoszącej niedopuszczalność prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków, podczas gdy tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego małżonków, były wystawione tylko na jednego z nich – zobowiązanego. Z uwagi jednak na to, że organ drugiej instancji uznał, iż zajęcie rachunku barkowego nie wiązało się z egzekucją prowadzoną z majątku wspólnego, należy w pierwszej kolejności ustalić, czy w istocie Dyrektor Izby Skarbowej miał w tym wypadku rację. Prawdą jest, że stosownie do art. 33 pkt 8 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do kategorii majątku odrębnego małżonków zalicza się wierzytelności o wynagrodzenia za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków. Z art. 31 § 2 pkt 1 krio wynika jednak jednoznacznie, że pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków zaliczane są do majątku wspólnego. Do wniosku takiego prowadzi również rozumowanie a contrario w stosunku do regulacji zawartej w cyt. art. 33 pkt 8 krio. Majątkiem dorobkowym będą więc pobrane przez małżonka środki uzyskane z usług świadczonych osobiście. Zatem nawet gdyby na wspólnym rachunku bankowym podatników zgromadzone były środki finansowe, których źródłem była tylko działalność gospodarcza prowadzona przez jednego z nich - zobowiązaną, to oczywistym jest, że musiały zostać uprzednio pobrane. Tym samym nie mogą one stanowić wierzytelności z tytułu usług świadczonych osobiście przez zobowiązaną. Wreszcie, na co słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik strony, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego obojga małżonków, a nie wierzytelności z tytułu prowadzonej przez zobowiązaną działalności. Odnosząc się natomiast do najistotniejszego wątku sporu, czy organ egzekucyjny mógł podjąć czynności egzekucyjne w stosunku do majątku wspólnego małżonków, dysponując tytułem wykonawczym wystawionym tylko na jednego z nich – zobowiązaną, należy podkreślić, iż rzeczywiście zagadnienie to było w przeszłości przedmiotem wielu polemik. Wątpliwości rozwiązywał art. 27c powołanej wcześniej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), w świetle którego, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Organy w rozpatrywanej sprawie prezentują pogląd, iż jeżeli zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków, to odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne rozciąga się jedynie na jego majątek odrębny oraz majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, a nie obejmuje majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. Zgodnie z tą tezą możliwa jest egzekucja z majątku wspólnego małżonków na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na jednego z nich. Sąd podzielił to stanowisko. Po wejściu w życie ustawy nowelizującej art. 27c w/w ustawy, wprowadzono regułę, zgodnie z którą, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych – administracyjny tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Innymi słowy mówiąc, w świetle powyższej regulacji, administracyjny tytuł wykonawczy na obojga małżonków (w stosunku do których istnieje wspólność majątkowa małżeńska) należy wystawić tylko wtedy, gdy egzekucja ma być prowadzona łącznie: ze składników majątkowych należących do wspólności majątkowej oraz majątków odrębnych małżonków (w tym zobowiązanego). Stosując reguły rozumowania a contrario należy z analizowanej normy prawnej wyprowadzić wniosek, iż do prowadzenia egzekucji administracyjnej tylko z majątku zobowiązanego oraz majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, wystarczający jest administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko na jednego małżonka, tj. zobowiązanego. Również w literaturze podkreśla się, iż rzecz wchodząca w skład majątku wspólnego może zostać zajęta na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko przeciwko zobowiązanemu (por. P. Przybysz: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lexis Nexis 2003, s. 114). Natomiast w cyt. wcześniej uchwale z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02 (Biuletyn SN 2002/9/7), Sąd Najwyższy przede wszystkim wskazał, iż do prowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku odrębnego podatnika oraz z majątku wspólnego podatnika i jego małżonka, z wyłączeniem majątku odrębnego małżonka podatnika, zbędne jest nadanie sądowej klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu wystawionemu na podstawie art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w brzmieniu nadanym przez w/w ustawę z dnia 6 września 2001 r.). Jednocześnie wskazana ustawa nowelizująca, zmodyfikowała wcześniejszą treść art. 70 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z czym przepis ten nie dotyczy obecnie możliwości wystąpienia przez wierzyciela do komornika z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji sądowej z nieruchomości. Zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sprowadza się do badania m.in. rozstrzygnięć administracyjnych pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, względnie inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270). Dokonując kontroli we wskazanym zakresie Sąd nie stwierdził, iż przy wydaniu zaskarżonego postanowienia (mimo błędnej interpretacji wskazanych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), doszło do naruszenia prawa materialnego oraz zasad postępowania w określonym wyżej zakresie. W tej sytuacji skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).