I SA/Gl 1003/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych - interpretacja p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści pisma wskazała, że uiszczenie wpisu jest niemożliwe z uwagi na trudną sytuację majątkową. Oświadczyła, że utrzymuje się z renty zdrowotnej oraz ponosi koszty związane z zakupem lekarstw oraz utrzymaniem studiującego syna. Następnie w dniu 2 stycznia 2009 r. do sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia powtórzyła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Oświadczyła, że od około roku otrzymuje rentę zdrowotną, zaś wcześniej otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne. Znaczną część renty przeznacza na leki, a także utrzymanie syna. Pozostała część "ledwie wystarcza (...) na zaspokojenie podst. potrzeb życiowych". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz synem. Na majątek składa się nieruchomość o powierzchni [...] m2, która stanowi własność syna. Skarżąca otrzymuje rentę zdrowotną w wysokości [...]zł netto. Nadto zaznaczyła, że z małżonkiem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pismem z dnia 8 stycznia 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym – pomimo rozdzielności majątkowej – jej małżonka (wskazano, że należy w tym celu nadesłać "odcinek" renty skarżącej za ostatni miesiąc lub zaświadczenie organu rentowego o wysokości renty wypłaconej jej w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, tj. gotówkową – przekazem pocztowym lub bezgotówkową – na rachunek bankowy, zaznaczając, iż dotyczy to również małżonka skarżącej, o ile otrzymuje on świadczenie z ubezpieczenia społecznego, jeśli natomiast pobiera on wynagrodzenie za pracę, zobowiązano skarżącą do przedłożenia zaświadczenie podmiotu wypłacającego małżonkowi wynagrodzenie o wysokości wynagrodzenia wypłaconego w ostatnim miesiącu, także wskazującego formę zapłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedstawienie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez małżonka, a w przypadku, gdyby zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2006 (sprecyzowano, że jeśli małżonek skarżącej nie złożył żadnego z tych zeznań, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (podkreślono, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że małżonek ów za rok 2007 nie wykazał dochodów do opodatkowania), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, poświadczającego, że syn skarżącej uczy się w tej placówce, przedstawienie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca wyjaśniła w szczególności, że nie ma "dostępu do informacji dotyczącej sytuacji finansowej (...) męża z uwagi na jego decyzję w tym względzie oraz z uwagi na istniejącą notarialną umowę majątkową małżeńską wyłączającą wspólność ustawową". Stwierdziła, że posiada jeden rachunek bankowy, "na którym jest obecnie ok. [...] zł", a "w ostatnich trzech miesiącach wypłaty kształtowały się na poziomie około [...] zł i były przeznaczone na konieczne leczenie". Wydatki na leczenie wnioskodawczyni określiła na kwotę [...] zł miesięcznie, ponoszone przez nią koszty utrzymania domu na kwotę około [...] zł miesięcznie, zaś środki przeznaczane na naukę syna na kwotę [...] zł miesięcznie. Podkreśliła również, że "należycie" opłaciła już interpretację na etapie postępowania przed organem, który ją wydał. Do pisma skarżąca załączyła: odpisy orzeczeń w sprawie niepełnosprawności: m. in. z dnia [...] zaliczającego ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 27 lipca 2007 r., zeznania podatkowego, aktu notarialnego z dnia [...] dotyczącego wyłączenia wspólności majątkowej w małżeństwie skarżącej oraz decyzji z dnia [...] o przyjęciu syna skarżącej na studia stacjonarne, "odcinek" renty za grudzień 2008 r. (skarżącej przekazano świadczenie w wysokości [...]zł). Postanowieniem z dnia 3 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia skarżąca otrzymała w dniu 24 lutego 2009 r. W dniu 2 marca 2009 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W treści sprzeciwu powtórzyła, że ponosi koszty związana z zakupem leków (ok. [...] zł), utrzymaniem domu ([...] zł), a także przeznacza [...] zł dla syna. Oświadczyła, że pozostała kwota tj. ok. [...] zł "musi wystarczyć na żywność i środku czystości dla (...) trzyosobowej rodziny". Nadto poinformowała, że nie dysponuje żadnym wyciągiem z rachunku bankowego, wskazując przy tym, że znajduje się na nim kwota ok. [...] zł, która stanowi zabezpieczenie na wypadek nieprzewidzianych wypadków losowych. Skarżąca nadesłała oświadczenie męża, z którego wynika, że nie osiągnął on w 2008 r. przychodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Przechodząc do rozpoznania złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy odnotować, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżąca nie wykonała w całkowitym zakresie kierowanego do niej wezwania. Trzeba zatem podkreślić, że nie przedłożyła ona aktualnego wyciągu rachunku bankowego, tłumacząc przy tym jedynie, że nie dysponuje żadnym wyciągiem. Negatywnie należy też ocenić jej postawę w kwestii dotyczącej nadesłania dokumentów dotyczących małżonka, ograniczając się tylko do załączenia do sprzeciwu jego oświadczenia, że nie uzyskał on żadnych przychodów w 2008 r. Oświadczenie to nie może mieć wartości przesądzającej, skoro wzywano o dokumenty, które mogłyby wykazać brak dochodów. Przedłożenie umowy, wyłączającej wspólność ustawową, również nie zwolniło skarżącej z obowiązku nałożonego wezwaniem. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, przy czym na obowiązek ten nie ma wpływu łączący małżonków ustrój majątkowy. Podkreślić także należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są wszak zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej, co należy mieć na względzie w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Sąd zaś rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Brak więc niezbędnych dokumentów obrazujących sytuację finansową męża wnioskodawczyni, nie pozwala jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić, czy w jej przypadku można zastosować instytucję prawa pomocy. Pomimo zatem wyraźnie sformułowanego wezwania, skarżąca poprzestała tylko na nadesłania dokumentów dotyczących jej renty, stanu zdrowia oraz nauki jej syna. Wobec powyższego na wnioskodawczyni ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona zatem świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął jej to także referendarz w swoim postanowieniu. Z nadesłanej zaś dokumentacji nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwoliła jej na partycypowanie w kosztach postępowania. Przede wszystkim posiada ona stały miesięczny dochód w postaci renty, która przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M.P. Nr 55 poz. 499). Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z orzecznictwem strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Oceniając zasadność wniosku, trzeba zaś mieć na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, a z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe skarżącej. W tym kontekście przyjdzie odnotować, że skarżąca znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na pokrycie tych kosztów. W gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwany jest stały dochód, który przewyższa wysokość wpisu od skargi, będącego najwyższą opłatą jaką można pobrać w postępowaniu. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że na rachunku bankowym strony, zgodnie z jej oświadczeniem, znajdują się środki pozwalające jej na pokrycie wpisu. Zaakcentować trzeba w tym miejscu, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.