I SA/Gl 1007/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. zwolniono H.N. od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 50 zł. Postanowienie to stało się prawomocne, wobec czego strona została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w tej wysokości, który wpłaciła w dniu 6 marca 2013 r. W dalszej kolejności, w związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza z dnia 16 grudnia 2013 r. wskazała, że jest osobą samotną i że jej dochody ograniczają się do świadczenia wypłacanego jej przez Rząd Stanów Zjednoczonych w wysokości 696 dolarów amerykańskich brutto miesięcznie, więc ich realna wysokość uzależniona jest od aktualnego kursu tej waluty. Zwróciła zarazem uwagę na konieczność ponoszenia kosztów kilkunastu postępowań administracyjnych i sądowych, których opłacenie uniemożliwiłoby jej poniesienie podstawowych wydatków życiowych. Wnioskodawczyni wyliczyła niektóre spośród tych wydatków, które miała ponieść w grudniu ubiegłego roku, tj. należność za energię elektryczną (łącznie 346,10 zł), za wodę (około 30 zł) za telefon (około 50 zł) oraz składkę ubezpieczeniową (58,50 zł). Zwróciła uwagę na zwiększenie wydatków w związku z sezonem grzewczym oraz zbliżającym się wówczas okresem świątecznym. Według wniosku skarżąca jest współwłaścicielem działki i domu, w którym zamieszkuje, łąki o powierzchni 51m2 oraz działki zabudowanej niewielkim budynkiem mieszkalnym. Zaznaczyła przy tym, że dom ten wymaga kosztownych remontów i innych znacznych nakładów. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych ramach zaznaczył przede wszystkim, że w przypadku skarżącej nie doszło do zmiany okoliczności, która miałyby wpływ na odstąpienie od uprzednio przyjętego rozstrzygnięcia w postanowieniu z dnia 4 października 2012 r. W sprzeciwie od ww. orzeczenia z dnia 7 stycznia 2014 r. skarżąca podniosła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie, które otrzymuje od rządu USA. W 2012 r. była to kwota 684 dolarów amerykańskich brutto, w 2013 r. odpowiednio – 696, a w miesiącu styczniu 2014 r. – 707. Zaznaczyła przy tym, że kurs dolara amerykańskiego jest bardzo niestabilny, i że realną wartość otrzymywanego świadczenia należy odnieść do kursu skupu tej waluty. Nawiązując zaś do kwestii ponoszonych przez nią opłat z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego zwróciła uwagę, że nie zawsze realnie ponoszone opłaty zrównane są z prognozowanymi należnościami. Podejrzewa, że np. w lutym br. wystąpią "dopłaty" z tytułu zużycia energii elektrycznej. Tożsama sytuacja procesowa wystąpiła w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1008/12, której skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, również stanowiący przedmiot dzisiejszego posiedzenia. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że skarżącej wielokrotnie przyznawano już prawo pomocy. Przykładowo w dniu 4 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 870/12 zwolniono skarżącą od kosztów sądowych w takim samym zakresie jak w niniejszym postępowaniu. Z kolei w dniu 16 października 2013 r. przyznano jej w tamtym postępowaniu radcę prawnego, lecz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości, podtrzymując ocenę wyrażoną w poprzednim postanowieniu, że jej sytuacja uzasadnia jedynie częściowe zwolnienie od tych kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza z dnia 7 stycznia 2014 r. utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Poprzedzając rozpoznanie wniosku skarżącej w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą moc. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. zwolniono skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 50 zł. Tym samym obecnie należy rozstrzygnąć, czy powinna ona być zwolniona w pozostałej części. Innymi słowy, trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy wnioskodawczyni bez uszczerbku utrzymania koniecznego jest w stanie uiścić opłatę sądową w wysokości 50 zł, nie tracąc z pola widzenia w szczególności tego, że została ona wezwana do uiszczenia takiej opłaty w dwóch sprawach rozpoznawanych na dzisiejszym posiedzeniu. Wskazane wyżej postanowienie z dnia 4 października 2012 r. ma także znaczenie z innych powodów. Otóż w myśl z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Naczelny Sad Administracyjny stanął na stanowisku, iż z wykładni tego ostatniego przepisu wynika, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (zob. post. NSA, sygn. akt I FZ 146/13, LEX nr 1320363, czy I FZ 130/13, LEX nr 1320361). W toku analizy wniosku stwierdzono, że tego rodzaju zmiana w przypadku skarżącej nie wystąpiła. We wniosku rozpoznawanym obecnie powołała ona okoliczności zbliżone do tych wskazanych we wniosku z dnia 29 września 2012 r., w związku z którym wydano postanowienie z dnia 4 października 2012 r. W oparciu o oba oświadczenia skarżącej ustalono, że wnioskująca jest osobą samotną, o dochodach ograniczonych do świadczenia o charakterze socjalnym, o zmiennej wysokości, uzależnionej od wahającego się kursu dolara amerykańskiego. Kurs ten nie odbiega wszelako znacząco od kursu przyjętego w postanowieniu z dnia 4 października 2012 r., tj. kursu tej waluty ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w komunikacie z dnia 3 października 2012 r., wynoszącego wówczas 3,1896 zł. Kurs ten wedle takiego komunikatu z dnia 16 grudnia 2013 r. (data zainicjowania niniejszego postępowania) wynosił bowiem 3,0350 zł (tabela 242/A/NBP/2013), przy czym spadek ten jest rekompensowany przez zwiększenie kwoty świadczenia otrzymywanego przez wnioskodawczynię (według wniosku z dnia 29 września 2012 r. otrzymywała ona 684 dolarów brutto, obecnie zaś 707 dolarów brutto). Co znamienne, arytmetyczne działania pozwoliły stwierdzić, że w chwili obecnej – po przeliczeniu na złotówki - skarżąca otrzymuje świadczenie większe niż było to w roku 2012 r. Powtórzyć wypada nadto, że jest to świadczenie stałe i zapewniające skarżącej pokrycie podstawowych wydatków życiowych, a także umożliwiające jej opłacenie kosztów sądowych, w tym opłat należnych w niniejszej sprawie, zmniejszonych stosownie do postanowienia z dnia 4 października 2012 r. Uiściła ona wszak w toku postępowania wpis od skargi w wysokości wynikającej z tego postanowienia. Wymaga odnotowania, że skarżąca nie wskazała, by również koszty jej utrzymania uległy zwiększeniu w stosunku do stanu opisanego we wniosku z dnia 29 września 2012 r. Przeciwnie, podała tam wyższe kwoty niż obecnie: należność za energię elektryczną wynosiła wówczas około 370 zł (obecnie 346,10 zł), za wodę – 70 zł (obecnie 30 zł); opłata za telefon i składka ubezpieczeniowa pozostały na tym samym poziomie. Wnioskująca nie wykazała też jakiś dodatkowych wydatków nadzwyczajnych, skoro także we wniosku z dnia 29 września 2012 r. podnosiła wzrost wydatków na ogrzewanie z uwagi na zbliżający się sezon grzewczy, a okres świąteczny, stanowiący przyczynę tych wydatków według wniosku rozpoznawanego dziś, już minął. Strona nie przywołała więc takich istotnych okoliczności, które nie byłyby przedmiotem oceny w postanowieniu z dnia 4 października 2012 r. i mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przyjętego w tamtym postanowieniu. Stanowisko to należy zatem podtrzymać. Godzi się zarazem zaakcentować, że identycznie oceniono możliwości płatnicze skarżącej w postanowieniu z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 870/12, uznając, iż może ona bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść koszty sądowe w części wynikającej ze zwolnienia przyznanego jej postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. Wypada mieć na względzie materiał dowodowy obrazujący aktualną sytuację strony, co pozwala na odstąpienie od wzywanie jej do uzupełnienia tego materiału w niniejszej sprawie. Spośród nadesłanych tam dokumentów warto zwrócić uwagę na: dowód wypłaty świadczenia otrzymywanego przez skarżącą (w dniu 18 września 2013 r. wypłacono skarżącej kwotę 566,19 USD) oraz zeznanie podatkowego skarżącej za 2012 r. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.