I SA/Gl 1016/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 listopada 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) D. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że nie pracuje i obecnie pozostaje na utrzymaniu syna. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną, córką i synem. Wnioskodawca oświadczył wówczas, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Łączny dochód w rzeczonym gospodarstwie oszacował na kwotę 4.000,00 zł brutto, w tym dochody syna (1.500,00 zł) i żony (2.500,00 zł). Pismem z dnia 23 listopada 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego i pozostałe osoby będące w gospodarstwie domowym albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tą okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać w jakim zakresie skarżący wraz z żoną partycypują w ponoszeniu tych wydatków skoro nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia winny uwzględniać kwoty netto oraz wszelkiego rodzaju obciążenia, jak również adnotację o sposobie wypłaty wynagrodzenia, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w tych ramach należało nadto wykazać okoliczność rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę z firmą "A" P.J. w Z.; 5) wskazanie z jakiego źródła dochodów córka skarżącego ponosi koszty związane z utrzymaniem posiadanego przez nią ½ udziału w składnikach majątkowych. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (pismo procesowe z dnia 6 grudnia 2010 r.), że z uwagi na rozdzielność majątkową nie może przedstawić dokumentów finansowych jego żony. Podniósł dalej, iż jego syn założył własną rodzinę i z tego tytułu nie może uzyskać wymaganych dokumentów źródłowych. Podobnie rzecz ma miejsce w przypadku jego córki. Oświadczył przy tym, że "wszelkie podatki związane z domem płaci najprawdopodobnie[j] pracujący syn." Sam ponosi jedynie opłaty związane z korzystaniem z usług telekomunikacyjnych i w innych wydatkach nie partycypuje. D. P. zaakcentował, że od [...] 2010 r. nie posiada stałego zatrudnienia. W chwili obecnej nie jest stroną umowy o dzieło ani umowy zlecenia. Do pisma z dnia [...] 2010 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, w tym wyciągi z rachunku bankowego skarżącego za okres od [...] 2010 r. do [...] 2010 r. (suma transakcji uznaniowych – [...] zł; suma transakcji obciążeniowych – [...] zł; saldo końcowe – [...] zł). W tych ramach skarżący oświadczył, że posiada tylko jeden rachunek bankowy. Z kolei z przyczyn wyżej akcentowanych nie może przedłożyć tej części dokumentacji źródłowej odnoszącej się do pozostałych członków rodziny. Wśród nadesłanych dokumentów należy nadto wskazać: PIT-37 za rok 2009 (skarżący uzyskał dochód brutto w kwocie [...] zł), umowę majątkową małżeńską zawartą z żoną w dniu 2 grudnia 1997 r., na mocy której wprowadzono w ich ustroju rozdzielność majątkową; faktury VAT dokumentujące korzystanie przez skarżącego z usług telekomunikacyjnych (stan zaległości na dzień [...] 2010 r. wynosił 274,80 zł); umowę o pracę wraz ze świadectwem pracy, dokumentujące stosunek zatrudnienia skarżącego w okresie od [...] 2010 r. do [...] 2010 r. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją D.P. jest przyznanie w tym postępowaniu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Bez względu wszak na rodzaj wnioskowanego dobrodziejstwa procesowego, to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek wykazania takich okoliczności stanu faktycznego, które uzasadniałyby jego zastosowanie. Z kolei zastosowanie wnioskowanego zakresu prawa pomocy może mieć miejsce w sytuacji, gdy wnioskujący (osoba fizyczna) wykaże, iż nie będzie w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że D. P. nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania. W punkcie wyjścia przyszło zauważyć, iż wbrew temu co skarżący utrzymuje w swoich oświadczeniach, a mianowicie, że nie uzyskuje żadnych dochodów, na jego rachunku bankowym odnotowano w okresie ostatnich trzech miesięcy przysporzenia w kwocie [...] zł. Co więcej, w czasookresie w którym uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy, na rzeczonym rachunku znajdowały się środki pieniężne wystarczające na pokrycie kosztów sądowych wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego. Już sygnalizowane tutaj okoliczności dały podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niezależnie wszak od poczynionej wyżej konstatacji krytycznie należy ocenić bierną postawę procesową wnioskodawcy w części dotyczącej sytuacji finansowej pozostałych członków jego gospodarstwa domowego, których wymienił w druku PPF. Ich sytuacja majątkowa, jako osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, podlega ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że "skoro bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX 552223). Wymagane w tym zakresie dokumenty źródłowe mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Odnotować wszak wypada, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie tego prawa może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskującą stroną we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ wzmianki o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza takiego wniosku, a ich treść, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na jego rozpoznanie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I OZ 657/06). Nie ulega również wątpliwości, że wspomniane wezwanie, stosownie do art. 255 P.p.s.a., może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do tych osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą - tak jak to, według oświadczenia skarżącego, uczynili jego żona, córka i syn - to powinni się liczyć, iż swoją postawą narażają tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Te uwagi szczególnie odnoszą się do małżonki skarżącego. Z nadesłanej dokumentacji wynika bowiem, że w małżeństwie skarżącego wyłączono ustrój wspólności majątkowej, co przez pryzmat art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) nie wyklucza jednakowoż możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Akcentowane wyżej mankamenty dowodowe wniosku przyczyniły się także do sposobu jego rozstrzygnięcia. Referendarz nie miał bowiem możliwości oceny sytuacji finansowej skarżącego przez pryzmat globalnej optyki jego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie może być w tej sprawie uwzględniony. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.