I SA/Gl 102/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty targowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem niniejszego posiedzenia niejawnego są wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy sygnalizowane w jego zażaleniu z dnia 31 marca 2015 r. oraz w osobistej skardze kasacyjnej z dnia 8 maja 2015 r. W pierwszym z nich M. P., w następstwie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, wniósł o zwolnienie od rzeczonej opłaty. W kolejnym wniosku, zawartym w osobistej skardze kasacyjnej, M. P. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego. Oba wnioski nie były złożone w kwalifikowanej formie, tj. na urzędowym formularzu. Z tych względów, pismem z dnia 3 lipca 2015 r. zobowiązano skarżącego do złożenia ww. wniosków na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. druku PPF. Formularz takowy wpłynął do Sądu w dniu 30 lipca 2015 r. W tych ramach M. P., akcentując, że jego sytuacja nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz rubryka nr 4 druku, s. nr 137). W motywach tego ostatniego wniosku skarżący podniósł, że jego zobowiązania wobec jednostek budżetowych, banków i innych wierzycieli przekroczyły już kwotę 500.000,00 zł. Z kolei uzyskiwane obecnie dochody uniemożliwiają spłatę tych zobowiązań. Na taki stan rzeczy znaczący wpływ ma stan zdrowia skarżącego i jego żony, jak również ich wiek. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Zeznał, że "zamieszkiwana nieruchomość została sprzedana na licytacji komorniczej". Z kolei nieruchomość o charakterze przemysłowym, pozostająca we wspólności majątkowej, jest "w trakcie licytacji". Skarżący oświadczył, że działalność gospodarczą prowadzi samodzielnie i nie zatrudnia pracowników. W ubiegłym roku uzyskał z tego tytułu dochód netto w kwocie 444,09 zł. Żona skarżącego była zatrudniona na czas określony do 31 sierpnia 2015 r. z wynagrodzeniem w kwocie 1.240,00 zł netto. Końcowo skarżący nawiązał do licznych schorzeń, które ograniczają możliwości zarobkowe skarżącego i jego żony, co już wcześniej sygnalizował. Przy urzędowym formularzu nadesłano kopię postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia 29 stycznia 2015 r., mocą którego zmieniono postanowienie sądu pierwszej instancji i zwolniono dłużnika [skarżącego] od kosztów sądowych w całości. W jego uzasadnieniu powołano okoliczności faktyczne osadzone w październiku 2014 r. Pismem z dnia 4 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 stycznia 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, a także deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a nadto ewidencji środków trwałych; 5) dokumentów wskazujących wysokość zadłużenia ciążącego na skarżącym, z wyszczególnieniem sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, a także kwot spłaconych z tego tytułu w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności zaświadczeń banku, komornika sądowego, harmonogramu spłaty należności kredytowych itp.; 6) dokumentów potwierdzających licytację komorniczą nieruchomości należących do skarżącego, np. zaświadczeń komornika, kopii zawiadomień itp.; 7) dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego i jego żony (kopii zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz obrazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.); 8) kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 28 sierpnia 2015 r., pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przybliżone wyżej wezwanie pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że zakres wnioskowanego przez skarżącego prawa pomocy został przez niego ostatecznie ustalony w ramach urzędowego formularza, tj. druku PPF z dnia 30 lipca 2015 r. Trzeba podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi pismem o charakterze kwalifikowanym, co oznacza, że dopiero wniosek złożony w formie przewidzianej stosownym rozporządzeniem Rady Ministrów inicjuje postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Tak więc poprzednie sygnalizacje dotyczące zakresu wniosku w pismach skarżącego z 31 marca 2015 r. i 8 maja 2015 r. są w tej sytuacji bez znaczenia. W niniejszym przypadku skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz rubryka nr 4 druku PPF), a to oznacza, że M. P. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Takowej kwalifikacji wniosku dokonano już w ramach wezwania referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2015 r. (patrz pouczenie, w którym przywołano art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Tym samym rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Do jego treści skarżący nawiązał w uzasadnieniu wniosku (patrz rubryka nr 5 druku). Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Istotne z omawianego punktu widzenia jest także to, aby dokumenty źródłowe pochodzące od wnioskodawcy obrazowały jego aktualną sytuację dochodową. Na gruncie ujednoliconego stanowiska judykatury należy nadto odnotować, że oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy przepisu art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 370/10, LEX nr 663464). Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt II FZ 307/10, LEX nr 663396). Zestawiając przywołany wyżej stan faktyczny z wywiedzionymi wyżej poglądami judykatury stwierdzono, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ nie zareagował na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, a termin dla dopełnienia tej czynności upłynął w dniu 4 września 2015 r. Taki stan rzeczy wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w tym miejscu podkreślić, że uwadze rozpoznającego wniosek nie umknęła okoliczność, iż postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w C. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości. Nie mniej jednak wspomniane orzeczenie Sądu powszechnego wydano osiem miesięcy temu. Z tych względów ujawnione tam okoliczności stanu faktycznego, które pochodzą sprzed roku powinny być zaktualizowane. W orzecznictwie przyjmuje się, że powoływanie się przez wnioskodawcę na fakt uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy we wcześniejszym okresie nie stanowi dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w tej konkretnej sprawie. O konieczności przyznania prawa pomocy nie przesądza fakt jej przyznania w innej sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienie NSA z 8 maja 2013 r., II FZ 251/13, LEX nr 1318911), bądź w innym postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym. Okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy muszą być każdorazowo wykazane, a w szczególności w sytuacji, gdy pomiędzy rozstrzygnięciami w stosunku do tego samego podmiotu upłynęło relatywnie sporo czasu. Ostatecznie więc, nie jest możliwe w tym przypadku zbadanie, w sposób wolny od jakichkolwiek wątpliwości, sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie znane są bowiem obciążenia budżetowe gospodarstwa domowego skarżącego. Wątpliwości budzą z kolei sygnalizowane przez niego czynności egzekucyjne, w tym sprzedaż domu, w którym mieszka. Tożsame okoliczności podnoszono już przecież w toku postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych przed ww. Sądem powszechnym. Nie są znane też aktualne dochody skarżącego, wszak deklaracje w tym zakresie oparte zostały przez niego na danych pochodzących z 2014 r. Podobna sytuacja ma miejsce z dochodami jego żony, wszak w druku PPF skarżący zeznał, że jest ona zatrudniona do 31 sierpnia 2015 r. Z kolei czasokres, w którym skarżącemu zakreślono termin do uzupełnienia wniosku pozwalał na zobrazowanie dochodów jego żony już po 31 sierpnia 2015 r. Jedynie na marginesie należy zwrócić uwagę skarżącego, ze brak współpracy z Sądem/referendarzem sądowym przy dokumentowaniu wnioskowanego prawa pomocy, wyklucza jego przyznanie bez względu na to, czy przedmiotem wniosku jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, czy całkowitym, a więc obejmującym również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.