I SA/Gl 1025/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K.- Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy B. K.-Ł. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskująca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwójką synów. Mając na uwadze treść przywołanego wyżej oświadczenia oraz pisma procesowego wnioskującej z dnia 3 stycznia 2009 r. nadesłanego wraz z załącznikami w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych wyjaśnień, ustalono, co następuje. Jedynym źródłem dochodu we wskazanym wyżej gospodarstwie domowym pozostaje wynagrodzenie męża skarżącej w kwocie [...] zł netto (średnia z okresu od września do grudnia 2008 r., wyliczona na podstawie wyciągów bankowych rachunku w Banku A). Stałe miesięczne wydatki, w tym wyżywienie, określono na poziomie około [...] zł (oświadczenie skarżącej oraz częściowo na podstawie dokumentów źródłowych). W tych ramach należy nadto dodać, iż rzeczone gospodarstwo doznaje finansowego wsparcia rodziny B. K.- Ł. w "granicach pomiędzy [...] a [...] złotych miesięcznie." Skarżąca posiada składniki majątku, które po części są własnością wspólną z jej mężem, a po części stanowią masę spadkową po jej konkubencie. Z obszernych wyjaśnień skarżącej wynika między innymi, że w skład masy spadkowej wchodzą dwie Spółki z o.o., które w chwili obecnej nie prowadzą działalności gospodarczej i od dłuższego czasu pozostają w likwidacji. Koszty tego procesu ponosi skarżąca z własnych środków, co po części znalazło wyraz w dokumentacji źródłowej (patrz wyciągi z rachunku bankowego w banku B). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją wnioskującej było w tej sprawie uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Z tych względów wniosek ten został rozpoznany w oparciu o przesłankę częściowego przyznania prawa pomocy. Zgodnie więc z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada w tym miejscu zasygnalizować, że ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający – wskazanej wyżej przesłanki spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Warto w tym miejscu podkreślić, że B. K. - Ł. wyczerpująco ustosunkowała się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie materiałów źródłowych. Nie mniej jednak dokumentacja ta zrodziła pewne wątpliwości. Po pierwsze należy zauważyć, że w monitorowanym okresie, tj. pomiędzy wrześniem a grudniem 2008 r., w ciężar wspomnianych wyżej spółek postawionych w stan likwidacji, zostały wystawione faktury VAT płatne przelewem na łączną kwotę [...]zł (FV nr [...] i FV nr [...]). Płatności te nie znalazły pokrycia w wyciągach przedstawionych na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Po wtóre, z nadesłanych wyciągów bankowych wynika nadto, że na rachunku bankowym prowadzonym w banku B odnotowane są transakcje uznaniowe, których źródła nie zostały w tej sprawie dostatecznie czytelnie wyjaśnione przez skarżącą. Oto bowiem w dniu [...] r. zaksięgowana została wpłata w wysokości [...] zł, która jak wynika z tytułu operacji była wpłatą własną męża skarżącej (operacja nr [...]). Operacja ta nie znajduje bezpośredniego przełożenia na jakąkolwiek transakcję obciążeniową, dokonaną w tym okresie, na drugim z rachunków bankowych. Podobnie złożone w tej sprawie oświadczenia skarżącej nie tłumaczą transakcji uznaniowej na rachunku jej męża na kwotę [...] zł (nr operacji [...]). Wskazane operacje bankowe mogą sugerować dodatkowe, niewskazane na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, źródło dochodu A. Ł. oraz takowy rachunek bankowy. Dodatkowym argumentem przemawiającym na rzecz zapadłego obecnie rozstrzygnięcia jest fakt, że nie wszystkie wydatki wskazane przez skarżącą noszą znamiona wydatków niezbędnych. W świetle orzeczeń sądów administracyjnych nie uchodzą za takowe np. wydatki na internet czy telewizję kablową. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła zatem uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskującej i jej rodziny. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tego utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek, miano na uwadze także to, że skarżąca jest osobą bezrobotną, wychowującą małoletnie dzieci, co może wiązać się z relatywnie sporymi wydatkami. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.