I SA/Gl 1028/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska, , , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Następnie w dniu 11 października 2012r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku, nieosiągającą żadnych dochodów, poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 140 zł miesięcznie i nieposiadającą jakichkolwiek środków finansowych. Skarżący stwierdził, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, zastrzegł jednak zarazem, iż w jego małżeństwie od dnia 30 listopada 2007 r. obowiązuje rozdzielność majątkowa. Zwrócił również uwagę na zły stan swojego zdrowia. Według wniosku skarżący nie posiada majątku, poza współwłasnością mieszkania i samochodu osobowego. Do wniosku załączono kserokopię zaświadczenia, zgodnie z którym od dnia 6 grudnia 2012 r. jest on osobą bezrobotną i od dnia 14 grudnia 2011 r. nie ma prawa do zasiłku. W piśmie z dnia 18 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku danych o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie wezwał skarżącego o udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym przez jego małżonkę (zaznaczono jednocześnie, że dokumenty odnoszące się do małżonki należy przedstawić pomimo rozdzielności majątkowej oraz że uwaga ta dotyczy wszystkich punktów wezwania, gdzie jest mowa o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym), przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wykazanie za pomocą kopii umowy sprzedaży, że skarżący zbył nieruchomość, której dotyczy spór w sprawie, oraz wyjaśnienie, na jakie cele została rozdysponowana kwota uzyskana ze sprzedaży (sprecyzowano, iż wyjaśnienia te należy udokumentować, np. za pomocą dowodów wpłaty, umów dotyczących lokaty kapitału itp.), nadesłanie dokumentów dotyczących obecnego stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz nadesłanie kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie R. S. nadesłał ponownie kserokopię zaświadczenia w sprawie bezrobocia, a ponadto kserokopie: decyzji przyznającej wspomniany we wniosku dodatek mieszkaniowy, swojego zeznania podatkowego za ubiegły rok (wykazano w nim jedynie przychód "z innych źródeł" w wysokości 8.824,70 zł), zaświadczenie organu podatkowego potwierdzające dane wynikające z tego zeznania, kilku faktur i rozliczeń dotyczących mieszkania skarżącego z adnotacjami potwierdzającymi uiszczenie należności (np. we wrześniu zapłacono, jak się wydaje na podstawie niejasnej treści adnotacji, 300 zł tytułem czynszu za mieszkanie, a także składkę ubezpieczeniową w wysokości 99 zł), zawiadomienia o założeniu księgi wieczystej odnoszącej się do tego mieszkania (według niego skarżący jest współwłaścicielem tego lokalu z małżonką w częściach równych) oraz dokumentacji medycznej skarżącego (w ich świetle cierpi on na schorzenia kardiologiczne oraz związane z kręgosłupem i bezskutecznie ubiegał się o świadczenie rehabilitacyjne). Skarżący powtórzył oświadczenia na temat swojej sytuacji majątkowej, podnosząc, że nie posiada z żoną "żadnych wspólnych środków finansowych od 2007 r." Wskazał też, że w marcu 2012 r. zlikwidował swój rachunek bankowy, zaś wspomnianej w wezwaniu nieruchomość nie sprzedał, lecz darował ją swoim dzieciom, nie mogąc jej dalej utrzymywać. Jak podkreślił, z powodu braku środków leczy się jedynie "zachowawczo" i musiał zrezygnować z telefonu stacjonarnego. W związku z powyższym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wydanym w dniu 19 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 1028/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Podkreślono, że chociaż na etapie wniosku skarżący powoływał się na rozdzielność majątkową istniejącą w jego małżeństwie – w treści wezwania zastrzeżono wyraźnie, iż dokumenty odnoszące się do małżonki skarżącego powinien on nadesłać pomimo tego faktu. Tymczasem skarżący nie wykonał wezwania w części dotyczącej małżonki. Wskazano, że ta okoliczność ma istotne znaczenie, gdyż to w istocie jej możliwości finansowe przesądzają o tym, czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy, o ile wnioskujący nie zataił jakiś dodatkowych środków majątkowych. Stwierdzono, że wykazana przez stronę kwota dochodów, ograniczająca się do dodatku mieszkaniowego, nie może wystarczyć na pokrycie nawet podstawowych wydatków życiowych. W ramach gospodarstwa domowego skarżącego muszą być więc dostępne jakieś inne źródła dochodu lub majątku, pozwalające pokryć resztę kosztów związanych z mieszkaniem oraz inne wydatki. Jednocześnie podkreślono, że koszty postępowania w niniejszej sprawie są najniższe. Zatem takie koszty wymagają precyzyjnego ustalenia dochodów gospodarstwa domowego, skoro nawet przy nieznacznych dochodach można z reguły wygospodarować środki na poczynienie drobnych oszczędności. Dodatkowo wskazano, że skarżący nie udokumentował swoich oświadczeń dotyczących zbycia nieruchomości oraz likwidacji rachunku bankowego, np. nadsyłając choćby kserokopii umowy darowizny oraz umowy w sprawie zamknięcia rachunku, ewentualnie zaświadczenia banku, które mogłoby tę okoliczność potwierdzać. W zakreślonym terminie R. S. złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, które określił jako "karygodne" i "żenujące". Podkreślił, że wyczerpująco przedstawił swoją sytuację. R. S. wskazał, że nikt mu nie pomaga. Podkreślił, że skoro nie osiąga żadnych dochodów oraz jest osobą wiarygodną, to nie powinno się od niego żądać przedłożenia zaświadczenia o prowadzeniu lub likwidacji rachunku bankowego. Przedmiotowy rachunek posiadał do kwietnia 2012 r. w A SA. a od września 2011r. był zwolniony od opłat za prowadzenie rachunku. Z powodu trudnej sytuacji życiowej i ekonomicznej darował w dniu 10 października 2011 r. swoim dzieciom działkę nr [...]. Skarżący uznał, że odmowa przyznania mu prawa pomocy oznacza, że pozostanie bez możliwości skutecznej i merytorycznej obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 19 listopada 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez Sąd. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czyli po myśli art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, R. S. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego małżonki. Pozwoliłoby to na kompleksową ocenę możliwości finansowych rodziny skarżącego. Podkreślenia wymaga, co zostało zaznaczone w zaskarżonym postanowieniu, że rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzenia i zarządzania majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej, także w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Wykazana przez skarżącego kwota dochodów, ograniczająca się do dodatku mieszkaniowego z pewnością nie pozwala na pokrycie podstawowych wydatków związanych z prowadzeniem mieszkania oraz pozostałych kosztów utrzymania. Twierdzenia skarżącego zawarte w sprzeciwie, iż jest sam i nikt mu nie pomaga pozostają w sprzeczności z oświadczeniem zawartymi we wniosku o prawo pomocy, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący zamieszkuje samodzielnie, to wówczas należałoby uznać, że posiada inne źródła dochodu lub majątku, pozwalające pokryć mu wszystkie koszty utrzymania. Jednocześnie skarżący nie udokumentował swoich oświadczeń dotyczących zbycia nieruchomości oraz likwidacji rachunku bankowego. Podkreślenia wymaga, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także najściślejsza współpraca z Sądem (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OZ 179/12). Jak podkreślono w orzecznictwie, jeśli skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.