I SA/Gl 1029/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skargą skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn A. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazała, że jedynym źródłem jej przychodów jest sezonowa działalność gospodarcza - [...], przynosząca niewielkie dochody jedynie w sezonie letnim. Średnie miesięczne dochody wynoszą około 4.700,00 zł, natomiast koszt utrzymania to kwota rzędu 6.600,00 zł, do której zaliczyć należy m. in. koszty utrzymania syna studiującego w W. (czesne - 1.160,00 zł miesięcznie, oraz pozostałe koszty jego utrzymania około 1.500,00 zł). Skarżąca podniosła, że synowi należą się świadczenia alimentacyjne od byłego małżonka, które nie są przez niego uiszczane. Zadłużenie byłego męża skarżącej z tego tytułu, na dzień sporządzenia wniosku, wynosi około [...] zł. Wnioskująca podkreśliła, że z uwagi na obciążenie jej domu hipoteką przymusową z tytułu zaległości jej męża wobec ZUS zobowiązana jest do spłaty tego zadłużenia w miesięcznych ratach w kwocie (540,00) zł. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem. W formularzu PPF skarżąca zaznaczyła, że posiada domek szeregowy o powierzchni 160 m2, obciążony hipoteką przymusową na rzecz ZUS oraz służebnością mieszkania; lokal mieszkalny - związany z działalnością gospodarczą o powierzchni 65 m2; 1/40 udziału w prawie wieczystego użytkowania gruntu i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość; samochód AUDI A3, obciążony kredytem na rzecz banku. Skarżąca nadto podała, że do jej miesięcznych zobowiązań zaliczyć należy koszty utrzymania studiującego syna (2.660,00 zł), ratę za samochód (2.000,00 zł), miesięczne minimalne spłaty z tytułu kart kredytowych (300,00 zł), opłaty za media (1.100,00 zł), spłatę zobowiązania na rzecz ZUS z tytułu zaległości byłego małżonka ( 540,00 zł). Odpowiadając na wezwanie referendarza, skarżąca nadesłała obszerną dokumentację źródłową, w tym m. in. kopie faktur VAT potwierdzających wysokość wydatków związanych z dostawami mediów, kopię decyzji w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości na 2009 r., kopię zaświadczenia z dnia 11 maja 2009 r. z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku podatkowym 2008, kopie dokumentów, związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT – 37), kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT – 36 L), kopię informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008 (PIT/B), kserokopię umowy zawartej z ZUS o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, kopię umowy najmu mieszkania położonego w P. przy ul. [...], kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2009 r., oraz kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Podała również, że część jej wydatków pokrywana jest przez osobę, z którą pozostaje w nieformalnym związku. Do utrzymania jej gospodarstwa przyczynia się nadto jej matka. Skarżąca jest posiadaczem mieszkania wraz z garażem, położonego w P. przy ul. [...] i osiąga przychód z tytułu najmu tego lokalu w wysokości 2100,00 zł miesięcznie, który jest przychodem z prowadzonej działalności gospodarczej. Pod adresem zamieszkania skarżącej (L., ul. [...]) zameldowana jest tylko ona. Należny wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1656 zł. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach takiego rozstrzygnięcia zaakcentowano przede wszystkim, że skarżąca nie wykazała wszystkich źródeł jej finansowania. Stwierdzono bowiem, że strona ograniczyła się jedynie do wskazania, że część jej wydatków jest pokrywana przez mężczyznę, z którym pozostaje w nieformalnym związku. Zauważono nadto, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej innym źródłem jej finansowania jest pomoc udzielana przez syna, natomiast z dokumentów źródłowych wynika, że to skarżąca wspomaga finansowo swojego syna. Zarzucono nadto skarżącej nienadesłanie wyciągu z rachunku o nr [...], na który dokonywane są przez skarżącą wpłaty własne w różnych kwotach. Odnotowano ponadto, że w trakcie postępowania z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy jej sytuacja uległa poprawie. W druku PPF zeznała ona, że miesięczna rata kredytowa za samochód AUDI A3 wynosi 2000,00 zł, natomiast z dokumentów źródłowych wynika, iż zobowiązanie to wynosiło w rzeczywistości 3500,00 zł, a zatem wysokość należnego w sprawie wpisu od skargi stanowi 47 % uiszczonej należności kredytowej. Zwrócono nadto uwagę na stan posiadania skarżącej, a więc dom w zabudowie szeregowej o powierzchni 165,24 m2 (w formularzu PPF podano 160 m2) - obciążony hipotecznie jedynie do kwoty 32.608,17 zł, grunty o powierzchni 737 m2 (nie wymienione przez skarżącą w druku PPF) oraz mieszkanie o powierzchni 65,5 m2 położone w P. wraz z garażem. Zaakcentowano, że skarżąca jest ponadto użytkownikiem wieczystym kilku nieruchomości oraz posiada dwa samochody. W obszernym sprzeciwie skarżąca zaznaczyła, że rozpoznając jej wniosek nie wzięto pod uwagę faktu prowadzenia wobec niej postępowania egzekucyjnego i związanego z tym zajęcia rachunków bankowych. Żaden z organów administracji nie przychylił się do jej wniosków o wstrzymanie wykonania decyzji, co powoduje, że zobowiązana jest do zapłaty kwoty [...] zł której z braku środków finansowych nie jest w stanie jednorazowo uiścić (stąd złożyła do organu wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty). Podała, że nie jest w stanie wskazać dokładnych kwot środków pieniężnych, przekazywanych jej przez osobę, z którą pozostaje w nieformalnym związku. Sumy te dotyczą, przykładowo, pomocy w wywiązywaniu się z opłat eksploatacyjnych za mieszkanie. Sprecyzowała, że to ona ponosi wydatki na rzecz studiującego syna (czesne oraz dodatkowe środki pieniężne, w łącznej wysokości około 2000,00 zł), natomiast pomoc syna wobec jej osoby polegała na tym, że kiedy nie była w stanie przekazać mu środków pieniężnych, część wydatków ponosił on we własnym zakresie, uzyskując przychód z prac dorywczych. Dodała, że od czasu wynajmu mieszkania w P. czynsz z tego tytułu jest przekazywany na konto syna, co wyczerpuje jej zobowiązania finansowe w stosunku do niego. Przychód z czynszu jest jednak wykazywany jako przychód z jej działalności gospodarczej. Skarżąca zaznaczyła również, że wyciąg z rachunku bankowego, o którym wspomniał referendarz sądowy, nie został załączony do akt, gdyż z racji egzekucji operacje finansowe na tym rachunku nie są dokonywane. Wpływy na rzeczony rachunek były dokonywane przez syna. Wnioskująca podała dalej, że fakt otrzymywania czynszu z tytułu wynajmu mieszkania w kwocie 2100,00 zł miesięcznie (będącego dodatkowym źródłem przychodu w działalności gospodarczej) nie oznacza poprawy jej sytuacji finansowej. Skarżąca dokonała również obliczenia, wskazując, że średni miesięczny dochód w roku 2009 wyniósł 4.362,99 zł, zaś w miesiącu styczniu 2010 r. strata wyniosła 2.446,95 zł. Łączne niezbędne wydatki miesięczne obciążające budżet domowy wynoszą średnio 1.443,22 zł, do których to doliczyć należy zobowiązania za długi byłego małżonka na rzecz ZUS w kwocie 543,46 zł, podatek od nieruchomości 18,08 zł (średniomiesięcznie), opłatę za użytkowanie wieczyste 137,23 zł (średniomiesięcznie) oraz opłaty na rzecz syna w kwocie 2100,00 zł. Zestawiając kwotę niezbędnych miesięcznych wydatków (4.241,99 zł) z dochodem (obliczonym w oparciu o średnią za rok 2009) skarżąca podniosła, że wystarcza on ledwie na pokrycie niezbędnych wydatków. Skarżąca podała, że rzeczywista wysokość obciążeń z tytułu rat za samochód wynosiła ostatnio 2.185,65 zł. Rata w wyższej wysokości wynika jedynie z istnienia poprzednio zaległości w spłatach. Końcowo skarżąca zaakcentowała, że jej stan posiadania nie może przesądzać o odmowie udzielenia prawa pomocy. Dwa samochody służą jej do wykonywania działalności gospodarczej. Konieczność zapłaty wpisu sądowego wymagałaby wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co spowodowałoby ograniczenie prowadzonej działalności i obniżenie dochodów. Nieruchomość w Poznaniu służy także wykonywaniu działalności gospodarczej i na obecną chwilę stanowi jedyne źródło przychodu. Pozostałe nieruchomości nie mogą zostać zbyte, gdyż uzyskane w wyniku zbycia środki nie zostałyby postawione do dyspozycji skarżącej z uwagi na obciążenie hipoteczne. Z kolei grunty o pow. 737 m2, nie wykazane w druku PPF, nie stanowią odrębnej nieruchomości lecz związane są z posadowionym na nich domkiem szeregowym. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła kserokopie dokumentów źródłowych, w tym m. in. upomnień wystawionych przez A, elektroniczne zestawienie operacji na rachunku nr [...] za okres od 1 grudnia 2009 r. do 18 lutego 2010 r. (saldo końcowe 595,47 zł), kopię umowy kredytu na zakup samochodu AUDI A3, kopię bilansu za styczeń 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cytowanej ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego, zaskarżone przez wnioskodawczynię, utraciło moc, zaś wniosek o prawo pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Intencją skarżącej w niniejszym postępowaniu jest uzyskanie przywileju procesowego w postaci zwolnienia (całkowitego bądź w części) od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że koszty te sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1656 zł. Zbadać zatem należało, czy uiszczenie takiej kwoty leży w granicach możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Innymi słowy, czy jest ona w stanie ponieść pełne koszty niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując oceny szeroko pojętej sytuacji majątkowej skarżącej Sąd doszedł do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek, umożliwiających zastosowanie wobec niej wyjątkowej instytucji procesowej, jaką jest przyznanie prawa pomocy. Do konkluzji takiej skłaniają zarówno przedłożone dokumenty źródłowe, jak również okoliczności powołane przez skarżącą. Zaznaczyć przede wszystkim należy, że stan posiadania skarżącej przekracza status materialny przeciętnego obywatela, co słusznie podniesiono w zaskarżonym postanowieniu. Posiada ona bowiem dom w zabudowie szeregowej o powierzchni 165,24 m2 (obciążony wprawdzie hipotecznie ale jedynie do kwoty 32. 608,17 zł), grunty o powierzchni 737 m2 jak również mieszkanie położone w P. o powierzchni 65,5 m2, wraz z garażem. Skarżąca posiada nadto w użytkowaniu wieczystym kilka nieruchomości oraz jest posiadaczem dwóch samochodów, tj. AUDI A3 oraz KIA Picanto (wykorzystywanego w działalności gospodarczej). Łączne miesięczne wydatki (wartość uśredniona) skarżącej wynoszą około 4200 zł. Średni miesięczny dochód w roku 2009 (na co wskazuje sama skarżąca) wynosił około 4360 zł. Zaznaczyć należy jednak, że zgodnie z przedłożonymi dokumentami źródłowymi, zakończona została już spłata rat kredytu za samochód AUDI A3. Wysokość raty kredytowej wynosiła około 2100 zł. Wskazana okoliczność nakazuje zatem oceniać obecną sytuację majątkową skarżącej w korzystniejszym świetle. Nie sposób pominąć faktu, iż – pomimo twierdzeń strony o braku operacji na rachunku nr [...] – przedłożone przez stronę zestawienie operacji na tymże rachunku za okres od grudnia 2009 r. do 18 lutego 2010 r. obrazuje przepływy finansowe, zaś saldo końcowe tego zestawienia wynosi 595,47 zł. Zdaniem Sądu, kwota powyższa mogłaby zostać spożytkowana na poczet części należnego wpisu od skargi. Skarżąca ponadto, jak sama podała, pozostaje w nieformalnym związku z mężczyzną, który udziela jej pomocy finansowej. Wysokość tego wsparcia finansowego nie jest Sądowi znana, albowiem strona zaznaczyła, że nie jest w stanie podać dokładnych kwot i dat przekazania jej środków pieniężnych, które, jak stwierdziła, dotyczą przykładowo bieżących opłat eksploatacyjnych za mieszkanie. Okoliczność uzyskiwania tej dodatkowej pomocy finansowej przez skarżącą musi mieć również wpływ na dokonaną przez Sąd ocenę jej możliwości płatniczych. Zwrócić należy uwagę, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1486/08. LEX nr 521933). Reasumując - stwierdzić należy, że uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi, będącego jedyną opłatą, do której uiszczenia na obecnym etapie postępowania zobowiązana jest A. K., leży zdaniem Sądu w granicach jej możliwości płatniczych. Konkluzja taka wynika również z faktu, iż prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza ma charakter sezonowy, umożliwiający w niektórych miesiącach roku uzyskiwanie większych przychodów. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.