I SA/Gl 103/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Przemysław Dumana (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A S.A. w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji p o s t a n a w i a odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 7 czerwca 2009 r. pełnomocnik skarżącej Spółki, będący radcą prawnym, wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zawieszenie postępowania sądowego. Uzasadniając pierwszy z tych wniosków, zwrócił na wstępie uwagę na trudną sytuację finansową Spółki spowodowaną trwającą od końca ubiegłego roku dekoniunkturą na rynku produkowanego przez nią węgla koksowego. Pełnomocnik opisał mechanizmy gospodarcze, takie jak spadek zamówień na węgiel i cen tego surowca (o 20 zł na tonie), które doprowadziły do zmniejszenia jego sprzedaży (o 32%) i przychodów z niej (o 40%), przy jednoczesnym zwiększeniu zapasów węgla nie znajdującego nabywców (o 836400 ton w roku bieżącym). Wskazał również na problemy w uzyskaniu zapłaty od odbiorców węgla i w spłacie ciążących na Spółce zobowiązań pracowniczych. Następnie pełnomocnik stwierdził, że egzekucja zobowiązania podatkowego, którego dotyczy zaskarżona decyzja, pociągnie za sobą skutki trudne do odwrócenia. Powołując się na przykład odzyskiwania od gminy będącej beneficjentem spornego podatku wcześniej wpłaconej przez Spółkę należności podatkowej, trwającego ponad siedem lat, pełnomocnik wyraził pogląd, że z uwagi na możliwości budżetu gminnego w razie uwzględnienia skargi "wyegzekwowanie zwrotu środków przez skarżącą stanie się czysto iluzoryczne". Jego zdaniem "nie można przecież założyć prowadzenia przeciwko gminie egzekucji mogącej zachwiać jej stabilnością gospodarczą", wobec czego oczekiwanie na zwrot środków stałoby się w istocie "wieloletnim faktycznym kredytowaniem gminy" przez skarżącą. Rozwijając ten wątek, pełnomocnik podkreślił, że Sąd w innej sprawie Spółki powziął wątpliwości co do konstytucyjności przepisów stanowiących podstawę wydania również decyzji zaskarżonej, i wystąpił w tym zakresie z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego. Podniósł, że uznanie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tych przepisów z Konstytucją sprawi, iż decyzja ta będzie musiała być uchylona. W jego ocenie zatem wstrzymanie jej wykonania pozwoli uniknąć zarówno szkody wyrządzonej niemożliwością dysponowania przez skarżącą swoimi środkami pieniężnymi, jak i związanej z tą szkodą odpowiedzialności odszkodowawczej gminy. Ponadto pełnomocnik skonstatował, że "w sytuacji, gdy sama zasadność opodatkowania i istnienie zobowiązania podatkowego jest sprawą wyjątkowo sporną i wątpliwą, a należności objęte decyzjami wymiarowymi olbrzymie – wstrzymanie wykonania takich decyzji będzie stanowić wyraz uwzględnienia interesu podatnika". Według niego na rzecz takiego rozstrzygnięcia przemawia także interes publiczny. Zaznaczył bowiem, że wykonanie spornego zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami może zaburzyć płynność finansową skarżącej Spółki, która nie tylko jest największym podmiotem gospodarczym w gminie, dającym zatrudnienie jej mieszkańcom, ale i "należy do rzetelnych podatników, który w terminie deklaruje i spłaca wszelkie niesporne zobowiązania", nigdy się od nich nie uchylając. Przy piśmie z dnia 17 czerwca 2009 r. pełnomocnik przedstawił dokumentację źródłową mająca potwierdzać okoliczności przywołane we wniosku, a mianowicie odpisy: sprawozdania finansowego Spółki za pierwszy kwartał bieżącego roku (wykazano w nim między innymi przychody netto ze sprzedaży w wysokości [...]zł, koszty działalności operacyjnej w wysokości [...]zł, stratę netto w wysokości [...]zł, nadto zobowiązania i rezerwy na zobowiązania określono na kwotę [...]zł, w tym zobowiązania długoterminowe na kwotę [...]zł, a zobowiązania krótkoterminowe na kwotę [...]zł, zaś podatek od towarów i usług podlegający wpłacie do budżetu na kwotę [...]zł, przy kwocie [...]zł podatku należnego), bilansu jednostek na koniec ubiegłego roku (po stronie aktywów zapisano m.in. środki trwałe o wartości [...]zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości [...]zł, po stronie pasywów m.in. zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości [...]zł oraz zysk netto w wysokości [...]zł) oraz materiałów dotyczących regulowania zobowiązań podatkowych ciążących na skarżącej (m.in. zestawienia spornego podatku od nieruchomości wpłaconego przez Spółkę w okresie dwóch ostatnich lat wraz z potwierdzeniami przelewów, według których Spółka wpłaciła łącznie kwotę w wysokości [...]zł). Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2009 r. Sąd zwiesił postępowanie sądowe w związku ze wspomnianym wyżej pytaniem prawnym wystosowanym do Trybunału Konstytucyjnego w innej sprawie, uznając, że rozstrzygnięcie tego pytania będzie miało istotne znaczenie dla niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić trzeba, że zawieszenie postępowania sądowego w rozpatrywanej sprawie nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu złożonego w jego ramach wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 127 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podczas zawieszenia sąd nie podejmuje wprawdzie żadnych czynności, z wyjątkiem jednak m.in. tych, które mają na celu wstrzymanie wykonania aktu lub czynności. Przystępując zatem do oceny wniosku, w pierwszej kolejności odnotować wypada, że stosownie do art. 61 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W konsekwencji wstrzymanie wykonania przez Sąd ma charakter wyjątku od tej zasady i już z tego powodu może znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych. Potwierdza to treść art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w której sformułowano stosunkowo restrykcyjne przesłanki wydania postanowienia w analizowanej materii. W jej świetle wniosek o wstrzymanie wykonania można mianowicie uwzględnić wyłącznie wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić jednak należy, że konieczność spłaty zobowiązania podatkowego ustalonego decyzją pierwszoinstancyjną nie może niejako sama przez się przemawiać na rzecz wstrzymania wykonania, gdyż stanowi ona naturalną konsekwencję wydania takiej decyzji i utrzymania jej w mocy w toku postępowania odwoławczego i z tego punktu widzenia nie ma na pewno charakteru nadzwyczajnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 365/08, LEX nr 443847). W ocenie Sądu dokumentacja przedłożona przez pełnomocnika skarżącej nie potwierdza zaś jego poglądu, że wykonanie to będzie się wiązać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, jak wymaga tego art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konstatacja ta nie oznacza oczywiście, że Sąd neguje, iż skarżąca Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wynika to przecież jednoznacznie z treści sprawozdania finansowego za pierwszy kwartał bieżącego roku, czyli dokumentu pozwalającego na poczynienie najbardziej aktualnych ustaleń w tej materii, zwłaszcza z danych dotyczących bardzo dużej wysokości straty netto oraz zobowiązań ciążących na Spółce. Dane te paradoksalnie przemawiają jednak przeciwko uwzględnieniu rozpoznawanego wniosku. Pozwalają one bowiem przyjąć, że problemy finansowe skarżącej spowodowane są obiektywnymi uwarunkowaniami gospodarczymi, a nie koniecznością spłaty zobowiązania podatkowego ustalonego decyzją pierwszoinstancyjną, które ze względu na swoją skalę nie może mieć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na stan płynności finansowej wnioskodawczyni. Zobowiązanie to ustalono wszak na [...]zł, z czego wszelako "tylko" kwota [...]zł jest kwestionowana przez skarżącą, stanowiąc wartość przedmiotu zaskarżenia. Nietrudno zatem wyliczyć, że sporna kwota należności podatkowej, aczkolwiek niewątpliwie bardzo wysoka, stanowi zaledwie 0,46% wskazanej w sprawozdaniu finansowym wysokości zobowiązań długo i krótkoterminowych i jedynie 0,12% określonej tam sumy zobowiązań i rezerw na zobowiązania. Do podobnych rezultatów prowadzi zestawienie tej kwoty z innymi wartościami wykazanymi w sprawozdaniu, w tym dotyczącymi kosztów działalności operacyjnej Spółki czy osiągniętej przez nią wysokości sprzedaży netto. Wnioski te dodatkowo potwierdza przywołany przez pełnomocnika skarżącej fakt, że pomimo swej trudnej sytuacji spłaca ona regularnie swoje zobowiązania podatkowe, wyłącznie tytułem spornego podatku od nieruchomości uiszczając w ciągu dwóch ostatnich lat sumę przekraczającą pięciokrotność kwoty stanowiącej przedmiot sporu w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku dla jego rozpoznania nie ma przy tym znaczenia to, czy skarga jest zasadna, czy też nie. Tego rodzaju okoliczność nie została bowiem wymieniona pośród przytoczonych wyżej przesłanek wstrzymania wykonania i dlatego może ona podlegać ocenie dopiero w ramach wyroku kończącego postępowanie sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 723/08, LEX nr 479102). Nie ulega wątpliwości, że identycznie należy ocenić to, iż niniejsze postępowanie zostało zawieszone w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego w innej sprawie. Fakt powzięcia przez jeden ze składów Sądu wątpliwości co do konstytucyjności określonych przepisów nie przesądza zresztą, iż Trybunał te wątpliwości podzieli, stwierdzając niezgodność tych przepisów z Konstytucją. Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym uzasadniać zatem może wyłącznie zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w innej sprawie, a nie wstrzymanie wykonania kontrolowanego w jego ramach aktu administracyjnego. W ocenie Sądu nie ma również dowodów, by wykonanie zaskarżanej decyzji mogło wywołać skutki nieodwracalne. Bezsprzecznie przecież ewentualne uwzględnienie skargi przez Sąd może doprowadzić do zwrotu należności uiszczonych wskutek wykonania zaskarżonej decyzji wraz z odsetkami za zwłokę. Zapłata tych należności może więc leżeć w interesie strony w większym stopniu niż wstrzymanie wykonania, tym bardziej iż wstrzymanie to nie powoduje zaprzestania naliczania od nich odsetek za zwłokę, co może sprawić, iż w razie oddalenia skargi suma zaległości będzie większa o odsetki narosłe w okresie obowiązywania postanowienia o wstrzymaniu. Jest zaś poza sporem, że art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może znaleźć zastosowanie wyłącznie celem zapobieżenia szkodzie, "która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia ani też" przez "przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu" (tak postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 637/07, LEX nr 356705). Nieprzekonująca jest również podjęta przez stronę skarżącą próba wykazania, że powyższa prawidłowość w niniejszej sprawie nie wystąpi. Podatnikowi przysługują przecież środki prawne na wypadek przewlekłego zwracania nadpłaty; sam pełnomocnik skarżącej wspomniał zresztą o możliwości dochodzenia odszkodowania za szkodę wywołaną tego rodzaju nieprawidłowym działaniem. Sąd rozważył przy tym aspekt zagadnienia związany z interesem publicznym. W art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastrzeżono bowiem, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ma dotyczyć jedynie wnioskodawcy. Niebezpieczeństwo to nie musi więc odnosić się tylko niejako bezpośrednio do jego prawnie chronionych interesów, co więcej to, że obejmować ono może swoim zakresem oddziaływania sferę szerszą, zwłaszcza mającą doniosłe znaczenie społeczne, jak np. zapewnienie poziomu zatrudnienia, płynność finansowa gminy, stanowi wręcz dodatkowy argument na rzecz wstrzymania wykonania. Tego rodzaju racje nie mogą mieć jednak znaczenia w kontekście przywołanym we wniosku, gdyż muszą ustąpić wymogom, jakie wynikają z zasad praworządności i sprawiedliwości, które muszą być przestrzegane,szczególnie przez taki podmiot prawa, jakim jest gmina. W ich świetle zaś świadczenie publicznoprawne, które okazało się nienależne, należy zwrócić, niezależnie od problemów budżetowych, jakie mogą się z tym wiązać. Jak już zauważono wyżej, brak dowodów, by wykonanie zaskarżonej decyzji mogło samoistnie wpłynąć na sytuację skarżącej czy nawet by mogło w tym zakresie stanowić ważny negatywny czynnik. W konsekwencji nie powinno ono też pociągnąć za sobą utraty miejsc pracy zatrudnianych przez nią pracowników. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, Sąd na podstawie art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.