I SA/Gl 1037/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.Z. i A.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania omyłki w decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 października 2014 r. zwolniono w niniejszej sprawie skarżących od kosztów sądowych oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 3 lutego 2015 r. tut. Sąd oddalił skargę H.Z. i A.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia. Pismem z dnia 10 marca 2015 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 3 lutego 2015 r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, przy czym skarżący H.Z. jest ojcem skarżącego A.Z. Ich dochody ograniczają się do emerytury ojca wynoszącej 1126 zł. W skład majątku skarżących wchodzą: dom o powierzchni 105 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 17 arów. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że A.Z. nie jest nigdzie zatrudniony i stara się o pomoc państwową celem uruchomienia własnej działalności gospodarczej. Ponadto oświadczyli, że pomagają szwagierce H.Z., osobie w podeszłym wieku, której dom został zniszczony przez powódź. H.Z. wskazał, iż z uwagi na swój wiek i stan zdrowia jest niezdolny do pracy. Pismem z dnia 30 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał każdego ze skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wnioskach. Wezwania te obejmowały m.in.: udokumentowanie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, przedłożenie kopii ostatnich zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżących oraz przez inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, dostarczenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący A.Z. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy nadesłać zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że osoba ta nie wykazała dochodów do opodatkowania za dwa ostatnie lata podatkowe oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy) oraz przedłożenie dokumentów dotyczących pomocy, o którą ubiegał się ten skarżący w związku z zamiarem podjęcia działalności gospodarczej, w szczególności kopii rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie tej pomocy lub zaświadczenia organu, do którego wniosek złożono, wskazującego sposób załatwienia tego wniosku, zwłaszcza wysokość i formę pomocy udzielonej wnioskodawcy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 7 kwietnia 2015 r. wyjaśnili, że A.Z. w ostatnim czasie nie osiągał dochodu z prac dorywczych i nadal ubiega się o pomoc w uruchomieniu działalności gospodarczej. Do pisma załączyli kserokopie następujących dokumentów: rocznego obliczenia podatku H.Z. przez organ rentowy, decyzji o waloryzacji jego emerytury, informacji o stanie konta ubezpieczonego A.Z. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych na dzień 31 grudnia 2012 r., pisma z dnia 3 marca 2015 r. skierowanego do A.Z. przez organ pomocy społecznej oraz kilku opłaconych rachunków. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r., doręczonym skarżącym w dniu 23 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącym ustanowienia adwokata oraz umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 23 kwietnia 2015 r. (data nadania) skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie. W uzasadnieniu wskazali na pogarszającą się sytuację obywateli, za co odpowiada ich zdaniem "skomplikowana polityka". Odnotować w tym miejscu należy, że skarżący wielokrotnie występowali do tut. Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które uwzględniano (np. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 655/14, I SA/Gl 656/14) jak również oddalano (np. w sprawie II SA/Gl 513/14). W części tych spraw rozstrzygał już Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 321/15 oddalił zażalenie H.Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego przypomnienia wymaga, że złożony przez skarżących wniosek obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Dla oceny zasadności pierwszego z wymienionych żądań decydujące znaczenie ma fakt, że skarżący zostali już w tej sprawie zwolnieni od kosztów sądowych, a to na mocy postanowienia z dnia 22 października 2014 r. Postanowienie to do dnia dzisiejszego nie zostało zmienione i korzysta z przymiotu prawomocności, co oznacza, że skarżący w dalszym ciągu korzystają z przyznanego im tam prawa pomocy. Z tych względów obecny wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 ppsa. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Stosując w niniejszej sprawie przytoczony przepis należy mieć również na względzie, że skarżącym przyznano już w tej sprawie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zadośćuczynienie ich obecnemu wnioskowi o ustanowienie adwokata w praktyce oznacza bowiem, że w dwóch etapach przyznane byłoby im prawo pomocy w zakresie całkowitym, na który – w myśl art. 245 § 2 ppsa – składają się oba analizowane dobrodziejstwa procesowe. Oznacza to zatem, że oceniając przedmiotowy wniosek należy uwzględnić surowsze kryteria wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, w myśl którego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaś w obu przypadkach obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użyte w powyższych przepisach pojęcie "wykazać", które oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżących. Tymczasem skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 30 marca 2015 r. nie przedstawili wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić ich sytuację majątkową i materialną. Nie nadesłali bowiem żadnych dokumentów mających obrazować sytuację finansową skarżącego A.Z., tj. zeznania podatkowego, zaświadczenia z właściwego urzędu pracy lub zaświadczenia organu podatkowego, gdyby ten skarżący nie był zarejestrowany jako bezrobotny. Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie w tym zakresie było precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należało nadesłać. Ponadto należy odnotować, iż skarżący mieli możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 16 kwietnia 2015 r. oraz przedłożenia jej wraz ze sprzeciwem, czego jednak nie uczynili. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżących musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.