I SA/Gl 1047/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 3 października 2012 r. A. M., w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku z dnia 4 września 2012 r., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego motywach wskazała, że z uwagi na swój wiek i stan zdrowia miała trudności ze zrozumieniem rozstrzygnięć organów administracji publicznej oraz z samodzielnym redagowaniem pism procesowych. Podkreśliła, że przydzielenie pomocy prawnej pozwoli jej na skuteczną obronę jej interesów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Dochód tego gospodarstwa oznaczyła w kwocie 1.529,98 zł. Podniosła przy tym, że z tej kwoty ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty za media, w tym: energia elektryczna, woda i telefon, gaz do kuchenki oraz węgiel do ogrzewania jej pokoju. Dokonawszy oceny wniosku co do wymogów formalnych oraz co do treści, referendarz sądowy, mając na uwadze art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a"), zdecydował się na wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 10 października 2012 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu położonego w B. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać kto partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów; dochody z tytułu świadczeń emerytalnych można wykazać za pomocą kopii stosownych decyzji ZUS bądź "odcinków" potwierdzających odbiór tego świadczenia; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 5) złożenie oświadczenia wskazującego na to, czy skarżąca korzysta obecnie ze wsparcia pomocy społecznej albo innych instytucji o charakterze charytatywnym. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać zaświadczenia potwierdzające tę okoliczność. W przywołanym wyżej piśmie referendarza pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 P.p.s.a. Jednocześnie zwrócono jej uwagę, że na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy. Pismem procesowym z dnia 30 października 2012 r. skarżąca podkreśliła, że w treści formularza PPF nie zawarto wymogu przedłożenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody i wydatki wnioskodawcy. Oświadczyła przy tym, że nie ma obowiązku przekazywania informacji o innych osobach zameldowanych pod tym samym adresem oraz o ich wzajemnych relacjach, jeśli nie pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie dostarczają jej pomocy materialnej oraz nie są stronami w rozpatrywanej sprawie. Dodała, że formularz został wypełniony zgodnie ze stanem faktycznym. Zaakcentowała nadto, że sąd administracyjny winien jej przyznać prawo pomocy tak jak to uczynił Sąd Apelacyjny w K., działając wyłącznie na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Do przybliżonego wyżej pisma skarżąca dołączyła potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego w deklarowanej uprzednio wysokości. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Należy w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na postanowienie wydane w toku postępowania administracyjnego z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie A. M. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Z kolei na gruncie art. 255 P.p.s.a. trzeba odnotować, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Tymczasem w niniejszej sprawie osiągnięcie tego celu nie jest możliwe, ponieważ skarżąca nie nadesłała dokumentów, o które ją wezwano. Przede wszystkim nie da się w niniejszym przypadku jednoznacznie oznaczyć gospodarstwa domowego skarżącej oraz osób, które w nim pozostają. Przyjmuje się w literaturze, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak. Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). Ustalono, że w treści formularza skarżąca wskazała, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, w dalszej części druku PPF zeznała jednocześnie, że ponosi koszty związane z korzystaniem z jej "pokoju". Należy w tym miejscu zaznaczyć, że A. M. nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby jej tytuł prawny do miejsca jej zamieszkania. Nie sposób zatem określić, czy i w jakiej kwocie skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia kosztów utrzymania lokum, które zajmuje. Nawiązując zaś do twierdzenia skarżącej, że nie ma ona obowiązku przekazywania informacji o innych osobach zameldowanych pod tym samym adresem, należy odnotować za uzasadnieniem postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują [podkreślenie własne] sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy" (patrz postanowienie z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11; LEX nr 783842). Akcentowana tutaj bierna postawa skarżącej uniemożliwia weryfikację jej oświadczeń, a tym samym obiektywną ocenę możliwości płatniczych wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Należy nadto zwrócić uwagę skarżącej, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obwarowane jest wyłącznie poprzez przesłanki ściśle zdefiniowane w art. 246 P.p.s.a. Tym samym argumentacja o trudnościach ze zrozumieniem treści rozstrzygnięć organów administracji publicznej (patrz uzasadnienie wniosku w druku PPF) nie może być brana pod uwagę, gdyż jest to przesłanka o charakterze pozaustawowym. Co więcej, bez znaczenia dla niniejszego postępowania jest twierdzenie skarżącej, że przed sądem powszechnym przyznano jej prawo pomocy. Po pierwsze wynika to z tego, że rozpoznający wniosek nie miał możliwości wglądu w to orzeczenie, gdyż skarżąca nie złożyła do akt tej sprawy jego odpisu. Po wtóre, nawet gdyby przedłożyła takowe, to miałoby ono wyłącznie charakter poglądowy, nieprzesądzajacy o wniosku w tym konkretnym postępowaniu. Przyjmuje się bowiem w judykaturze, iż nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd [referendarz sądowy] rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Jedynie na marginesie wypada odnotować, że na obecnym etapie postępowania nie ma potrzeby dodatkowo obciążać Skarbu Państwa kosztami udzielonej skarżącej pomocy prawnej z urzędu. Regulacja art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami strony jak i powołaną podstawą prawną. Powołany przepis gwarantuje m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Z tego też względu nieporadność w formułowaniu zarzutów czy też wniosków jak również niemożność fizycznego uczestniczenia w rozprawie, nie uniemożliwia sądowi dokonać oceny legalności skarżonej decyzji (por. postanowienie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 112/12, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa .gov.pl). Z powyższych powodów, w szczególności mając na uwadze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., o pozostałej części wniosku skarżącej orzeczono w pkt 2 sentencji.