I SA/Gl 1047/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej p o s t a n a w i a 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 4 września 2012 r. skarżąca A. M. zwróciła się o przyznanie "bezpłatnej pomocy prawnej w celu zapewnienia prawa do skutecznej obrony oraz reprezentowania [jej] interesów na rozprawie". Oświadczyła przy tym, że nie jest w stanie opłacić kosztów zastępstwa adwokackiego. Wniosek ów nie został wyrażony w przewidzianej prawem formie, wobec czego pismem z dnia 12 września 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie skarżąca złożyła druk formularza PPF, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek powtórzyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zwróciła przy tym uwagę, że ze względu na swój wiek i stan zdrowia, miała trudności ze zrozumieniem rozstrzygnięć organów administracji publicznej oraz z samodzielnym redagowaniem pism procesowych. Podkreśliła, że przydzielenie pomocy prawnej pozwoli jej na skuteczną obronę jej interesów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe. Dochód tego gospodarstwa stanowi kwota 1.529,98 zł. Podniosła przy tym, że z tej kwoty ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty za media, w tym: energia elektryczna, woda i telefon, gaz do kuchenki oraz węgiel do ogrzewania jej pokoju. Pismem z dnia 10 października 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu położonego w B. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać kto partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów; dochody z tytułu świadczeń emerytalnych można wykazać za pomocą kopii stosownych decyzji ZUS bądź "odcinków" potwierdzających odbiór tego świadczenia; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 5) złożenie oświadczenia wskazującego na to, czy skarżąca korzysta obecnie ze wsparcia pomocy społecznej albo innych instytucji o charakterze charytatywnym. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać zaświadczenia potwierdzające tę okoliczność. Jednocześnie pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pouczono ją również, że na mocy art. 239 pkt 1 lit. e tej ustawy jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 30 października 2012 r. oświadczyła, że w treści formularza PPF nie zawarto wymogu przedłożenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody i wydatki wnioskodawcy. Jej zdaniem nie ma ona obowiązku przekazywania informacji o innych osobach zameldowanych pod tym samym adresem oraz o ich wzajemnych relacjach, jeśli nie pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie dostarczają jej pomocy materialnej oraz nie są stronami w rozpatrywanej sprawie. Podniosła, że formularz został wypełniony zgodnie ze stanem faktycznym. Zaakcentowała nadto, że sąd administracyjny winien jej przyznać prawo pomocy, tak jak to uczynił Sąd Apelacyjny w K., działając wyłącznie na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Do pisma skarżąca dołączyła potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego w deklarowanej uprzednio wysokości (dotyczy okresu od 9 sierpnia 2012 r. do 30 września 2012 r.). Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 21 listopada 2012 r. W dniu 28 listopada 2012 r. (data nadania) skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 7 listopada 2012 r. "w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata". Jej zdaniem spełnia ona wszelkie wymogi, aby zostało jej przyznane prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Podniosła przy tym, że zdaniem adwokata, który udzielił jej "jednorazowej porady prawnej złożenie takiego wniosku jest wystarczające, gdyż w postępowaniu administracyjnym nie ma obowiązku załączania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ani żadnych innych dowodów w celu udokumentowania sytuacji materialnej wnioskodawcy". Wskazała także, że błędnie została odczytana kwota jej miesięcznego dochodu, gdyż wypłacona we wrześniu emerytura dotyczyła dwóch miesięcy. W końcowej części uzasadnienia sprzeciwu podniosła, że z powodu nieznajomości prawa nie może ustosunkować w sposób merytoryczny do opisanych przez referendarza przesłanek. Do sprzeciwu nie zostały załączone żadne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Nie ma zatem znaczenia, że skarżąca złożyła sprzeciw odnoszący się jedynie do tej części rozstrzygnięcia, które odmawia jej przyznania prawa pomocy. Sprawa podlega bowiem rozpoznaniu przez sąd w świetle istnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 ppsa. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżąca w formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnotować w tym miejscu jednak należy, że skarga w niniejszej sprawie złożona została na postanowienie wydane w toku postępowania administracyjnego z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e ppsa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należy zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie A. M.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 ppsa – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Dlatego też wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stał się bezprzedmiotowy. Wobec tego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa, mającego zastosowanie na zasadzie analogii w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie prawa pomocy, postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Mając powyższe na uwadze, rozpoznając wniosek skarżącej w pozostałej części, tj. obejmującej ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie pełnomocnika, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Twierdzenie zatem skarżącej w piśmie z dnia 30 października 2012 r., podtrzymane następnie w sprzeciwie, dotyczące braku obowiązku składania dodatkowych dokumentów, pozostaje w sprzeczności z art. 255 ppsa i z tego względu nie może uzyskać ono aprobaty. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych. Dlatego też wnioskodawczyni została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów. Nie wykonała ona jednak skierowanego do niej wezwania, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić przy tym należy, że wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Przede wszystkim należy w tym zakresie odnotować, że w treści formularza skarżąca wskazała, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, jednakże w dalszej części druku PPF zeznała jednocześnie, że ponosi koszty związane z korzystaniem z jej "pokoju". Zaznaczyć należy, że skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby jej tytuł prawny do miejsca jej zamieszkania. Nie sposób zatem określić, czy i w jakiej kwocie skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia kosztów utrzymania lokum, które zajmuje. Nie jest możliwe w omawianej sprawie jednoznacznie oznaczenie gospodarstwa domowego skarżącej oraz osób, które w nim pozostają. Wyjaśnić przy tym trzeba, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory, pod. red. R. Mikosza, Warszawa 2008 r., s. 154). Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że nie ma ona obowiązku przekazywania informacji o innych osobach zameldowanych pod tym samym adresem, należy odnotować za uzasadnieniem postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy" (zob. postanowienie z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11, publ. LEX nr 783842). Zaakcentować także trzeba, że do sprzeciwu skarżąca również nie załączyła żadnego z dokumentów, o które była wzywana, a w samej treści pisma powtórzyła, że spełnia wszelkie wymogi, aby zostało jej przyznane prawo pomocy. Na skarżącej ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona przy tym świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął jej to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Podkreślić przy tym trzeba, że treść wezwania referendarza sądowego nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należy nadesłać. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Niezależnie od powyższego należy odnotować, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja skarżącej o trudnościach ze zrozumieniem treści rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Waloru rozstrzygającego nie ma również okoliczność, że przed sądem powszechnym przyznano skarżącej prawo pomocy. Pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Z tego względu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, wszystkie publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć więc trzeba, że gdyby skarżąca nadesłała rozstrzygnięcie sądu powszechnego, to miałoby ono jedynie charakter poglądowy, nieprzesądzający o wniosku w tym konkretnym postępowaniu. Innymi słowy pełniłoby ono jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Dodatkowo wskazać należy, że regulacja art. 134 § 1 ppsa stanowi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami strony, jak i powołaną podstawą prawną. Przepis ten gwarantuje m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Z tego też względu nieporadność w formułowaniu zarzutów, czy też wniosków, jak również niemożność fizycznego uczestniczenia w rozprawie, nie uniemożliwia sądowi dokonać oceny legalności skarżonej decyzji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 112/12, publ. www.orzeczenia.nsa .gov.pl). Reasumując, nie zostało wykonane wezwanie skierowane do skarżącej, a tym samym nie przedłożono niezbędnych dokumentów. W konsekwencji nie sposób ocenić, czy w stosunku do skarżącej spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa o pozostałej części wniosku skarżącej, orzekł jak w pkt 2 sentencji.