I SA/Gl 1050/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. G. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 26 września 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, A. G. C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że od 2010 r. nie posiada żadnych aktywów na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i nie prowadzi działalności zarobkowej. Sposób wypełnienia pozostałych rubryk urzędowego formularza pozwala przyjąć, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku na terenie Polski, oraz że nie osiąga dochodów. Nie ponosi też żadnych stałych wydatków i nie posiada zobowiązań. Pismem z dnia 1 grudnia 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych (pkt I wezwania), w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia, opłaty czynszowe itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 3) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2015 r.; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu świadczeń rentowych lub emerytalnych można wykazać np. za pomocą aktualnych decyzji organów rentowych; ten punkt wezwania dotyczy również osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącego. W wezwaniu zawarte nadto zostało pouczenie o następującej treści: "1. Druk PPF nie przewiduje rozróżnienia na dochody uzyskiwane na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i poza nią, analogicznie w przypadku posiadanego majątku i oszczędności. W sytuacji zatem, gdy skarżący posiada aktywa oraz dochody pochodzące spoza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej to należy je wykazać stosując się do poszczególnych punktów ww. wezwania; 2. Ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach przebywających w gospodarstwie domowym strony skarżącego, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jego sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania; 3. Niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.]; 4. Mając nadto na uwadze fakt, że w druku PPF wskazał Pan wartość przedmiotu zaskarżenia, która determinuje wysokość wpisu sądowego w przypadku, gdy jest to wpis stosunkowy, informuję, że wpis sądowy od skargi z dnia 5 lipca 2016 r. stanowi w tej sprawie kwotę 100 zł i jest wpisem stałym". Niezależnie od pkt I wezwania, zobowiązano skarżącego do wskazania przedstawiciela tylko jednej korporacji zawodowej, o którego się ubiega, tj. adwokata lub radcę prawnego. Referendarz wyjaśnił przy tym, że w pkt 4.2. druku PPF skarżący wskazał alternatywnie obu przedstawicieli tych korporacji. Z kolei orzekający nie ma podstaw prawnych do dokonania wyboru, wyręczając w tym skarżącego. Brak stanowiska skarżącego w tej kwestii - w terminie 7 dni - skutkować będzie uznaniem, że skarżący ubiega się o przyznanie radcy prawnego. Cytowane wyżej wezwanie referendarza, skierowane na adres A. G. C. wskazany przez niego w aktach sprawy, z uwagi na nieobecność adresata, awizowano dwukrotnie w dniach 9 i 19 grudnia 2016 r. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki we właściwym urzędzie pocztowym umieszczono z kolei w skrzynce pocztowej. Ostatecznie ww. przesyłki nie odebrano i z tych też powodów przesłano ją zwrotnie do Sądu w dniu 28 grudnia 2016 r. z adnotację "zwrot - nie podjęto w terminie". W konsekwencji wezwania nie wykonano do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia wspomnieć trzeba, że konsekwencją braku dokonania wyboru przez skarżącego przedstawiciela jednej z korporacji zawodowych prawników, jest przyjęcie, – zgodnie z rygorem przyjętym w pkt II wezwania z 1 grudnia 2016 r. - iż skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a zatem w zakresie całkowitym. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Należy zaznaczyć, że skutek doręczenia zastępczego odpisu wezwania referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2016 r. nastąpił – po myśli art. 73 P.p.s.a. - w dniu 23 grudnia 2016 r., a zatem termin zakreślony dla uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 30 grudnia 2016 r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej, wzmacnia wątpliwości, co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych A. G. C.. W niniejszym przypadku brak jest zatem przede wszystkim jakichkolwiek informacji o źródłach i wysokości dochodu skarżącego oraz o wysokości jego stałych, miesięcznych wydatków, bo przecież nie sposób przyjąć, że skarżący takowych nie posiada. Sygnalizowane wyżej mankamenty dowodowe wniosku nie pozwalają zatem zbilansować dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, co ma istotne znaczenie z uwagi na wysokość opłat sądowych, które zostały w tej sprawie ustalone na najniższym poziomie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brak tych dwóch wartości uniemożliwia dokonanie oceny możliwości płatniczych skarżącego, co wyklucza przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Dodatkowe wątpliwości w przypadku wniosku skarżącego wzbudziło jego oświadczenie, że nie posiada żadnych zasobów na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, co równie dobrze może oznaczać, iż takowe posiada poza Jej granicami. Co znamienne, w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2016 r. wyjaśniono skarżącemu, że druk PPF nie rozróżnia majątku usytuowanego na terenie Polski i poza nią. Jeśli skarżący takowy posiada to winien być wykazany bez względu na jego położenie. Reasumując, rozpoznany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.