I SA/Gl 1053/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł, pismem procesowym z dnia 18 października 2010 r., M.S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację finansową. W załączonym druku PPF oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z córką i żoną, przy której zaznaczył, że w ich związku małżeńskim występuje rozdzielność majątkowa. Wśród posiadanych składników majątkowych wskazał na dom mieszkalny położony w C. wraz z działką o pow. 0,1927 ha (nieruchomość obciążona hipoteką) oraz na nieruchomość gruntową o pow. 0,4796 ha (obciążona hipoteką na rzecz wierzycieli, w tym urzędu skarbowego). Majątek ruchomy skarżącego stanowią samochód marki BMW 530i rok prod. 2004 oraz Quad Renegate 800 rok prod. 2008. Oba pojazdy są zajęte przez Urząd Skarbowy w C. oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. Dochód gospodarstwa domowego oszacowano na kwotę 1220 zł brutto, która to kwota pozyskiwana jest przez skarżącego z tytułu najmu. Pismem z dnia 22 października 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego i jego małżonkę albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia, aktualny nakaz płatniczy z tytułu podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (należało w tych ramach nadesłać m.in. kopie dokumentów potwierdzających zapłatę należności z tytułu dostawy mediów); w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tą okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu tych opłat; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia winny uwzględniać kwoty netto oraz wszelkiego rodzaju obciążenia, jak również adnotację o sposobie wypłaty wynagrodzenia, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w przypadku dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej należy nadesłać kopie dokumentów księgowych za ww. okres, w tym: księgę przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; należało nadto złożyć wyjaśnienia odnośnie prowadzonej przez skarżącego firmy A (w przypadku zawieszenia bądź zakończenia prowadzenia tej działalności trzeba te okoliczności udokumentować; jeśli zaś działalność jest w dalszym ciągu prowadzona to należało nadesłać kopie dokumentów, o których mowa wyżej); wezwano także do wyjaśnienia, czy skarżący w dalszym ciągu osiąga przychody z firmy B s.c.; 5) nadesłanie kopii dokumentów, który potwierdziłyby fakt zajęcia posiadanych przez skarżącego ruchomości i nieruchomości. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący ponownie w tej sprawie oświadczył (pismo procesowe z dnia 5 listopada 2010 r.), że w jego małżeństwie wyłączono wspólność majątkową. Do ww. pisma z dnia 11 maja 2010 r. załączono szereg dokumentów źródłowych, w tym: nakaz płatniczy łącznego zobowiązania pieniężnego z dnia 28 stycznia 2010 r. w kwocie 1.109,62 zł (do podstawy opodatkowania zaliczono grunty pozostałe o pow. 2756 m2 oraz użytki rolne o pow. 0,2040 ha); decyzję z dnia 29 września 2010 r. zmieniającą wymiar podatku od nieruchomości do kwoty 4.348,00 zł (do podstawy opodatkowania zaliczono: budynki mieszkalne o pow. 277,7 m2, pomieszczenia w budynkach mieszkalnych wykorzystywanych do działalności gospodarczej o pow. 495,8 m2, budynki pozostałe o pow. 30 m2, grunty związane z działalnością gospodarczą o pow. 516 m2, grunty pozostałe o pow. 3342 m2); PIT-36 za rok 2009 r. (wynika z niego, że skarżący osiągnął dochód w kwocie 2.186,25 zł, przy czym przychód wynosił 1.030.212,00 zł, zaś koszty uzyskania przychodu – 1.028.024,20 zł); wyciąg bankowy z C S.A. prowadzonego na rzecz firmy skarżącego (A), z którego wynika m.in., że dokonano na nim blokady środków do kwoty 9.653.301,00 zł; podatkową księgę przychodów i rozchodów prowadzoną na rzecz podmiotu "M.S." (wynika z niej, że w okresie od stycznia do września 2010 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 1.769,07 zł), deklaracje VAT-7 za okres od marca do września 2010 r.; wniosek o zaliczenie nadwyżki podatku naliczonego za maj 2010 r. na zaległość budżetową PIT-36 za 2009 r.; załącznik do ewidencji środków trwałych (na stanie ewidencyjnym pozostają: telefon Panasonic, budynek myjni samochodowej, zestaw komputerowy i instancja TV przemysłowej); akt notarialny dokumentujący zawarcie umowy wyłączającej wspólność majątkową małżeńską; pokwitowanie wpłaty kwoty 1256 zł tytułem polisy ubezpieczeniowej; zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z rachunku bankowego na kwotę 186.691,68 zł (skierowane do 19 różnych banków); zawiadomienia o zajęciu środka transportu (przyczepa – laweta Niewiadów, Fiat Doblo Cargo, ww. Quad, motocykl Yamaha, ww. BMW) wraz z protokołami zajęcia; zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości (należność główna wobec wierzyciela stanowi 7.559.026,22 zł); tytuł wykonawczy wierzyciela, tj. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. (kwota główna zobowiązania skarżącego wynosi 149.400,00 zł z tytułu należności w podatku od czynności cywilnoprawnych); zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych w postaci papierów wartościowych (skierowane do 16 różnych domów maklerskich na kwotę 210.170,16 zł); zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (skierowane do 8 różnych banków do kwoty głównej 7.559.026,22 zł); dokumentacja postępowania egzekucyjnego, w tym zawiadomienia o zajęciu, prowadzonego na wniosek wierzyciela D (kwota główna należności – 456.461,23 zł); ofertę sprzedaży komisowej Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. (dotyczącą sprzedaży zajętych składników mienia dłużnika/skarżącego, w tym: samochodu BMW, motocykla Yamachy i quada) wraz z zarządzeniem o sprzedaży ww. składników; dokumentacja postępowania egzekucyjnego, w tym zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego na wniosek ww. wierzyciela (kwota główna należności – 380.099,53 zł). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: M.S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych, a zatem rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że M.S. nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż jego oświadczenia oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Taki stan rzeczy stanowi w pierwszej kolejności skutek niewykonania w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udokumentował dochodów jego żony. Warto zarazem zauważyć, że dane dotyczące żony skarżącego mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia jego wniosku. Wnioskodawca przecież nie tylko konsekwentnie w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swoją żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ale dodatkowo – jak to wynika z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego firmy skarżącego w C S.A. – stale otrzymuje od niej środki pieniężne (patrz transakcje uznaniowe na kwotę 9.900,00 zł np. w dniu 9 września 2010 r., 9 sierpnia 2010 r., 8 lipca 2010 r.). Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Akcentowana zatem wielokrotnie przez skarżącego okoliczność wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej nie sprawia bowiem, że status majątkowy wspomnianej małżonki nie ma znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i że nie powinien być badany w toku postępowania. Nadal pozostaje ona wszak z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej ewentualne dochody mogą wpływać na stan materialny tego gospodarstwa. Postawa procesowa skarżącego nie pozwala natomiast na uzyskanie jakiejkolwiek pewności w omawianej materii, w szczególności na wyeliminowanie takiej możliwości (hipotezy), iż jego małżonka osiąga dochody w wysokości, wobec której wydatek rzędu 2000 zł nie stanowi żadnego obciążenia. Trzeba w tym miejscu podnieść nadto, że skarżący nie nadesłał, pomimo wezwania w tym zakresie, wyciągów z rachunków bankowych jego żony. Z kolei z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że posiada ona co najmniej jedno konto bankowe. Do mankamentów dowodowych tej sprawy należy także zaliczyć brak dokumentacji źródłowej wskazującej na wysokość stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego. W tych ramach skarżący wyjawił jedynie, że w roku 2010 jest zobowiązany do uiszczenia: kwoty 1.109,62 zł z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego, kwoty 4.347,50 zł z tytułu podatku od nieruchomości oraz kwoty 1.256,00 zł z tytułu ubezpieczenia. Trzeba dodatkowo zauważyć, że oprócz wyartykułowanych wyżej mankamentów dowodowych, zrodziły się w tej sprawie nieścisłości a to na gruncie dochodów skarżącego. W druku PPF z dnia 18 października 2010 r. skarżący zdeklarował bowiem, że osiąga dochód miesięczny brutto w kwocie 1.220,00 zł z tytułu najmu, tymczasem z dokumentacji księgowej jego firmy, w której jako "źródła przychodów" wskazano: "pozarolnicza działalność gosp., najem, podnajem lub dzierżawa", wynika, że w okresie od stycznia do września 2010 r. poniósł on stratę w kwocie 1.769,07 zł. Z racji wszystkich poczynionych wyżej spostrzeżeń orzeczono jak w sentencji postanowienia działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.