I SA/Gl 1068/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 października 2008 r. G. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. Wniosek uzasadnił tragiczną sytuacja materialną, finansową i rodzinną. Wyjaśnił dalej, że nie posiada żadnych środków pieniężnych w tym oszczędności, jak również nie pracuje i nie zarabia. Skarżący oświadczył dalej, że "obecnie znajduje się na utrzymaniu żony i matki, a zamieszkuje w domu stanowiącym własność matki K. M. w M. na ul. [...]" Zaznaczył również, że jego stan rodzinny i majątkowy był podstawą do zwolnienia go od kosztów sądowych, w postępowaniach, w których występował jako strona. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, ponad okoliczności wyżej zaakcentowane, że jedynym źródłem utrzymania gospodarstwa domowego, w którym przebywa skarżący jest świadczenie emerytalne jego matki w kwocie [...] zł. W wyniku badania wniosku wraz z załącznikami co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 2 grudnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; ubezpieczenie, podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy precyzyjnie określić kto i w jakiej wysokości partycypuje w tych kosztach, 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w lokalu położonym w M. przy ul. [...]) wykazanie dochodów wszystkich osób zamieszkałych w ww. lokalu; w przypadku zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia ze stosunku pracy należy wskazać w jaki sposób środki są wypłacane, tj. w formie przelewu bądź gotówką, 5) wskazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącego; w przypadku orzeczenia separacji, rozwodu należy nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego zaistniał taki stan rzeczy, 6) wyjaśnienie sformułowania zawartego w treści uzasadnienia wniosku, tj. "obecnie znajduje się na utrzymaniu żony [podkr. – ref.] i matki", 7) nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, w którego wynikałoby czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W treści wezwania pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W zakreślonym wyżej terminie skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 12 grudnia 2008 r.) m.in., że nie posiada żadnego konta ani też rachunku rozliczeniowo-oszczędnościowego, natomiast co do matki to skarżący nie posiada wglądu w dokumenty wskazane w wezwaniu referendarza i nie zostały mu udostępnione. Podkreślił dalej, że nie miał możliwości załatwienia aktualnego zaświadczenia o zameldowaniu z uwagi na krótki okres czasu. Do ww. pisma skarżącego dołączono plik dokumentów, w tym: faktury VAT dokumentujące dostawę usług telekomunikacyjnych, gazu, wody i energii elektrycznej, decyzję w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości oraz kserokopię dowodu osobistego skarżącego. W oparciu o te dokumenty ustalono, że stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę około [...] zł. Właścicielami nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] są J. M. w 1/6 części i K. M. w 5/6. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza skarżący wskazał, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Wspomniana ostatnio regulacja stanowi podstawę prawną wezwania dokonanego w niniejszym postępowaniu. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ich treść, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie tego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I OZ 657/06). Wezwanie to może się nadto odnosić do małżonki skarżącego. Podstawą faktyczną takiej konstatacji jest oświadczenie skarżącego, że w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu - miedzy innymi – żony (patrz druk PPF). Podstawy prawnej do takiego działania należy dopatrywać się w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje nawet niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Trzeba podkreślić, że skarżący w ogóle nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego w części dotyczącej jego małżonki. Taka postawa procesowa nie zasługuje na aprobatę i w konsekwencji rodzi podejrzenie, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego, aby zwiększyć szanse uzyskania prawa pomocy. G. M., pomimo precyzyjnie sformułowanego wezwania, nie przedstawił nadto jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego jego matki, ani dokumentów dotyczących ewentualnie posiadanych przez nią rachunków bankowych. Wypada w tym miejscu podkreślić, że wedle art. 255 P.p.s.a wezwanie w tym trybie może być bezpośrednio skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą bądź sam wnioskodawca nie podejmie starań w celu uzyskania niezbędnych informacji, to wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi się liczyć z negatywnymi konsekwencjami w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Niezrozumiała w tej sprawie jest nadto bierna postawa skarżącego wobec możliwości rejestracji jako osoba bezrobotna, przecież dla kogoś pozbawionego zajęcia zarobkowego możliwość taka stanowi w praktyce jedyną szansę na objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Wypada jeszcze podkreślić, że okoliczność zwolnienia skarżącego do kosztów sądowych przez sądy powszechne, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz rozpoznający obecną sprawę oparł się li tylko i wyłącznie na sentencji postanowienia sądu powszechnego a nie rozstrzygał na podstawie akt tej konkretnej sprawy, w której dostrzeżono sporo nieścisłości. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.