I SA/Gl 1068/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze z dnia 3 lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, wniósł "o zwolnienie podatnika od ponoszenia kosztów procesu, w szczególności obowiązku uiszczenia opłaty wpisowej od skargi". Uzasadniając wniosek wskazał, że skarżący przybywa w zakładzie karnym na terenie Niemiec. Ponieważ wniosek ten nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie referendarz sądowy wskazał nadto, że do druku PPF można, wyprzedzając kolejne wezwanie, dołączyć dokumentację źródłową potwierdzającą okoliczności wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W odpowiedzi strona złożyła urzędowy formularz wniosku, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ od siedmiu lat odbywał karę pozbawienia wolności i w tym okresie nie uzyskiwał żadnych dochodów. Z uwagi na konieczność odbycia pozostałej kary pozbawienia wolności, tj. jeszcze około dziesięć miesięcy, skarżący nie będzie miał możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący posiada mieszkanie o pow. 70 m2. Pismem z dnia 26 września 2013 r., referendarz sądowy zobowiązał do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie oświadczenia zawierającego informacje: o okresie na jaki skarżący został osadzony, o cennych przedmiotach i o wysokości środków pieniężnych przechowywanych w depozycie, o wysokości ewentualnych wynagrodzeń lub innych świadczeń otrzymywanych przez niego, z uwzględnieniem zapomóg i nagród rzeczowych lub pieniężnych oraz o wysokości wszelkich innych środków pozostających do jego dyspozycji; 2) wskazanie osoby, która obecnie zajmuje lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...] i ponosi koszty związane z jego utrzymaniem (w tych ramach należało wskazać ich wysokość) oraz czerpie ewentualne pożytki z tytułu np. najmu; należało wskazać nadto wzajemne relacje skarżącego i tej osoby oraz ewentualnie wysokość dochodów tej osoby (w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego w okresie przed osadzeniem); 3) złożenie wyjaśnień dotyczących stanu cywilnego skarżącego; w tych ramach należało złożyć oświadczenie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak to należało wskazać żonę z imienia i nazwiska oraz jej aktualne dochody; w przypadku orzeczonej separacji bądź rozwodu należało nadesłać tytuł prawny, na mocy którego rozwiązano związek małżeński. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący złożył pismo z dnia 6 października 2013 r., w którym opisał przebieg odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Wskazał przy tym, że obecnie ma jeszcze do odbycia osiem miesięcy kary na terenie Polski. Aktualnie oczekuje na termin stawienia się w zakładzie karnym. Powtórzył, że znajduje się w trudnej sytuacji i nie posiada żadnych środków pieniężnych oraz że w okresie osadzenia nie otrzymywał żadnych dodatkowych wynagrodzeń lub świadczeń. Podkreślił, że obecnie sam zajmuje lokal mieszkalny, a najbliższa rodzina pomaga mu opłacać czynsz. Wyjaśnił także, że jest kawalerem, nie był w związku małżeńskim i nie posiada dzieci. Kolejnym pismem z dnia 10 października 2013 r., skierowanym do pełnomocnika skarżącego, referendarz sądowy ponownie zobowiązał do uzupełnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod adresem: K., ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu: ubezpieczenia, czynszu itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem ww. gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r.– stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) nadesłanie oświadczeń osób trzecich potwierdzających okoliczność, iż "najbliższa rodzina pomaga opłacać czynsz". Oświadczenia winny zawierać adnotację o znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. W tych ramach należało nadto oszacować wysokość niesionej pomocy finansowej; 5) wskazanie źródła dochodu, z którego skarżący pokrywa pozostałe wydatki związane z utrzymaniem oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego. Wezwanie również zawierało pouczenie o konsekwencji jego niewykonania. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w K. i w związku z tym nie jest w stanie uczynić zadość wezwaniu referendarza sądowego. Pełnomocnik wskazał przy tym, że on sam nie posiada informacji ani danych, które są wymagane. Z tych względów pełnomocnik poprosił o skierowanie wezwania bezpośrednio do skarżącego na adres ww. Zakładu Karnego. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, wniesionym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik skarżącego wskazał, że "skarżący nie pracuje ani nie posiada majątku, obciążanie go jakąkolwiek opłatą jest zupełnie bezpodstawne". Stwierdził, że osoba pozbawiona wolności nie ma możliwości zarobkowania przez ten okres. W jego ocenie do takiej sytuacji należy podchodzić w sposób szczególny, podobnie jak ma to miejsce w postępowaniu karnym, w którym korespondencja doręczana jest zarówno pełnomocnikowi, jak i bezpośrednio przebywającemu w zakładzie karnym. Nadto jego zdaniem "profesjonalny pełnomocnik, aby działać musi mieć kontakt ze swoim mandantem". Dodał, że "ustanowienie pełnomocnika ma za zadanie ułatwienie działania skarżącemu, a nie referendarzowi, który w niniejszej sprawie ograniczył się jedynie do powiadomienia pełnomocnika. Skarżący nie może z tego powodu narażać się na zarzut bierności procesowej". Wpis od skargi wynosi 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Dlatego też pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skierowane wezwania, nie zostały jednak w pełni wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić przy tym należy, że wezwania były w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Wskazać zatem trzeba, że w wyniku badania wniosku pojawiły się wątpliwości związane z mieszkaniem skarżącego, a w szczególności osób, które rzeczywiście je zajmują oraz kto ponosi wydatki związane z utrzymaniem lokalu. Z oświadczenia skarżącego wynika jedynie, że najbliższa rodzina pomaga mu w opłaceniu czynszu. Nie zostało to jednak w żaden sposób udokumentowane. Nie zostały również złożone żadne dokumenty związane z opłatami za utrzymanie lokalu. Nadto, skoro zgodnie z oświadczeniami skarżącego, nie uzyskuje on żadnych dochodów, to niezbędnym było udzielenie odpowiedzi na pytanie skąd czerpał on środki na pokrycie kosztów utrzymania, gdy przebywał na wolności. Zaznaczyć w tym kontekście także należy, że nie zostało ujawnione źródło finansowania wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego. Sama zaś okoliczność, że skarżący przebywa w zakładzie karnym nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy. Sąd nie kwestionuje przy tym, że osoba pozbawiona wolności, posiada ograniczone możliwości zdobycia środków pieniężnych, niemniej jednak w omawianej sprawie skarżący nie wykazał, wobec nie przedłożenia dokumentów, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Braki w dokumentacji uniemożliwiają więc dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego. W efekcie niewykonanie wezwań, w tym zwłaszcza z dnia 10 października 2013 r., nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Brak dokumentów źródłowych nie pozwala ustalić sytuacji skarżącego właściwie w jakimkolwiek aspekcie i rozwiać wątpliwości, jakie budzą złożone dotychczas oświadczenia. Wobec braku dokumentów nie można bowiem potwierdzić żadnego ze złożonych w toku postępowania oświadczeń. Podkreślić w tym miejscu należy, że w wezwaniu referendarza wyraźnie wskazano, jakie dokumenty należy przedłożyć. Nie bez znaczenia jest tu też okoliczność, że skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który nie tylko winien zdawać sobie sprawę z konsekwencji niezłożenia dokumentów (wezwania zresztą zawierały taką informację), ale też przecież winien przedsięwziąć środki, aby dokumenty złożyć. Powinien bowiem tak zorganizować współpracę ze skarżącym, aby wezwanie wykonać. Nie sposób również ocenić jako prawidłowej postawy pełnomocnika skarżącego, który zaproponował, aby wezwanie doręczyć skarżącemu. Przede wszystkim zachowanie takie pozostałoby w sprzeczności z art. 67 § 5 ppsa, w myśl którego jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Wyjaśnić w tym miejscu też należy, odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie o rozważeniu doręczania wezwań zarówno pełnomocnikowi oraz stronie pozbawionej wolności, że postępowanie sądowoadministracyjne nie przewiduje takiego sposobu doręczania korespondencji osobom pozbawionym wolności, w sytuacji gdy ustanowiły one pełnomocnika. Równoczesne więc doręczanie korespondencji sądowej również skarżącemu pozbawionemu wolności, który ustanowił pełnomocnika, byłoby pozbawione podstawy prawnej. Nie można przy tym tracić z pola widzenia okoliczności, że nie zostały przedłożone dokumenty w odpowiedzi na drugie z wezwań referendarza sądowego, które wysyłane było przecież, gdy skarżący pozostawał jeszcze na wolności. Nadto należy mieć na uwadze, że referendarz sądowy wezwał o dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami na utrzymanie lokalu mieszkalnego. Przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak sentencji.