I SA/Gl 1081/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 18 grudnia 2008 r. skarżąca uiściła w tej sprawie wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 26 stycznia 2009 r. E. S. zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie jej "od uiszczenia wpisu sądowego [...] zł – zwrotu wpłaconej kwoty." W motywach wniosku odnotowała, iż kwotę, którą uiściła tytułem opłaty sądowej pochodziła z pożyczki od rodziny. Oświadczyła dalej, że jedynym źródłem utrzymania w jej gospodarstwie domowym jest jej dochód w kwocie około [...] zł netto. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem oraz konkubentem. Wspólnie zajmują mieszkanie spółdzielcze o pow. [...] m². Dokonawszy wstępnej analizy wniosku co do jego treści, pismem z dnia 9 marca 2009 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca nadesłała plik dokumentów oraz pismo z dnia 27 marca 2009 r. (patrz akta sprawy o sygn. I SA/Gl 1080/08), w którym oświadczyła, że jej narzeczony (konkubent) nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych i w latach 2006-2008 nie osiągnął żadnego dochodu. W oparciu o nadesłane rachunki i faktury ustalono, że stałe miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącej stanowią kwotę około [...] zł (w tym usługi telekomunikacyjne, czynsz za mieszkanie, energia elektryczna, telewizja kablowa). W 2008 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie [...] zł (patrz PIT-28), zaś w okresie od stycznia do lutego 2009 r. poniosła stratę w kwocie [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W ramach tej działalności E. S. posiada trzy ciągniki siodłowe i trzy naczepy; łączna wartość początkowa tych środków trwałych wyniosła [...] zł. W okresie od września 2008 r. do lutego 2009 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca dokonała dostawy towarów (świadczenia usług), w których łączna podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł. Ustalono nadto, że skarżąca do dnia 9 stycznia 2009 r. posiadała dwa rachunki bankowe w A S.A. Wśród dokumentów źródłowych skarżąca załączyła wyciągi z rachunku, który został zamknięty we wskazanym dniu. Część z tych wyciągów potwierdza operacje bankowe dokonane w dniu 9 stycznia 2009 r., inne zaś wskazują na księgowania dokonane w okresie od 23 do 29 kwietnia 2008 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją E. S. jest uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Należy w tym miejscu wyjaśnić, że już w piśmie Sądu z dnia 2 lutego 2009 r. poinformowano skarżącą o tym w jaki sposób może nastąpić zwrot uiszczonego wpisu sądowego. Mając na uwadze wskazany tam stan prawny trzeba zwrócić uwagę skarżącej, że niezależnie od przyjętego w tym przypadku rozstrzygnięcia, jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, odnosi się do całości kosztów sądowych, wszak z wyjątkiem uiszczonego już wpisu sądowego. Z kolei rozstrzygnięcie tego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Z kolei uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Dokonawszy analizy całości zebranej dokumentacji stwierdzono, że nie wykazano w tej sprawie w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, iż poniesienie dalszych (niepewnych) kosztów sądowych mogłoby skutkować uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżąca w sposób wybiórczy zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 9 marca 2009 r. Otóż w pkt 2 tego pisma wyraźnie wskazano, że należy nadesłać wyciągi z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Z kolei skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku, który w dniu 9 stycznia 2009 r. został zamknięty. Ujawnione w tych ramach wyciągi obrazujące operacje bankowe, które w przeważającej części miały miejsce rok temu, z przyczyn oczywistych nie mogą wpłynąć na ocenę aktualnej sytuacji finansowej skarżącej. Nie przedstawiono natomiast wyciągów z innego rachunku skarżącej, który aktualnie służy do obsługi prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że nie są też przekonujące dalsze oświadczenia skarżącej, udzielone w odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie zaświadczeń o rejestracji konkubenta jako bezrobotnego. Rejestracja taka dla kogoś pozbawionego zajęcia zarobkowego stanowi przecież w praktyce jedyną szansę na objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Z tych względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że konkubent, z którym tworzy wspólne gospodarstwo domowe, pozostaje na jej utrzymaniu. Oprócz wskazanych wyżej mankamentów dowodowych tego wniosku nie sposób nie wspomnieć o istotnych wątpliwościach jakie zrodziły się w wyniku zestawienia dokumentacji księgowej firmy skarżącej z deklarowanymi przez nią dochodami. Otóż skarżąca wielokrotnie podnosiła w tej sprawie, że jedynym źródłem dochodu w jej gospodarstwie domowym jest dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, który wynosi około [...] zł netto. Nadesłane "podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 2009" takiej okoliczności zdaje się nie potwierdzać. Z dokumentu tego wynika bowiem, że w styczniu 2009 r. skarżąca poniosła stratę w kwocie [...] zł, zaś w lutym 2009 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł. Warto w tym miejscu nadmienić, że nadesłany dokument nie jest pełną wersją księgi i nie zawiera konkretnych zdarzeń księgowych odnotowanych jako przychody i koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.