I SA/Gl 1081/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia E. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na oznaczoną w sentencji postanowienia decyzję organu podatkowego drugiej instancji wydaną w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej. W dniu 18 grudnia 2008 r., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, skarżąca uiściła rzeczoną opłatę sądową. W piśmie z dnia 26 stycznia 2009 r. skarżąca zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego [...] zł, "tj. zwrotu zapłaconego wpisu". We wniosku podniosła, iż kwota, którą uiściła tytułem opłaty sądowej, pochodziła z pożyczki od rodziny. Z oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, że jedynym źródłem utrzymania w gospodarstwie domowym jest dochód skarżącej w kwocie około [...]zł netto. Strona we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem oraz konkubentem. Wspólnie zajmują mieszkanie spółdzielcze o pow. [...] m². W piśmie z dnia 9 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez jej konkubenta – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a jeśli konkubent skarżącej jest osobą bezrobotną – stosowne zaświadczenie właściwego urzędu pracy wystawione po dniu otrzymania wezwania; przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu 18 grudnia 2008 r. – zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym. Jeśli konkubent skarżącej nie złożył jeszcze takiego zeznania, należało przedłożyć jego zeznanie za rok 2007 lub zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że nie złożył on żadnego z tych zeznań i że nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem jego podatku dochodowego za dwa ubiegłe lata podatkowe; przedstawienie deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącą w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach jej działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ewidencji przychodów za wskazany wyżej okres; udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi skarżąca nadesłała plik dokumentów źródłowych oraz pismo z dnia 27 marca 2009 r. Wskazała w nim, że jej "narzeczony / konkubent" nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych i w latach 2006-2008 nie osiągnął żadnego dochodu. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe, w tym rachunki i faktury ustalono, że stałe miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącej stanowią kwotę około [...] zł (usługi telekomunikacyjne, czynsz za mieszkanie, należność za energię elektryczną i telewizję kablową). W 2008 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie [...] zł (druk PIT-28), natomiast w okresie od stycznia do lutego 2009 r. poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. W ramach prowadzonej działalności wnioskująca posiada trzy ciągniki siodłowe i trzy naczepy, których łączna wartość początkowa wyniosła [...] zł. W okresie od września 2008 r. do lutego 2009 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca dokonała dostawy towarów (świadczenia usług), w których łączna podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy ustalił ponadto, że skarżąca do dnia 9 stycznia 2009 r. posiadała dwa rachunki bankowe w Banku A Wśród dokumentów źródłowych skarżąca załączyła wyciągi z rachunku, który został zamknięty w dniu 9 stycznia 2009 r. Część z nich potwierdza operacje bankowe dokonane w dniu 9 stycznia 2009 r., inne natomiast wskazują na księgowania dokonane w okresie od dnia 23 do 29 kwietnia 2008 r. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach takiego rozstrzygnięcia podniósł on przede wszystkim, iż strona zastosowała się w sposób wybiórczy do wezwania o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, w szczególności zaś nadesłała wyciągi z rachunków bankowych obrazujących operacje finansowe, mające miejsce rok wcześniej. Nie wykazała ponadto, że zamieszkujący z wnioskodawczynią konkubent pozostaje na jej utrzymaniu. Skarżąca nie nadesłała również pełnej wersji księgi przychodów i rozchodów. W złożonym sprzeciwie skarżąca zarzuciła rozpoznającemu wniosek błędną interpretację faktów i dokumentów. Zaznaczyła, że dokumenty księgowe złożone do Sądu przygotowało profesjonalne biuro podatkowe. Podała, iż konkubent, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, udostępnia jej swoje mieszkanie, nie pracuje i pomaga jej nieodpłatnie w firmie, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych przychodów. Nie jest on zarejestrowany w PUP "z uwagi na ustawowy bezsens". Odnośnie rachunków bankowych strona oświadczyła, że od dnia 28 kwietnia 2008 r. miała zablokowane konto bankowe. Bank ostatecznie zamknął rachunek w dniu 9 stycznia 2009 r. Skarżąca założyła więc nowe konto w lutym 2009r. w Bank A, z uwagi na obligatoryjny wymóg posiadania konta bankowego. Na rzeczonym rachunku nie dokonywała jednak żadnych operacji, stąd bank nie wydaje informacji o operacjach na tym koncie. Oświadczyła, że rachunki za okres 3 miesięcy są zerowe. Podkreśliła, że nie posiadała równolegle dwóch rachunków bankowych. Podtrzymała swoje oświadczenie o zarobkach wynoszących około [...] zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie: ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zgodnie natomiast z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przed odniesieniem się do sytuacji majątkowej skarżącej za zasadne Sąd uznaje wskazać, że jedyna opłata sądowa, warunkująca merytoryczne rozpoznanie skargi E. S., to jest wpis od skargi w wysokości [...] zł, została przez skarżącą uiszczona jeszcze przed ubieganiem się przez nią o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie w rozpatrywanej sprawie, albowiem jej konsekwencją jest stwierdzenie, iż na obecnym etapie postępowania skarżąca nie jest obowiązana do uiszczania jakichkolwiek opłat sądowych. Warto równocześnie zaznaczyć w tym miejscu, że co do kwestii ewentualnego zwrotu kwoty wpisu sądowego poinformowano skarżącą w piśmie z dnia 2 lutego 2009 r. Przechodząc w tym miejscu do zasadniczego wątku rozważań podnieść należy, że rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka zawarta w cytowanym już wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Przy czym, co należy podkreślić, badanie Sądu istnienia przesłanki przyznania stronie prawa pomocy dokonane być musi przez pryzmat ewentualnych przyszłych i niepewnych kosztów sądowych, do których poniesienia może być zobowiązana skarżąca w dalszym etapie postępowania (obejmujących w szczególności opłatę kancelaryjną za wyrok z uzasadnieniem oraz wpis od skargi kasacyjnej). Zdaniem Sądu rozpoznającego wniosek skarżąca nie wykazała, że przesłanka zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w stosunku do niej zachodzi, a argumenty zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie podważają takiej oceny. Z akt sprawy wynika, że stałe miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej i jej konkubenta, wynoszą około [...] zł. Skarżąca nie kwestionuje przy tym, że jej średniomiesięczny dochód netto wynosi około [...] zł, na co sama zresztą wskazuje. Co więcej, firma skarżącej jest w stanie generować przychody, o czym świadczy uzyskany w miesiącu lutym 2009 r. przychód w wysokości [...] zł. Sąd stwierdził ponadto, że z nadesłanych przez skarżącą dokumentów, dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani z oświadczeń strony nie wynika, jakoby zalegała ona z opłatami za dostawę mediów i aby rodzina skarżącej nie była w stanie ponosić comiesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zaznaczyć należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą wyłom od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to forma dofinansowania jednostki, nie będącej w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania, z budżetu państwa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym była już wyżej mowa. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Ubiegający się o pomoc państwa winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Skarżąca, zdaniem Sądu, nie wykazała w powyższym kontekście, że nie byłaby w stanie ponieść ewentualnych (niepewnych) i przyszłych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Mając na względzie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie powyższych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.