I SA/Gl 1084/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy sprostowania pouczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu, skarżący na urzędowym formularzu z dnia 22 lipca 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zwrócił w nim uwagę na swoje liczne choroby, które wymagają leczenia w kilkunastu poradniach specjalistycznych. Stwierdził także, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 1700 zł. Nie wskazał żadnego wartościowego majątku. Wnioskodawca nie nadesłał dokumentów źródłowych, negując taką potrzebę, toteż postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie złożył sprzeciwu od tego orzeczenia, wobec czego wezwano go do wykonania prawomocnego już zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu. Wpis nie został jednak uiszczony i w konsekwencji postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. odrzucono skargę. Skarżący ustosunkował się do tego postanowienia pismem pełnym inwektyw i wulgaryzmów, w którym oświadczył, że domaga się zwolnienia od opłat i ustanowienia adwokata. Niemniej w rubryce nr 4 urzędowego formularza PPF, nadesłanego w terminie na wezwanie referendarza sądowego, oznaczył inny zakres wniosku, zawężając go do zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym, inaczej niż we wniosku poprzednim, nie wspominał już o stanie swojego zdrowia, nie podał również wysokości renty. Pismem doręczonym w dniu 17 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia, czy w rubryce nr 4 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył zakres wniosku do zwolnienia od kosztów sądowych i zrezygnował z żądania ustanowienia adwokata, wyrażonego we wcześniejszym piśmie, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego wezwania pod rygorem przyjęcia, że zakres wniosku obejmuje wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto wezwał go do uzupełnienia w tym samym terminie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc lub kopię decyzji o waloryzacji tego świadczenia albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc, wskazujące też formę tej wypłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jak zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania (zaznaczono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04 (zastrzeżono, że wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku, pouczając, że w tym ostatnim przypadku należy przedłożyć np. kopię umowy sprzedaży i wskazać sposób, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., a także przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Skarżący odpowiedział na to wezwanie pismem, w którym ponownie użył ordynarnego i obraźliwego języka. Wyraził oburzenie tym, że wezwanie podaje w wątpliwość prawdziwość jego oświadczeń. Podniósł, że stan jego zdrowia oraz dochody są objęte tajemnicą. Zwrócił też uwagę, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 złożył wniosek o wyłączenie Sądu. W związku z tym ostatnim spostrzeżeniem oraz ze względu na wystosowane w tamtej sprawie wezwanie dotyczące zakresu złożonego w niej wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych rozpoznanie wniosku odłożono do czasu wyjaśnienia tej kwestii. Zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 uznano, że skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (k. 91 akt tamtej sprawy). Skarżący kilkukrotnie wnosił już o przyznanie prawa pomocy w różnych postępowaniach przed Sądem, lecz wnioski te w większości przypadków były oddalane. Uczyniono tak np. postanowieniami Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04, do których nawiązano w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: W pierwszej kolejności zgodnie z rygorem, którym opatrzono wezwanie dotyczące zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przyjąć wypada, że skarżący ograniczył swoje żądanie do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosując taki rygor, miano na względzie, że w taki właśnie sposób wola wnioskodawcy została jednoznacznie sprecyzowana w rubryce nr 4 urzędowego formularza, która jest przeznaczona dla oznaczenie zakresu wniosku. To analiza tej rubryki musi być więc najbardziej miarodajna podczas interpretacji stanowiska strony. Ponadto oświadczenie złożone w formularzu jest późniejsze niż to zawarte we wcześniejszym piśmie wnioskodawcy, co pozwala uznać, iż składając je, zmodyfikował on swój wniosek. Bezsprzecznie przy tym tego rodzaju modyfikacji nie może dokonać samodzielnie rozpoznający wniosek, który jest uprawniony do orzekania wyłącznie w ramach wyznaczonych żądaniem strony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaka powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący w ogóle takiego wezwania nie wykonał, nie nadsyłając żadnego z wymienionych w nim dokumentów i nie składając oświadczeń mogących wyjaśnić wskazane w nim okoliczności. Nie można zaś przyjąć, że nie zrozumiał, czego się od niego oczekuje, skoro przejawił swoje oburzenie związane z tym, iż nie poprzestano na uwzględnieniu jego oświadczeń, lecz wezwano go do ich udokumentowania. Skarżący dostrzegł w szczególności, że został wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących jego dochody i stan zdrowia, lecz zakwestionował prawidłowość i potrzebę tego wezwania. Skądinąd uczynił to w sposób nie odpowiadający minimalnym nawet standardom korespondencji procesowej, o charakterze urzędowym. Wnioskodawca musiał mieć świadomość, jakie następstwa prawne pociągnie za sobą niewykonanie wezwanie, gdyż wyjaśniono to mu dokładnie w postanowieniu z dnia 26 listopada 2014 r., który oddalono w tej sprawie jego poprzedni wniosek właśnie z tego powodu. Wezwanie, którego wówczas nie wykonał, było zresztą zbliżone do tego, jakie wystosowano do niego obecnie. Ponadto skarżący nie jest ubezwłasnowolniony, składa w postępowaniu pisma, formułuje wnioski, reaguje na wezwania, m.in. wypełnił w terminie urzędowy formularz PPF, toteż brak dostatecznych podstaw, by przyjmować, że nie jest on również w stanie choćby częściowo uczynić zadość kolejnemu wezwaniu referendarza sądowego. Jest tak tym bardziej dlatego, że częściowo wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04. Nie można tracić z pola widzenia, że w tamtych sprawach ustalono, że wnioskujący pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz badano kwestię należących do niego nieruchomości. Te okoliczności potęgują więc wątpliwości, jakie można powziąć w niniejszej sprawie, i dlatego również uwzględniono je w wezwaniu, którego skarżący nie wykonał. Nie można się zatem zgodzić z jego zarzutami podważającymi potrzebę wezwania. Niepodobna też twierdzić, że wezwanie to było bezprawne, wkraczało w kwestie objęte tajemnicą i naruszało dobra osobiste wnioskodawcy, podając jego oświadczenia w wątpliwość. Miało ono swoją podstawę prawną w art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który został przecież przywołany w wezwaniu. Stosownie do jego treści wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wystosowuje do wnioskującego wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie jest więc przewidzianym prawem instrumentem służącym ustaleniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wyjaśniono już skarżącemu w uzasadnieniu wydanego w tej sprawie postanowienia z dnia 26 listopada 2014 r., oznacza ono w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie jego niewykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie jest to zaś niezbędne, ponieważ oświadczenia składane przez skarżącego różnią się od ustaleń poczynionych w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04, zgodnie z którymi był on właścicielem dwóch budynków, mieszkalnego i gospodarczego, i – jak już była o tym mowa – pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dysponującą swoim dochodem. Brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych uniemożliwia ustalenia sytuacji skarżącego w jakimkolwiek aspekcie. Nie można wszak stwierdzić, z kim tworzy on gospodarstwo domowe, jakie są dochody i wydatki tego gospodarstwa, w tym na leczenie, a także jaki jest stan jego majątku nieruchomego. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.