I SA/Gl 1084/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy sprostowania pouczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł, skarżący na urzędowym formularzu z dnia 22 lipca 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zwrócił w nim uwagę na swój zły stan zdrowia, tj. liczne choroby, które wymagają leczenia w wielu poradniach specjalistycznych. Stwierdził także, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 1700 zł. Ponadto nie wskazał żadnego wartościowego majątku. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący nie złożył sprzeciwu od tego orzeczenia, wobec czego wezwano go do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu. Wpis nie został jednak uiszczony i w konsekwencji postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. odrzucono skargę. W piśmie z dnia 12 stycznia 2015 r. skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który następnie w piśmie z dnia 13 lutego 2015 r. rozszerzył o ustanowienie adwokata. Zaś w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nadesłał urzędowy formularz wniosku wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 5 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia, czy w rubryce nr 4 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył zakres wniosku do zwolnienia od kosztów sądowych i zrezygnował z żądania ustanowienia adwokata, wyrażonego we wcześniejszym piśmie, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego wezwania pod rygorem przyjęcia, że zakres wniosku obejmuje wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto wezwał go do uzupełnienia w tym samym terminie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc lub kopię decyzji o waloryzacji tego świadczenia albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc, wskazujące też formę tej wypłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jak zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania (zaznaczono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04 (zastrzeżono, że wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku, pouczając, że w tym ostatnim przypadku należy przedłożyć np. kopię umowy sprzedaży i wskazać sposób, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., a także przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyraził oburzenie tym, że poddaje się w wątpliwość prawdziwość jego oświadczeń. Podniósł, że stan jego zdrowia oraz dochody są objęte tajemnicą. Zwrócił też uwagę, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 złożył wniosek o wyłączenie Sądu. Mając na uwadze powyższy fakt referendarz sądowy rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy odłożył do czasu wyjaśnienia w ww. sprawie zakresu wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy tut. Sądu. Wskazać w tym miejscu należy, że zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14, w związku z oświadczeniem skarżącego uznano, że nie złożył on wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 16 kwietnia 2015 r. z uwagi na wcześniejszy wniosek o wyłączenie Sądu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący, kwestionując słuszność wydanego przez referendarza sądowego orzeczenia podniósł, że "napisał wszystko co umie i co rozumie". Odnotować w tym miejscu należy, że skarżący kilkakrotnie występował do tut. Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które w większości oddalano, np. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący ograniczył swoje żądanie do zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując taki zakres wniosku w rubryce nr 4 urzędowego formularza PPF, zaś analiza tej rubryki jest najbardziej miarodajna przy interpretacji stanowiska strony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Wskazać dalej należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Tymczasem skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 5 marca 2015 r. nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz żadnych dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i materialną. Zaznaczyć ponadto należy, że wezwanie w tym zakresie było precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należało nadesłać. Nie sposób przy tym przyjąć, że skarżący nie rozumie kierowanych do niego pism i nie jest w stanie uczynić zadość wezwaniu do nadesłania żądanych dokumentów, gdyż w toku postępowania formułuje wnioski, reaguje na wezwania, m.in. wypełnił w terminie urzędowy formularz wniosku PPF. Bezzasadne jest także stwierdzenie skarżącego, że wezwanie to było bezprawne, wkraczało w kwestie objęte tajemnicą, czy też naruszało jego dobra osobiste. Należy mieć bowiem na uwadze, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04 ustalono, że wnioskodawca pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dysponującą swoim dochodem oraz był właścicielem dwóch budynków: mieszkalnego i gospodarczego. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Końcowo, odnosząc się do podnoszonego w sprzeciwie zarzutu nieważności postanowienia referendarza sądowego powtórzyć przyjdzie, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 ostatecznie uznano, że skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych tut. Sądu, wobec jego wyraźnego oświadczenia w tym zakresie. Na marginesie jedynie warto zwrócić uwagę, że przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie przewidują instytucji wyłączenia sądu, ale poszczególnych sędziów. O ile żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny uprawdopodabniające wyłączenie sędziego były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem, bowiem ta sama przyczyna może dotyczyć wszystkich sędziów, to jednak niewskazanie na konkretnego sędziego (sędziów) z imienia i nazwiska czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 3/15, opubl. w Lex nr 1624494). W związku z powyższym słusznie wnioskowi o przyznanie prawa pomocy złożonemu w niniejszej sprawie nadano bieg. Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.